Υπάρχουν κάποιοι αριθμοί που προκαλούν ίλιγγο, αλλά όλως παραδόξως σχεδόν κανένας δεν ασχολείται με αυτούς. Ίσως, όμως, αυτό να γίνεται και σκοπίμως, μια και οι μεταρρυθμίσεις και γενικά οι αλλαγές δεν είναι συμπαθείς στην χώρα μας…
Του Αλέξανδρου Μπρέγιαννη
Σύμφωνα λοιπόν με πρόσφατη έρευνα, το κόστος της γραφειοκρατίας στη χώρα μας εκτιμάται στο 6,8% του ΑΕΠ, δηλαδή περί τα 14 δισ. ευρώ, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 3,5%. Ακόμα οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα αναγκάζονται να δίνουν 2 δισ. ευρώ για να καλύψουν τη δαπάνη που προκύπτει από γραφειοκρατικά εμπόδια. Τέλος, σύμφωνα με μελέτη του ΣΕΒ, η γραφειοκρατία επιβαρύνει το κόστος των επενδύσεων έως και κατά 16%.
Επί τρία χρόνια οι κυβερνώντες περικόπτουν μισθούς/συντάξεις, επιβάλουν φόρους, οδηγούν σε μαζικές απολύσεις (δημόσιο και ιδιωτικό τομέα) και έχουμε το τέρας της γραφειοκρατίας να μας κοστίζει 14 δισ. ευρώ και δεν έχουμε βγει ακόμα στους δρόμους για να ζητήσουμε την αποτελεσματική αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας, που δεν θα επέφερε πρόσθετα οικονομικά βάρη στον πολίτη, αλλά αντίθετα, θα του εξοικονομούσε και χρήματα.
Πουθενά δεν υπάρχει έτοιμη λύση και ούτε μπορεί η μία χώρα να υιοθετήσει το μοντέλο μιας άλλης. Και αυτό επειδή οι συνθήκες είναι από χώρα σε χώρα και διαφορετικές και σύνθετες. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν μπορεί η Ελλάδα να μάθει από τις εμπειρίες άλλων χωρών.
Ας δούμε λοιπόν τι πέτυχαν 3 άλλες χώρες εφαρμόζοντας μερικές καλές πρακτικές δράσεις:
Πορτογαλία: Το 2007 ξεκίνησε μια δράση με την ονομασία «Simplex» για την απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών. Βασικός στόχος ήταν να εξορθολογήσουν περίπου 200 διαδικασίες κάθε χρόνο. Μέχρι σήμερα έχουν εφαρμόσει περίπου το 80% από όλες τις πρωτοβουλίες που σχεδίασαν. Αυτό όμως που είναι εξαιρετικά σημαντικό είναι η μεθοδολογία που ακολούθησαν. Αντί να εξορκίζουν τη γραφειοκρατία με ευχολόγια και να βάζουν φιλόδοξους και πολύ δύσκολους στόχους, έβαλαν πολλούς και μικρούς στόχους ώστε αφενός μεν να τους επιτυγχάνουν και αφετέρου να δημιουργείται μια θετική ψυχολογία για τα επόμενα βήματα. Στη γλώσσα των επιχειρήσεων αυτό λέγεται «quick wins». Πολλές γρήγορες (έστω και μικρές) νίκες, που αποδεικνύουν ότι μπορούμε να επιτύχουμε κάτι και να πάμε παρακάτω. Το δίδαγμα από την Πορτογαλία είναι ότι το πρόγραμμα Simplex πέτυχε γιατί αντιμετώπισε τη γραφειοκρατία όχι σαν ένα πανίσχυρο τέρας με υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά σαν πολλά μικρά και αδύναμα τέρατα που είναι πιο εύκολο να τα αντιμετωπίσεις. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα καταπολέμησης της γραφειοκρατίας είναι το γεγονός ότι δημιούργησαν ένα και μοναδικό γκισέ: «I lost my wallet», όπου ο πολίτης δηλώνει την απώλεια ή κλοπή του πορτοφολιού του και όλες οι ενέργειες γίνονται με τη μοναδική αυτή δήλωση.
Μεγάλη Βρετανία: Η Εθνική Σχολή Διακυβέρνησης σε συνεργασία με τις δημόσιες υπηρεσίες έχει εισάγει έναν «Οδηγό Συμπεριφοράς» – “Code of Contact”, τον οποίο οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι υποχρεωμένοι να τηρούν κατά την επαφή τους με τους πολίτες. Παράλληλα, το αντίστοιχο βρετανικό ΔΟΑΤΑΠ, στο πλαίσιο μιας οικονομικο – κεντρικής αντίληψης για την ταχεία εξυπηρέτηση των πολιτών, έχει καθιερώσει μια λογική «γρηγορόσημου» με τρεις δυνατότητες (fast tracks). Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει η συνήθης διαδικασία με την καταβολή ενός χαρτοσήμου χαμηλού κόστους, στη δεύτερη, αν ένας πολίτης επιθυμεί να λάβει ένα πιστοποιητικό σε 15 ημέρες καταβάλλει το ποσό των 100 λιρών και στην τρίτη περίπτωση, για την λήψη ενός πιστοποιητικού σε 48 ώρες, καταβάλλει το διπλάσιο ποσό της δεύτερης περίπτωσης. Με τον τρόπο αυτό το κράτος εισπράττει το κόστος της επίσπευσης των διαδικασιών και τα ποσά δεν καταλήγουν στη τσέπη ορισμένων δημοσίων υπαλλήλων.
Εσθονία: Στην Εσθονία, λειτουργεί η Ακαδημία Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης (e-Governance Academy), που στόχο έχει τη βέλτιστη χρήση των νέων τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνίας για την πάταξη της γραφειοκρατίας, την ενίσχυση της διαφάνειας και της καλύτερης δυνατής εξυπηρέτησης των πολιτών/επιχειρήσεων.
Το εσθονικό σύνταγμα προβλέπει ότι όλος ο όγκος των πληροφοριών που κατέχει ο δημόσιος τομέας, καθίσταται δημόσια περιουσία προσβάσιμη σε όλους.
Για την παροχή των πληροφοριών στο πολίτη απαιτούνται μόνο λίγοι δημόσιοι υπάλληλοι, οι οποίοι απλά δίνουν οδηγίες για την πρόσβαση στα πληροφοριακά δεδομένα των δημοσίων φορέων. Για το λόγο αυτό υπάρχουν, κέντρα υπηρεσιών (e-services centers), που προσφέρουν ολοκληρωμένες πληροφορίες σε όλη τη διαδρομή επεξεργασίας των αιτημάτων των πολιτών και των επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, όλες οι βάσεις δεδομένων είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους για την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, ενώ το ίδιο ισχύει και για τη νομοθεσία και τα δημόσια πρωτόκολλα.
Καθημερινή πραγματικότητα στην Εσθονία, αποτελεί και η χρήση της ηλεκτρονικής ταυτότητας (digital ID card), την οποία διαθέτουν όλοι οι πολίτες, εφόσον το επιθυμούν. Μέσα στην ηλεκτρονική ταυτότητα έχουν καταχωρηθεί οι κωδικοί της άδειας οδήγησης, των τραπεζικών συναλλαγών κ.ο.κ.. Η πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες, είναι εφικτή με την ηλεκτρονική ταυτότητα στη διάρκεια όλου του εικοσιτετραώρου. Από την άλλη πλευρά, ο πολίτης μπορεί να παρακολουθεί όλες τις διαδικασίες που τον αφορούν, όπως δικαστικές αποφάσεις και διοικητικά πρόστιμα, χρήση προσωπικών δεδομένων του από δημόσιες υπηρεσίες και -το πιο σημαντικό- να ζητά την αιτιολόγηση των πράξεων και την λογοδοσία των φορέων, που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ασχολούνται με το πρόσωπό του.
Η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας πρέπει να είναι εθνικός στόχος για όλους μας.
Στην καρδιά της κρίσης το κράτος οφείλει να μην επισπεύδει αποκλειστικά τη μείωση των εισοδημάτων των εργαζόμενων αλλά και τη μείωση των περιττών βαρών.
