Γράφει η Μαρία Σπυροπούλου – Θεοδωρίδου – Φιλόλογος – Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας (mar.spirop@gmail.com)
Υπάρχει άραγε κάποιο παρήγορο και ενθαρρυντικό γεγονός στη σημερινή σκοτεινή και μουντή παγκόσμια και ελληνική πραγματικότητα με τις δυσάρεστες πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις που βαραίνουν τη διάθεση και φορτίζουν αρνητικά τον συναισθηματικό μας κόσμο; Η απάντηση στο ερώτημα είναι το δίχως άλλο καταφατική. Και το ελπιδοφόρο γεγονός είναι μια αθλητική διοργάνωση καθαρά ελληνική, παγκόσμιας εμβέλειας όμως, που κατορθώνει να παραμερίσει πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, ιδεολογικές διαφορές και αντιθέσεις και να επισκιάσει προβλήματα. Η διοργάνωση του Μαραθώνιου αγώνα δρόμου είναι το παντοδύναμο αυτό αθλητικό γεγονός. Η διοργάνωση όμως εκείνου του Μαραθώνιου, του μοναδικού ανάμεσα στους πολλούς που ομολογουμένως διεξάγονται ανά τον κόσμο, μα που αυτοί οι πολλοί στερούνται την αίγλη του αυθεντικού ˙ εκείνου του ετήσιου, φθινοπωρινού Μαραθώνιου που αποπνέει μεγαλείο εξ αιτίας της άμεσης σύνδεσής του με την ιστορία, αφού οι δρομείς του τρέχουν στα βήματα του Αθηναίου αγγελιαφόρου, ακολουθούν την ιστορική διαδρομή με αφετηρία την αρχαία μαρμάρινη στήλη με την επιγραφή «40 ΣΤ» (40 Στάδια) του ιερού τόπου του Μαραθώνα και τερματισμό το Καλλιμάρμαρο Παναθηναϊκό Στάδιο. Είναι ο κατάφορτος συμβολισμών «κλασικός» επονομαζόμενος Μαραθώνιος αγώνας δρόμου της Αθήνας, που αποτελεί παγκόσμιο αθλητικό γεγονός.
Δρομείς από όλα τα μήκη και πλάτη της γης, επαγγελματίες ή ερασιτέχνες, ανεξαρτήτως φύλου, εθνότητας, φυλής, χρώματος, ή θρησκείας, άνθρωποι όλων των ηλικιών, γέροι, νέοι, παιδιά, με πίστη σε ένα όραμα και με ατομική ευθύνη συμμετέχουν σε μια κοινή, κοπιαστική και υπεράνθρωπη προσπάθεια, διακατέχονται από την επιθυμία να ικανοποιήσουν έναν υψηλό στόχο! Ευτυχείς όσοι δρομείς τρέξουν και περατώσουν την ιστορική διαδρομή των 42.195 μ. για να ονομαστούν «αυθεντικοί Μαραθωνοδρόμοι»˙ αιώνια τιμή και δόξα τους ακολουθεί!
Σωτήριο έτος 1896! Χρονολογία αναβίωσης των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων. Η Ελλάδα, μετά από επίπονες διεθνείς διαβουλεύσεις, πρωτοστατούντος του εμπνευστή και οραματιστή της αναβίωσης των Αγώνων Γάλλου βαρώνου Πιέρ Ντε Κουμπερτέν, και του Έλληνα, υπέρμαχου του ιδίου οράματος, Συριανού λόγιου και συγγραφέα Δημητρίου Βικέλα, και ξεπερνώντας δικές της εσωτερικές δυσχέρειες, κατορθώνει να αναλάβει την τέλεση της πρώτης σύγχρονης Ολυμπιάδας στην Αθήνα! Είναι ζήτημα εθνικής υπερηφάνειας, φιλοτιμίας και γοήτρου οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες να επανέλθουν στην κοιτίδα τους, να τελεσθούν εκεί που γεννήθηκαν.
Ωστόσο, δεν είναι μόνον η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων της αρχαιότητας το πρωτοπόρο που ξεπροβάλλει και γεννιέται σ’ αυτή τη χώρα, στη δύση του 19ου αιώνα. Ένα νέο άθλημα εκκολάπτεται στους αναβιωμένους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες για να προστεθεί στα αθλήματα της κλασικής αρχαιότητας. Είναι το άθλημα του Μαραθωνίου δρόμου!
Ο Γάλλος εκπαιδευτικός, ελληνιστής φιλόλογος, ελληνολάτρης ρομαντικός Μισέλ Μπρεάλ, φίλος και συνεργάτης του Ντε Κουμπερτέν, μέτοχος και αυτός του ιδίου οράματος, ως μέλος μιας από τις επιτροπές που είχαν συσταθεί για να μελετήσουν ζητήματα που θα ανέκυπταν από την ανασύσταση των αγώνων, είχε τη φαεινή ιδέα να θεσμοθετήσει για πρώτη φορά το νέο αυτό άθλημα, τη δολιχοδρομία ως «Μαραθώνιο δρόμο». Ο αγώνας, σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, θα ξεκινούσε από τον Μαραθώνα και θα κατέληγε στην Πνύκα, τον ιστορικό λοφίσκο απέναντι από την Ακρόπολη, ακολουθώντας τη διαδρομή του Φειδιππίδη.
Ο ταχύτερος στην εποχή του Αθηναίος ημεροδρόμος Φειδιππίδης, σύμφωνα με την παραδοσιακή εκδοχή, μετά την ιστορική μάχη του Μαραθώνα το 490 π.Χ. διήνυσε ασθμαίνων την απόσταση Μαραθώνας – Αθήνα για να αναγγείλει το αίσιο τέλος της και αφού ανέκραξε ασμένως το εμβληματικό «νενικήκαμεν», άφησε αμέσως μετά την τελευταία του πνοή. Πολλαπλός ο συμβολισμός του νέου αθλήματος. Ένα νέο αθλητικό γεγονός στο πρόγραμμα των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων άμεσα συνδεδεμένο με την ελληνική ιστορία! Πρωτίστως θα απέδιδε τιμή στην Ελλάδα!
Η μάχη του Μαραθώνα υπήρξε καθοριστική για την ιστορία της Ευρώπης με τον αγώνα του αρχαίου ελληνικού κόσμου να προασπίσει την ελευθερία των ελληνικών πόλεων-κρατών, να αντισταθεί και να ανακόψει την ασιατική εισβολή υπό τον Πέρση στρατηγό Δάτη, με τους 10.000 Αθηναίους του Μιλτιάδη και τους 1.000 Πλαταιείς. Χωρίς αυτή την αντίσταση, η ανθρωπότητα θα στερούνταν τον αρχαίο πολιτισμό με τον πνευματικό πλούτο του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο, και ιδιαίτερα στην πόλη των Αθηνών, πολιτισμό που στα θεμέλιά του χτίστηκε και στηρίχτηκε ο ευρωπαϊκός. Επιπλέον, το νέο άθλημα θα σηματοδοτούσε εναργέστερα τις αξίες του «ευ αγωνίζεσθαι» και της ευγενούς άμιλλας των Αγώνων της κλασικής αρχαιότητας, πνεύμα που ο Μπρεάλ θεωρούσε απαραίτητο και στη σύγχρονη διοργάνωση.
Τέλος, η ευφυής πρωτοβουλία του θα είχε και παιδευτικό χαρακτήρα, αφού η ανιδιοτελής πράξη του Φειδιππίδη, γνωστή ήδη στην Ευρώπη, αποτελούσε το σύμβολο της υπέρτατης φιλοπατρίας και αυτοθυσίας για την πατρίδα. Δύσκολο και πρωτόγνωρο το εγχείρημα της θεσμοθέτησης ενός τέτοιου αγωνίσματος, τόσο ώστε ακόμη και η γλώσσα μας σήμερα υιοθετώντας τη λέξη «Μαραθώνιος» υπονοεί κάτι το ιδιαίτερα κοπιαστικό και χρονοβόρο. Είναι αμφίβολο αν ο Μπρεάλ είχε επίγνωση του μεγέθους της απόστασης αυτού του δρόμου.
Παρ’ όλη την άγνοια της δυσκολίας του αγωνίσματος, ακόμη και από τον ίδιο τον εμπνευστή του, τον Μισέλ Μπρεάλ, ευλόγως τίθεται το ερώτημα: γιατί ο Μαραθώνιος δρόμος είναι σήμερα ιδιαίτερα δημοφιλής, έχει αποκτήσει οικουμενικότητα και παγκόσμια δυναμική, τι είναι εκείνο που κινητοποιεί όσους αποφασίζουν να συμμετάσχουν σε αυτό το απαιτητικό εγχείρημα;
Απαντώντας στο ερώτημα και αναλύοντας τις αιτίες αυτής της δυναμικής που υπερβαίνει τις ιστορικές αναφορές και τους κλασικούς συμβολισμούς του αγωνίσματος, μνεία των οποίων έγινε προηγουμένως, έχουμε να παραθέσουμε επιπλέον ερμηνευτικές απαντήσεις.
Ο Μαραθώνιος δρόμος, με την αίγλη που του προσδίδει η σύνδεσή του με την εθνική μας ταυτότητα, περικλείει όλες τις υψηλές αξίες και τα ιδεώδη που ξεπήδησαν απ’ αυτόν τον τόπο και αναγνωρίστηκαν, υιοθετήθηκαν και απλώθηκαν σε ολόκληρη την Οικουμένη.
Είναι η αξία της ελευθερίας πρωτίστως και η αέναη επιδίωξή της μέσα από την απελευθέρωση των ανυπολόγιστων δυνάμεων του ανθρώπου. Είναι η διαρκής προσπάθεια υπέρβασης των ανθρωπίνων δυνατοτήτων και αντοχών που ενδυναμώνει όχι μόνο σώμα αλλά βούληση και ψυχή. Είναι επίσης η χαρά της προσπάθειας και η συγκίνηση της συμμετοχής σε μια κοινή παγκόσμια δραστηριότητα, συμμετοχή που έχει αυτόνομη αξία, ανεξάρτητη από το αποτέλεσμα. Και πίσω από αυτή τη συλλογική δράση αναμφίβολα κρύβεται η βαθύτερη ανάγκη για ατομική εξύψωση και βελτίωση, ενδόμυχη και μύχια επιθυμία του ανθρώπου. Είναι επιπλέον η ιδέα ότι το παγκόσμιο γεγονός της διεξαγωγής του Μαραθώνιου συνδέει τον αθλητισμό με την ιστορία και τις πανανθρώπινες αξίες˙ και τούτο καθιστά τη συμμετοχή ελκυστική. Είναι τέλος η ειρήνη και η φιλία μεταξύ των λαών το μήνυμα του αγωνίσματος το οποίο επαγγέλλεται, μέσα από την ατομική προσπάθεια υπέρβασης των ανθρωπίνων ορίων, τη βελτίωση της ανθρωπότητας.
Είναι αυτά άλλωστε τα αγγέλματα που θέλησαν να στείλουν τόσο με την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων ο Πιέρ ντε Κουμπερτέν όσο και με την απερίφραστη αποδοχή εκ μέρους του της θέσπισης του Μαραθωνίου δρόμου από τον ελληνιστή φίλο του Μισέλ Μπρεάλ.
Δεν είναι τυχαία συνεπώς η ευρεία συμμετοχή στο άθλημα και η παγκόσμια ακτινοβολία του. Ο Κλασικός Μαραθώνιος της Αθήνας, με τις πρώτες σταγόνες της βροχής και τη φθινοπωρινή αύρα του ιερού Μαραθώνα, παίρνει την όψη μιας παγκόσμιας γιορτής που πλημμυρίζει χαρά και ενθουσιασμό τις καρδιές όσων συμμετέχουν αλλά και όσων τον παρακολουθούν. Το ανθρώπινο ποτάμι που ξεπροβάλλει και ξεχύνεται -θεατές του οποίου γίνεται όλη η παγκόσμια κοινότητα- από την αφετηρία του αγώνα, τον ιστορικό Μαραθώνα, και διακατέχεται από τη σφοδρή επιθυμία να υπερβεί τον εαυτό του ανακράζοντας το ιστορικό «νενικήκαμεν», δεν δημιουργεί μόνο συγκίνηση και υπερηφάνεια για το αγώνισμα που τιμά και προβάλλει κατ’ εξοχήν την Ελλάδα, αλλά και αισιοδοξία για συναδέλφωση των λαών, για ένα ελπιδοφόρο, καλύτερο αύριο της ανθρωπότητας.
