Γράφει ο Άγγελος Πολύδωρος
Πώς γίνεται ο άνθρωπος να πανικοβάλλεται όταν τον αισθάνεται στην πραγματικότητα και να τον απολαμβάνει όταν τον βλέπει στη μεγάλη οθόνη; Αναφέρομαι στο σεισμό βέβαια, χωρίς να αποκλείω και τις άλλες φυσικές καταστροφές, τσουνάμι, ηφαιστειακές εκρήξεις, ρήγματα κλπ.
Θυμάμαι πριν πολλά χρόνια, πόσο τρελαμένοι ήμασταν με το «Sensurround System» κατά την προβολή της ταινίας «Σεισμός», ώστε πήγαμε να τη δούμε δυο φορές στην αίθουσα Απόλλων (αν θυμάμαι καλά) επί της Σταδίου. Έτρεμαν, τα καθίσματα στην σκοτεινή αίθουσα από την πτώση των κτιρίων του Λος Άντζελες αλλά εμείς εκεί, σταθεροί και απτόητοι απολαμβάναμε την καταστροφή. Παρακολουθούσαμε με «ψυχολογική ασφάλεια» τον τρόμο από απόσταση, χωρίς να διατρέχουμε πραγματικό κίνδυνο. Ζούσαμε έντονα την κινηματογραφική εμπειρία (γεμάτη δράση και αγωνία, κατά τις διαφημίσεις της εποχής) και μάλιστα ταυτιζόμασταν με τους πρωταγωνιστές.
Αυτό το χαρακτηριστικό διαθέτουν οι ταινίες με σεισμούς: ότι ως «γήινες» και όχι «φαντασίας», παρουσιάζουν με ρεαλισμό καθημερινούς ανθρώπους να παλεύουν για την επιβίωση, και επιτρέπουν (ή και επιβάλλουν) στο κοινό την αίσθηση να ταυτιστεί με αυτούς και να βιώσει μαζί τους το φόβο, την αγωνία και την ένταση.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό που έχουν επίσης, είναι ότι επιτρέπουν στους θεατές να επεξεργαστούν αυτούς τους φόβους, να τους εκτιμήσουν και ίσως να τους αποτινάξουν, στο ελεγχόμενο περιβάλλον της σκοτεινής αίθουσας, η οποία -επιπλέον- επιτρέπει και μια ενθαρρυντική αγκαλιά σε περίπτωση των ερωτευμένων ζευγαριών («Μη φοβάσαι βρε κουτή, ταινία είναι», «Ναι, αλλά σκέψου το στην πραγματικότητα;»)
Σ’ αυτό τον υποσυνείδητο φόβο, υπαγόμαστε και τρέχουμε να απολαύσουμε αυτό το κινηματογραφικό είδος. Και δεν είναι μόνον ο «υποσυνείδητος φόβος». Είναι και το γεγονός ότι αυτές οι καταστάσεις, αναδεικνύουν τη δύναμη της ανθρώπινης θέλησης, της συνεργασίας και της αλληλεγγύης. Πέραν του ότι αναδεικνύουν και τη δύναμη της Γης. Συχνά, οι χαρακτήρες αυτών των ταινιών, έχουν αντοχές να ξεπερνούν τρομερές δυσκολίες, κάτι που προσφέρει ένα αίσθημα αισιοδοξίας στο κοινό.
Με αυτά τα χαρακτηριστικά, εκείνος ο «Σεισμός» (Earthquake, 1974), τον οποίον είχε σκηνοθετήσει ο Mark Robson με τους Charlton Heston, Ava Gardner, George Kennedy και Lorne Greene (από το σίριαλ Μπονάντσα) έκανε εισπράξεις 79,7 εκατομμύρια δολάρια (εποχής 1974) στο box-office. Έτρεχε ο κόσμος να τον… απολαύσει.
Ποιος να θυμηθεί μετά, την προηγηθείσα (με budget 873 χιλ. δολάρια και άγνωστο box-office) ταινία «Επιχείρησις: Μαύρη κόλασις» (Crack in the World, 1965) σε σκηνοθεσία Andrew Marton (με πρωταγωνιστές τον Dana Andrews και τηνJanette Scott), στην οποία το στοιχείο της επιστημονικής φαντασίας, αφαιρεί τη γοητεία του ρεαλισμού, αφού μια ομάδα επιστημόνων στην προσπάθειά της να αξιοποιήσει την ενέργεια του εσωτερικού της Γης, προκαλεί ακούσια έναν τεράστιο σεισμό, που απειλεί να διαλύσει τον πλανήτη. Επίσης, ξεχάστηκε και το μεταγενέστερο «Νησί της κολάσεως» (When time ran out, 1980) του James Goldstone (με τον Paul Newman, την Jacqueline Bisset και τον William Holden), όπου ένας σεισμός και μια ηφαιστειακή έκρηξη, απειλούν ένα πολυτελές νησιωτικό θέρετρο και οι επισκέπτες προσπαθούν να βρουν τρόπο διαφυγής.
Θέρετρο, αλλά ορεινό, ήταν αυτό που «κουνήθηκε» στη θεαματική ταινία «Η κορυφή του Δάντη» (Dante’s peak, 1997), η ιστορία της οποίας διαδραματίζεται σε ένα χωριό «το δεύτερο πιο επιθυμητό μέρος για να ζεις στην Αμερική». Εκεί, καταφθάνει ένας ηφαιστειολόγος και ανακαλύπτει ότι ένα κοντινό ηφαίστειο πρόκειται να ξυπνήσει. Η ταινία αυτή του Roger Donaldson (με τον Pierce Brosnan και Linda Hamilton), με τη σχετική δράση και τα γνωστά δραματουργικά κλισέ, έσπασε ρεκόρ για την εποχή στο παγκόσμιο box-office με 178,1 εκατ. δολάρια και παραμένει κλασική.
Αξέχαστη παραμένει επίσης και η ταινία «2012» (του 2009) που έχει σκηνοθετήσει ο Roland Emmerich (με τον John Cusack, τον Chiwetel Ejiofor και τον Woody Harrelson), η οποία προσφέρει άφθονη «προφητική» καταστροφή, αφού η Γη πλήττεται από μια σειρά ακραίων φυσικών φαινομένων, συμπεριλαμβανομένων σεισμών, εκρήξεων ηφαιστείων και τσουνάμι. Και ενώ το τέλος του κόσμου πλησιάζει, το κοινό τρέχει στις αίθουσες, προσφέροντας 791,2 εκατομμύρια στο box-office, παγκοσμίως.
Εδώ, τι έχει συμβεί; Απλά, οι παραγωγοί έχουν ανακαλύψει σιγά-σιγά τα αγαθά της τεχνολογίας Computer Generated Imagery (CGI) που επιτρέπει την αναπαράσταση των σεισμών με τρομακτικό ρεαλισμό. Το κοινό πλέον, εντυπωσιάζεται από εικόνες χάους και επιβίωσης σε μεγάλη κλίμακα, όπως και στο θεαματικό σεισμό της ταινίας «San Andreas: Επικίνδυνο ρήγμα» (San Andreas, 2015), του Brad Peyton (με τον Dwayne Johnson, την Carla Gugino, την Alexandra Daddario και τον Paul Giamatti), κατά τη διάρκεια του οποίου προσπαθεί να σωθεί ένας τολμηρός πιλότος ελικοπτέρου, οικογενειακώς. Ένας σεισμός από το διάσημο ρήγμα της Καλιφόρνιας, που φέρνει τσουνάμι εισπράξεων, ύψους 474 εκατ. δολαρίων.
Αλλά οι χολιγουντιανοί blockbuster σεισμοί, «πρέπει να αισθάνονται ντροπή μπροστά στους Νορβηγικούς», όπως διαφημίζονταν δυο ταινίες με ήρωα τον ίδιο γεωλόγο επιστήμονα, ο οποίος προειδοποιεί για επικείμενο σεισμό αλλά δεν εισακούγεται, κατά τα κινηματογραφικά καθιερωμένα.
Η πρώτη από αυτές είναι «Το κύμα» (The Wave, 2015) σε σκηνοθεσία Roar Uthaug (με τον Kristoffer Joner και την Ane Dahl Torp), στην οποία ο γεωλόγος προσπαθεί να προειδοποιήσει τους κατοίκους ενός μικρού χωριού για έναν καταστροφικό σεισμό που θα προκαλέσει ένα τεράστιο τσουνάμι και η δεύτερη είναι «Ο σεισμός» (The Quake, 2018), σε σκηνοθεσία John Andreas Andersen (με τον Kristoffer Joner και την Ane Dahl Torp, πάλι), στην οποία ο ίδιος γεωλόγος, υποψιάζεται ότι ένας ισχυρός σεισμός πρόκειται να πλήξει το Όσλο. Η διαφορά αυτών των δυο ταινιών, από τις θεαματικές αμερικανικές υπερπαραγωγές, βρίσκεται στο ότι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στο ψυχολογικό υπόβαθρο των ηρώων τους, καθώς και στην -στυλ Nordic Noir- φωτογραφία τους..
Το αποτέλεσμα, πάντως σε όλες τις προαναφερθείσες παραγωγές δεν είναι ότι προσφέρουν θέαμα, φυγή, αποενοχοποίηση ή ένα (ψυχολογικό) ξόρκισμα της ολικής καταστροφής, αλλά το γεγονός ότι αναδεικνύουν πάντοτε τη δύναμη της φύσης.
