Η βιογραφία υπήρξε ανέκαθεν λογοτεχνικό είδος με μεγάλη απήχηση στο ευρύ αναγνωστικό κοινό. Ένα είδος δύσκολο για τον συγγραφέα, καθώς απαιτεί έρευνα εις βάθος, οξύτητα πνεύματος και ζωντάνια στην αναπαράσταση των γεγονότων, όμως συνάμα τόσο συναρπαστικό για τον αναγνώστη.
Ο Βριλησσιώτης συγγραφέας Κώστας Παπασπήλιος συστήνει στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ το νέο του πόνημα «Γιάννης Παπαϊωάννου – Ο Άχραντος Μάγκας» (εκδόσεις «24 Γράμματα») και αποδεικνύει ότι κατέχει το είδος όσο κανείς.
Συνέντευξη: Τάσος Μεργιάννης
Θέλω να ξεκινήσω από τον τίτλο του βιβλίου. Πώς προέκυψε ο «άχραντος μάγκας»;
Ο Σταύρος Ξαρχάκος είχε συναναστραφεί τους ρεμπέτες και έχει βαθιά γνώση της ιστορίας του ελληνικού τραγουδιού. Κάνοντας τον ποιητικό πρόλογο αυτού του βιβλίου τελείωνε με την φράση «έτσι τον γνώρισα τον καπετάν Γιάννη. Τον άχραντο μάγκα». Του είπα ότι με ενδιαφέρει αυτός να είναι ο τίτλος του βιβλίου και το αποδέχτηκε. Μια έμπνευση του Σταύρου Ξαρχάκου αποτυπώνει την πραγματικότητα για το ποιος ήταν ο Γιάννης Παπαϊωάννου.
Ποια είναι η ιστορία πίσω από τα παρατσούκλια «Ψηλός» , «Πατσάς» και «Μπαρμπαγιάννης» που ακολουθούσαν τον Παπαϊωάννου;
Επειδή ήταν πανύψηλος τον αποκαλούσαν «ο ψηλός». Το εντυπωσιακό είναι ότι το «Μπαρμπαγιάννης» δεν το έχω καταλάβει ακόμα κι εγώ! Ήταν άνθρωπος-χιουμορίστας και άνετος -τι κρίμα που έφυγε νέος από τη ζωή. Αντιμετώπιζε όλο τον κόσμο με αγάπη. Δεν είχε εχθρούς, δεν μισούσε κανέναν. Βοηθούσε πάντα τον πιο φτωχό και πιο αδύναμο. Όλοι τον έβλεπαν ως μια πατρική φιγούρα κι έτσι υποθέτω ότι βγήκε αυτό το προσωνύμιο. Το «Πατσάς» δεν χρησιμοποιήθηκε ευρέως. Υποθέτω ότι του άρεσε το ομώνυμο φαγητό.
Μελετώντας τη ζωή του σε ποια γεγονότα σταθήκατε;
Που να φανταζόταν τη στιγμή που πάτησε το πόδι του στις Τζιτζιφιές- ένα παιδί μέσα στην μιζέρια και τον ξεριζωμό της Μικρασιατικής καταστροφής – ότι μετά από μερικά χρόνια με τα τραγούδια του θα δέσποζε στα μεγαλύτερα μαγαζιά. Σημαντικό γεγονός ήταν όταν το 1932 με τον Μιχάλη Γενίτσαρη πήγαν στην Αίγινα για να παίξουν τα μπουζούκια τους και να μαζέψουν κάποια χρήματα. Με αυτά τα λεφτά, αγόρασε ένα ακορντεόν και έγραψε τα πρώτα του τραγούδια, όπως την «Φαληριώτισσα» που την τραγουδούσαν σε όλες τις συνοικίες του Πειραιά.
Ο Παπαϊωάννου υπήρξε ένας από τους βασικότερους πυλώνες του ρεμπέτικου πολιτισμού. Εκείνος στράφηκε προς το ρεμπέτικο τραγούδι ή το ρεμπέτικο με έναν τρόπο πήγε προς αυτόν;
Πολύ ωραίο ερώτημα. Ο Παπαϊωάννου αγαπούσε πολύ τα ακούσματα του Βαμβακάρη, του Μπάτη, του Δελιά και το Σμυρναίικο τραγούδι. Έκανε πολλές δουλειές για τα προς το ζην. Την περίοδο που δούλευε σε οικοδομή πήγαινε σε μια ταβέρνα. Εκεί άκουσε έναν δίσκο του Χαλκιά, ένας από τους πρώτους που ηχογράφησαν μπουζούκι στην Αμερική. Όταν άκουσε αυτήν την ηχογράφηση, συγκλονίστηκε και επεδίωξε να μάθει αυτό το υπέροχο όργανο.
Έμεινε νωρίς ορφανός από πατέρα. Αυτό το στοιχείο με ποιο τρόπο διαμόρφωσε τον χαρακτήρα του;
Είχε δίπλα του τη γιαγιά του, τους θείους του και κυρίως τη μητέρα του, την κυρά Χρυσή- μια γυναίκα προκομένη και έξυπνη- που ήταν άξιοι και δυναμικοί άνθρωποι και τρόπον τινά κάλυψαν αυτό το κενό. Ο πατέρας του είχε μπει στην φυλακή και πέθανε από τις κακουχίες όταν ο Παπαϊωάννου ήταν πολύ μικρός. Τον πατέρα του τον θυμάται στα τελευταία του μετά την φυλακή να λέει στη μητέρα του «άμα γίνω καλά, θα σε κάνω βασίλισσα».
Ποιοι άνθρωποι σας βοήθησαν στην έκδοση αυτή;
Η συμβολή της κόρη του Παπαϊωάννου, Χρύσας ήταν καταλυτική. Οι δυο γιοι του, ο Αντώνης που
ακολούθησε τα χνάρια του και ο Τάκης που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, με βοήθησαν πολύ. Ειδικά, ο Τάκης που ήταν πιο μεγάλος σε ηλικία, μου παρέθεσε θύμησες και στοιχεία σημαντικά και ρεαλιστικά. Από εκεί και πέρα, με βοήθησαν και συνεργάτες του, όπως ο Λάκης Χαλκιάς , ο Γιώργος Κοινούσης και η Καίτη Γκρέυ.
Για το καλλιτεχνικό του μέγεθος γνωρίζουμε. Τι άνθρωπος ήταν ο Παπαϊωάννου;
Ο Παπαϊωάννου δεν είχε ενδιαφέρον μόνο ως καλλιτέχνης αλλά και ως άνθρωπος. Σε μια εποχή που λείπουν τα πρότυπα, αυτός με την ντομπροσύνη , την καλοσύνη και το χιούμορ του αποτελεί πρότυπο ακόμα και σήμερα.
Είπατε ότι ήταν ένας άνθρωπος με χιούμορ. Θα μας παραθέσετε μια ιστορία που να δείχνει αυτήν την πλευρά του;
Το καλοκαίρι του 1964 δούλευε στο περίφημο μαγαζί του «Περιβόλα», στην Κοκκινιά. Ένα βράδυ διαπίστωσε ότι κάποιοι θαμώνες έκαναν φασαρία. Δεν ήθελαν να πληρώσουν τον λογαριασμό, γιατί δεν βγήκε η χορεύτρια που υπήρχε στο πρόγραμμα. «Πες τους ότι σε πέντε λεπτά η χορεύτρια θα βγει» είπε ο Παπαϊωάννου στο γκαρσόνι.
Πέντε λεπτά αργότερα η ορχήστρα άρχισε να παίζει ένα τσιφτετέλι. Τότε ξεπετάχτηκε στο πάλκο μια χανούμισσα με εξωτική μορφή και χαμόγελο γκρανγκινιόλ προβάλλοντας προκλητικά το τριχωμένο πόδι της. Ήταν ο ίδιος ντυμένος με τα ρούχα της χορεύτριας. Η απαιτητική παρέα ξετρελάθηκε. Ικανοποιημένη, 
πλήρωσε κανονικά τον λογαριασμό και με μπουρμπουάρ (σσ η σχετική φωτό υπάρχει στην σελίδα 197 του βιβλίου)
Έχετε εκδώσει 15 βιβλία με μεγάλη καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία. Ανάμεσά τους βρίσκονται και αρκετές βιογραφίες. Θα έλεγε κανείς ότι είστε ο μετρ του είδους. Ποιο είναι το μυστικό μιας καλής βιογραφίας;
Για να κάνεις μια καλή βιογραφία πρέπει να συλλέξεις πολύ υλικό, να διασταυρώσεις τις μαρτυρίες και να επιλέξεις αυτές που έχουν ενδιαφέρον για τον αναγνώστη. Να παραθέσεις πρόσωπα και γεγονότα που έχουν χαράξει αυτή τη Γη. Για τον «Άχραντο μάγκα» συμβουλεύτηκα 20 βιβλία που είχαν αναφορές και μαρτυρίες στο πρόσωπό του Παπαϊωάννου, χρησιμοποίησα τη μαρτυρία πολλών ανθρώπων που τον γνώριζαν και άλλων που εκπόνησαν σχετικές μελέτες.
Προσωπικά, σχεδόν όλα μου τα βιβλία μετά την δεύτερη ή τρίτη έκδοση, ουσιαστικά τα ξαναέγραψα, γιατί με ενδιέφερε να είναι ακόμα πιο εμπεριστατωμένα. Οι συγγραφείς εάν ασχοληθούν σοβαρά με το αντικείμενό τους, διαπιστώνουν ότι μετά από 8-10 χρόνια αποκτούν διαφορετικές συγγραφικές δυνατότητες. Επέρχεται η αφαιρετικότητα, η μεστότητα, η ωριμότητα.
Tι έχετε στα σκαριά;
Στην πρώτη της έκδοση, η βιογραφία του Γιώργου Ζαμπέτα («Μάλιστα κύριε…Ζαμπέτα») είχε πάει πολύ καλά. Επειδή είδα ότι υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον, ξαναέγραψα το βιβλίο από την αρχή με καινούργιες συνεντεύξεις. Σε λίγους μήνες η αναθεωρημένη έκδοση θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «24 Γράμματα».
