Ο νέος πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας παρουσιάζει στην Αμαρυσία το όραμά του για αλλαγή νοοτροπίας του οικονομικού μοντέλου της Ελλάδας, με όχημα την επιστήμη στον δρόμο προς την ανάπτυξη.
Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον σύμβουλο Πολιτισμού & Αθλητισμού του δημάρχου Ηλιούπολης και πρ. δημοτικό σύμβουλο Λυκόβρυσης – Πεύκης Χρήστο Φωτίδη για τη σημαντική συμβολή του στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.
Συνέντευξη: Γιάννης Μπεθάνης
«Υπάρχουν επιστήμονες που επί χρόνια κάνουν έρευνες για τους κορωνοϊούς στις νυχτερίδες. Πριν από μερικούς μήνες θα θεωρούσαμε ότι πρόκειται για ένα ερευνητικό πεδίο δίχως κάποια άμεση εφαρμογή στην κοινωνία μας. Να, όμως, που σήμερα η έρευνά τους μας είναι απαραίτητη. Κι αυτό μας δείχνει ότι η επιστημονική έρευνα δεν διαιρείται σε τομείς. Είναι μια, ενιαία και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται».
Με αυτό το επίκαιρο παράδειγμα, ο νέος πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας Μανώλης Δερμιτζάκης δίνει τον τόνο για τη νέα πρόκληση στην επιστημονική του σταδιοδρομία, ανταποκρινόμενος στην πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον τομέα της έρευνας και ανάπτυξης στην χώρα μας.
Ο Μανώλης Δερμιτζάκης είναι διευθυντής του Κέντρου του Γονιδιώματος Health 2030 και Καθηγητής Γενετικής στο Τμήμα Ιατρικής Γενετικής και Ανάπτυξης της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Γενεύης. Είναι, επίσης, μέλος των Εκτελεστικών Συμβουλίων του Swiss Personalized Health Network (SPHN) και του Ινστιτούτου Γενετικής και Γονιδιωματικής στη Γενεύη (iGE3), μέλος του Ελβετικού Ινστιτούτου Βιοπληροφορικής και μέλος του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών στην Ελλάδα.
Η συνέντευξη που παραχώρησε στα γραφεία της Αμαρυσίας εξελίχθηκε σε μια άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση με έναν νέο, καταξιωμένο επιστήμονα, που πλέον μοιράζεται τον χρόνο του μεταξύ των ακαδημαϊκών υποχρεώσεών του και των νέων του καθηκόντων, φιλοδοξώντας να αλλάξει την «καταναλωτική» νοοτροπία της χώρας μας σε «παραγωγική».
Πριν λίγους μήνες αναλάβατε το «τιμόνι» του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ). Ποια εικόνα είχατε για τη λειτουργία του, τι παραλάβατε και ποια είναι τα πρώτα σας βήματα μετά την ανάληψη των καθηκόντων σας;
Το ΕΣΕΤΕΚ λειτουργεί εδώ και 20 χρόνια, αλλά με τρόπο και προσέγγιση διαφορετική για κάθε κυβέρνηση, επομένως δεν παραλάβαμε κάτι συγκεκριμένο. Ουσιαστικά ξεκινάμε από το μηδέν, προσαρμοσμένη στο πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής και θα επιλέξουμε ποιες χαρακτηριστικά του παρελθόντος θα «κληρονομήσουμε».
Σε κάθε περίπτωση, καταλήξαμε ότι εκτός από αυτά που θα σκεφτούμε εμείς, θα πάρουμε ιδέες και σκέψεις από τα προηγούμενα συμβούλια, ώστε να καταλήξουμε σε προτάσεις προς εκτέλεση από την κυβέρνηση. Έχουμε ύλη στα χέρια μας. Η πιο παραγωγική περίοδος του ΕΣΕΤΕΚ ήταν το 2010-2012 επί προεδρίας του κ. Κριμιζή, επί Άννας Διαμαντοπούλου στο υπουργείο Παιδείας (τότε υπαγόταν στο συγκεκριμένο υπουργείο, σήμερα στο υπουργείο Ανάπτυξης) και εκείνο το υλικό το θεωρήσαμε χρήσιμο και το φέραμε για να το προσαρμόσουμε στα σημερινά δεδομένα.
Είσαστε καθηγητής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και διευθυντής του Κέντρου Γονιδιώματος Health 2030. Πώς λάβατε την απόφαση να αναλάβετε μια τόσο σημαντική θέση και τι χρειάστηκε να σας πει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ώστε να σας πείσει να αποδεχθείτε τη θέση;
Δεν είμαι κομματικό μέλος της Ν.Δ., ωστόσο το 2016 ή 2017, δεν θυμάμαι ακριβώς, είχε ανοίξει ένα σύστημα για συμμετοχή ανθρώπων ειδικών σε διάφορους τομείς στο πρόγραμμα του κόμματος. Τότε είχε επικοινωνήσει μαζί μου ο υπεύθυνος προγράμματος Κωστής Χατζηδάκης και με ρώτησε αν θα ήθελα να αναλάβω τον τομέα της έρευνας. Αν θυμάστε, υπήρχαν τότε 35 επιτροπές που ανήκαν σε 5 τομείς. Ανέλαβα τότε πρόεδρος μιας από τις επιτροπές και μέσα από μερικές συζητήσεις με τον πρόεδρο της Ν.Δ. και νυν πρωθυπουργό, σταδιακά βρήκαμε έναν τρόπο να αναμειχθώ, σε έναν πιο ανεξάρτητο ρόλο.
Πώς θα χαρακτηρίζατε το επίπεδο της έρευνας και της καινοτομίας στη χώρα μας; Θεωρείτε ότι η κρίση αποτέλεσε τροχοπέδη τα προηγούμενα χρόνια και πώς μπορεί να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο;
Θα πρέπει αρχικά να δούμε τα πράγματα λίγο πιο ανοιχτά, πέρα από το πλαίσιο της έρευνας. Γιατί χρεοκόπησε η Ελλάδα; Επειδή, ανεξάρτητα από της επιμέρους ευθύνες της κάθε κυβέρνησης, η οικονομία της χώρας στηρίχθηκε σε ένα καταναλωτικό μοντέλο. Δηλαδή, εισέρεαν χρήματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από αλλού, όμως έμπαιναν με έναν τρόπο, ο οποίος δεν ήταν παραγωγικός αλλά καταναλωτικός. Δεν επενδύθηκαν για να φτιάξουν ένα μοντέλο χώρας και οικονομίας, το οποίο θα «δημιουργούσε» καινούρια χρήματα.
Με άλλα λόγια, δεν υπήρχαν εταιρείες, οι οποίες θα είχαν μεγάλο βάρος για να κάνουν εξαγωγές, να παράγουν προϊόντα, να είμαστε γνωστοί ότι φτιάχνουμε κάτι, ακόμη και υπηρεσίες, με αποτέλεσμα αυτό το πολύ ευαίσθητο καταναλωτικό μοντέλο να καταρρεύσει. Επειδή τώρα το ΕΣΠΑ θα είναι πολύ μεγαλύτερο λόγω της κατάστασης της οικονομίας -και πρέπει να πούμε προς όσους… πανηγυρίζουν ότι όσο πιο κακή είναι μια οικονομία, τόσο περισσότερα είναι τα χρήματα που παίρνει από το πρόγραμμα- θα πρέπει το μοντέλο μας να έχει τη φιλοσοφία μιας έκφρασης που άκουσα πρόσφατα και είναι σωστή: «Απογαλακτισμός» από το ΕΣΠΑ.
Το πεδίο του ΕΣΕΤΕΚ είναι οι τομείς της έρευνας και της ανάπτυξης, δύο σημαντικοί τομείς στην προσπάθεια της Ελλάδας να ξεπεράσει την κρίση. Πόσο άμεσα συνδέεται με τον μέσο πολίτη και πώς αυτός ωφελείται στην καθημερινότητά του;
Με βάση όσα ανέφερα παραπάνω, ο τομέας της έρευνας, της παραγωγής γνώσης και τεχνολογίας, είναι από τους πιο σημαντικούς για να δημιουργηθούν οι βάσεις, ώστε να έχουμε παραγωγή με πολλαπλασιαστικό παράγοντα, από το να έχουμε το καταναλωτικό μοντέλο. Θέλουμε μια εταιρεία να μην απευθύνεται μόνο στην κατανάλωση, αλλά να παράγει κάτι που θα αγοράζει και ο Ευρωπαίος, να είναι ανταγωνιστική και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αυτά μπορούν να γίνουν μέσω επιστημονικής παρέμβασης τεχνολογίας και έρευνας. Άρα από τη δική μας πλευρά, το μοντέλο της οικονομίας που πιστεύουμε και προωθούμε, ως κεντρικό για την Ελλάδα, είναι να μπορέσουμε να παράγουμε γνώση, η οποία να μετατρέπεται σε ένα επιχειρηματικό αποτέλεσμα, σταθερά ανταγωνιστικό μακροπρόθεσμα. Για όλα αυτά, λοιπόν, ο ρόλος του ΕΣΕΤΕΚ είναι πολύ σημαντικός και θέλουμε να βοηθήσουμε σε έναν στρατηγικό σχεδιασμό χρησιμοποίησης των χρημάτων του ΕΣΠΑ με αυτή τη φιλοσοφία, προς όφελος της οικονομίας μας, αλλά και της καθημερινότητας και ποιότητας ζωής μας. Θαύματα δεν μπορούν να γίνουν φυσικά, εφόσον δεν αλλάξει η νοοτροπία που επικρατεί στη χώρα μας.
Εξίσου σημαντικό είναι και το επίπεδο της σύνδεσης του Εθνικού Συμβουλίου με το επιστημονικό 
δυναμικό της χώρας, άλλωστε προέρχεστε από αυτό, καθώς η προπτυχιακή σας ακαδημαϊκή εκπαίδευση έγινε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η διασύνδεση των δύο πλευρών;
Από τα 11 μέλη του Συμβουλίου, τα 9 έρχονται από την Ελλάδα. Από αυτά, τα 4 βρίσκονται στον ακαδημαϊκό χώρο της καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, άρα σε αυτόν τον τομέα έχουμε κάποια εκπροσώπηση. Πιστεύω ότι έχουμε τα καλύτερα δυνατά μέλη. Θα κάνουμε επισκέψεις στα ερευνητικά ιδρύματα και άλλους φορείς που έχουν σχέση με την καινοτομία και θα ακολουθήσει μια αξιολόγηση από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, στην οποία υπάγεται το ΕΣΕΤΕΚ. Το ανθρώπινο δυναμικό που διαθέτουμε είναι πάρα πολύ καλό θεωρητικά, όμως πρακτικά κάποια πράγματα έχουν βαλτώσει, επειδή έχουν μπλεχτεί και παγιδευτεί μέσα στο σύστημα και έχουν ξεχάσει κάπως τη δυναμική που είχαν όταν ήρθαν από το εξωτερικό.
Αυτό μπορεί να αναστραφεί σε έναν μεγάλο βαθμό και ενδεχομένως να έρθουν και άλλοι επιστήμονες από το εξωτερικό, αλλά τίποτα δεν μπορεί να γίνει αν δεν αλλάξει η δομή του ερευνητικού πεδίου. Για παράδειγμα, από την Ελλάδα λείπει ένας ερευνητικός οργανισμός που να συντονίζει και στρατηγικά την έρευνα, αλλά και να αξιολογεί και να χρηματοδοτεί την έρευνα. To ΕΣΕΤΕΚ δεν έχει τέτοια εκτελεστική αρμοδιότητα, αλλά μπορούμε να προτείνουμε τη σύσταση ενός National Science Foundation, το οποίο είναι προφανές και υπάρχει στις υπόλοιπες χώρες.
Ως γνωστόν, ο πιο κοντινός στον πολίτη θεσμός είναι η Αυτοδιοίκηση, Τοπική και Περιφερειακή. Μάλιστα, πολλοί Δήμοι της χώρας κάθε χρόνο βραβεύουν μαθητές που ασχολούνται με την έρευνα και μάλιστα με επιτυχίες και σε διεθνείς διαγωνισμούς, σε διάφορους τομείς. Με ποιο τρόπο το ΕΣΕΤΕΚ μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή τη διαδικασία, ώστε να μεγαλώσει το πρόσφορο έδαφος για να δείξουν τις δυνατότητές τους τα παιδιά;
Αρχικά να σημειώσω ότι εμείς ως ΕΣΕΤΕΚ έχουμε δύο προβλήματα: Πρώτον, προσφέρουμε από τη θέση μας αμισθί, γεγονός που μας περιορίζει λίγο λόγω των άλλων υποχρεώσεών μας. Δεύτερον, έχουμε προς το παρόν πολύ μικρή υποστήριξη, γραμματειακή κ.λπ. Προχωρώντας, όμως, σιγά σιγά, θέτουμε προτεραιότητες και βελτιώνουμε την κατάσταση. Επικροτούμε και ενθαρρύνουμε τους Δήμους και όσους φορείς προωθούν και βραβεύουν τέτοιες πράξεις στα σχολεία, για πολλούς λόγους.
Διότι ενθαρρύνουν, έτσι, την επιστημονική περιέργεια και τη δημιουργικότητα των παιδιών, που αποτελούν τη βάση μιας υγιούς κοινότητας και οικονομίας. Είναι πολύ σημαντικό να βλέπουμε την Ελλάδα, παρ’ όλη την κρίση, να θέτει από τις μικρές ηλικίες ως προτεραιότητα την επιστήμη ως αξία. Και προσωπικά, αυτό το αγνό ενδιαφέρον των συνανθρώπων μας που βλέπω σε κάθε μέρος της Ελλάδας, ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα χωριά, με συγκινεί πολύ περισσότερο ως άνθρωπο. Ασφαλώς, εμείς ως ΕΣΕΤΕΚ επιδιώκουμε να αναβαθμίσουμε την αξιακή έννοια της επιστήμης και σε κοινωνικό επίπεδο.
Κύριε Δερμιτζάκη, σας ευχαριστούμε για τον χρόνο σας κι ελπίζουμε η θητεία σας ως πρόεδρος του ΕΣΕΤΕΚ να συμβάλλει καθοριστικά στην εξέλιξη της έρευνας και της ανάπτυξης, για μια καλύτερη οικονομία και κοινωνία.
Σας ευχαριστώ πολύ για τη συζήτηση αυτή και για τη φιλοξενία της εφημερίδας. Έρχομαι με διάθεση και αποφασιστικότητα για να βοηθήσω μέσω του Εθνικού Συμβουλίου για να γίνουν πράγματα στη χώρα μας, κρατώντας, όμως… μικρό καλάθι, για να μην απογοητευτούμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν στοχεύουμε ψηλά, αλλά θέλουμε να εκτιμούμε την κάθε μικρή νίκη που θα κατακτούμε, όπως να εμπνέουμε τους ανθρώπους, τους νέους και τα παιδιά να ενδιαφερθούν για την έρευνα, την επιστήμη. Όσο περισσότερο το κάνουμε αυτό, τόσο περισσότερο συμβάλλουμε στην αλλαγή νοοτροπίας. Η σχέση μας με την κοινωνία και το πώς βλέπουν τα παιδιά την επιστήμη μέσα από την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία, είναι το παν.
Οι αρμοδιότητες του ΕΣΕΤΕΚ
Το ΕΣΕΤΕΚ είναι το ανώτατο γνωμοδοτικό όργανο της Πολιτείας σε ό,τι αφορά τη χάραξη εθνικής στρατηγικής για την Έρευνα, την Τεχνολογία και την Ανάπτυξη της Καινοτομίας.
Στην αποστολή του, μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται:
• Η χάραξη εθνικής στρατηγικής για την έρευνα και την ανάπτυξη της καινοτομίας.
• Η υποβολή προτάσεων για τον μετασχηματισμό της έρευνας σε καινοτομία.
• Η εισήγηση μέτρων για τη διευκόλυνση των επενδύσεων σε νεοφυείς επιχειρήσεις.
• Η ενθάρρυνση υιοθέτησης δημόσιων πολιτικών στη βάση του ερευνητικού έργου που εκπονούν τα εποπτευόμενα από τη ΓΓΕΤ ερευνητικά κέντρα.
• Η ενθάρρυνση δημοσίων φορέων να ενσωματώσουν στη λειτουργία τους ερευνητικά αποτελέσματα και καινοτομικά προϊόντα, τα οποία παράγονται από εποπτευόμενους φορείς της ΓΓΕΤ.
Η νέα σύνθεση
Η νέα σύνθεση του Συμβουλίου, έπειτα από απόφαση του υφυπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων, αρμόδιου για την Έρευνα και την Καινοτομία, Χρίστου Δήμα, έχει ως εξής:
Πρόεδρος: Μανώλης Δερμιτζάκης, Διευθυντής Κέντρου Γονιδιώματος Health 2030 – Καθηγητής Γενετικής Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Γενεύης.
Αντιπρόεδρος: Αρίστος Δοξιάδης, Εταίρος στο κεφάλαιο επιχειρηματικό συμμετοχών Big Pi Ventures για νέες επιχειρήσεις τεχνολογίας, το οποίο δραστηριοποιείται στην αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων.
Μέλη:
Βασίλης Αντωνιάδης, Managing Director & Senior Partner Boston Consulting Group Athens
Ευάγγελος Καρκαλέτσης, Διευθυντής Έρευνας στο Ινστιτούτο Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»
Νέλλη Κάτσου, Μέλος Δ.Σ. Pharmathen S.A.
Βάσω Κιντή, Καθηγήτρια Φιλοσοφίας της Επιστήμης, ΕΚΠΑ
Κωνσταντίνος Κυριακόπουλος, Καθηγητής Αυτομάτου Ελέγχου & Ρομποτικής ΕΜΠ
Ελίζα Κωνοφάγου, Καθηγήτρια Βιοϊατρικής Μηχανικής και Ραδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης – Διευθύντρια Εργαστηρίου Υπερήχων και Ελαστικής Απεικόνισης.
Ρούλα Μπαχταλιά, Διευθύντρια και μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Προγράμματος EGG – enter•grow•go
Ευάγγελος Μπεκιάρης, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιώσιμης Κινητικότητας & Δικτύων Μεταφορών, ΕΚΕΤΑ
Αιμίλιος Χαλαμανδάρης, Επικεφαλής R&D Samsung Electronics στην Ελλάδα, Συνιδρυτής και CEO της εταιρίας Innoetics, εταιρίας spin-off από το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά».
Στις συνεδριάσεις του Εθνικού Συμβουλίου συμμετέχει για πρώτη φορά και εκπρόσωπος της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών.
Η συμμετοχή στο ΕΣΕΤΕΚ είναι άμισθη και στη βάση εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος.
