Από μικρή αγαπούσε την ποίηση και τα γράμματα, όμως, αρχικά ένιωθε συστολή για να τολμήσει να εκδώσει κάποια δουλειά της. Ως εκπαιδευτικός έχει καθημερινή τριβή με τους νέους και τις ανησυχίες τους, ενώ η διδασκαλία της λογοτεχνίας άρχισε να ξεκλειδώνει τις κρυμμένες επιθυμίες της. Έχοντας ήδη εκδώσει μια σειρά από παιδικά βιβλία, κάποια από τα οποία έχουν πετύχει σημαντικές διακρίσεις, σήμερα είναι έτοιμη να βουτήξει ακόμα πιο βαθιά στον μαγικό κόσμο των λέξεων.
Λίγες μέρες πριν, παρουσίασε στον πολύ όμορφο χώρο του Marlin’s House της Νέας Φιλαδέλφειας το ποίημά της «Κάποτε που με φώναζαν Ειρήνη», που περιλαμβάνεται στην ποιητική ανθολογία «Θ-Έρως», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις iTravel Poetry. Με αφορμή αυτήν την συγκινητική εκδήλωση, η συγγραφέας και εκπαιδευτικός Ανδριανή Καλύβα μιλάει στην ΑΜΑΡΥΣΙΑ για ποίηση, λογοτεχνία και όλα όσα ονειρεύεται.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΑΡΑΠΟΓΛΟΥ
Πώς περιλήφθηκε το ποίημά σας σε αυτήν την ανθολογία;
Υπήρξε μια ανοικτή πρόσκληση προς ανθρώπους που αγαπούν την ποίηση, να στείλουν τα έργα τους, να αξιολογηθούν και εφόσον ταίριαζαν με τη θεματική, θα περιλαμβάνονταν στην έκδοση. Στάθηκα πολύ τυχερή και είμαι ευγνώμων που και το δικό μου το ποίημα «Κάποτε που με φώναζαν Ειρήνη», βρίσκεται μέσα στην ανθολογία αυτή. Ήταν μια πολύ ωραία συγκυρία.
Σε τι αναφέρεται το ποίημά σας;
Μιλάει για καταστάσεις που ζούμε σήμερα. Τη ρητορική μίσους, τον πόλεμο των λέξεων, τα social media που μας έχουν κατακλύσει και το πώς έχουμε απομακρυνθεί ο ένας από τον άλλον. Ήθελα να περάσω ένα μήνυμα σε μικρούς και μεγάλους για το πώς παρατηρώ την καθημερινότητα.
Ήταν ένα ποίημα που προϋπήρχε ή γράφτηκε για τους σκοπούς της ανθολογίας;
Το είχα γράψει πολύ καιρό πριν. Αφορμή είχε σταθεί μια συζήτηση με τους μαθητές μου στο μάθημα της έκθεσης. Τα παιδιά μου έδωσαν πάρα πολλές ιδέες και ήταν η πηγή έμπνευσης μου να μιλήσω για αυτό το επίκαιρο ζήτημα. Πόση βαρύτητα έχουν οι λέξεις που χρησιμοποιούμε; Πόσο πληγώνουν δυνητικά τους άλλους; Είχα έτοιμο το ποίημα και περίμενε στο συρτάρι μου μέχρι που ήρθε η πρόσκληση και όλα κύλησαν όμορφα.
Ποια ήταν η οπτική των μαθητών πάνω στο θέμα;
Ήταν πολύ ενθουσιώδεις. Είχαν να μοιραστούν πάρα πολλά συναισθήματα, καθώς βρίσκονται στην εφηβεία και όλα αυτά τα βιώνουν έντονα. Κάναμε μια γόνιμη συζήτηση και μου μετέφεραν ουσιαστικά το τι επικρατεί στην ψυχή τους. Τα θετικά και τα αρνητικά των social media και το πώς τα λόγια, οι λέξεις, τα emoji που χρησιμοποιούμε, μπορούν να γράψουν μέσα τους είτε θετικά είτε αρνητικά.
Πώς ήταν η αίσθηση να διαβάζετε ένα δικό σας ποίημα μπροστά σε κοινό;
Είχα ιδιαίτερο άγχος και αγωνία. Είναι η πρώτη μου ποιητική απόπειρα. Ήθελα να διαβάσω το ποίημα και να δω πώς θα αλληλεπιδράσω με το κοινό. Ένιωθα βαθιά συγκίνηση γιατί μοιραζόμουν ένα κομμάτι της ψυχής μου. Πολλές φορές, όσοι ασχολούμαστε με τη γραφή, νιώθουμε αμηχανία να διαβάσουμε μεγαλόφωνα το έργο μας. Στάθηκα πάρα πολύ τυχερή γιατί έλαβα μεγάλη αγάπη και ένα πολύ ζεστό χειροκρότημα που μου έδωσε το κίνητρο να συνεχίσω.
Υπάρχει σήμερα κοινό που ενδιαφέρεται για την ποίηση;
Πάντα υπάρχει ένα κοινό, έστω και ως μειοψηφία, που θα νιώσει ευχαρίστηση διαβάζοντας ποίηση. Θεωρώ ότι εμείς οι εκπαιδευτικοί μπορούμε να το καλλιεργήσουμε στα παιδιά και να το επικοινωνήσουμε με έναν έξυπνο και όμορφο τρόπο. Βέβαια, δεν μπορούν όλα να αρέσουν σε όλους, αλλά θεωρώ ότι η ποίηση έχει πολλά να χαρίσει. Υπάρχει κοινό, αλλά νομίζω ότι χρειάζεται να το εκπαιδεύσουμε προς αυτή την αναγνωστική απόλαυση.
Ενδεχομένως να δώσουμε και καινούργια αναγνώσματα;
Υπάρχουν πάρα πολλοί καλλιτέχνες, που έχουν γράψει “διαμάντια” και θα έπρεπε ίσως να συμπεριληφθούν και στα νέα σχολικά προγράμματα. Διδάσκοντας λογοτεχνία, παρατηρώ ότι τα παιδιά έχουν κουραστεί από τα τετριμμένα, δυσκολεύονται να καταλάβουν κάποιες λέξεις. Θα ήταν όμορφο να υπάρχουν στα νέα σχολικά βιβλία ποιήματα πιο σύγχρονα, με θέματα που θα αγγίξουν περισσότερο τους μαθητές, θα ταυτιστούν μαζί τους και με ίσως ένα πιο μοντέρνο λεξιλόγιο, που θα είναι πιο κοντά στις εμπειρίες και στα βιώματά τους
Αυτή, ωστόσο, δεν ήταν η πρώτη φορά που ασχοληθήκατε με την ποίηση.
Ως μαθήτρια στο Αρσάκειο – Τοσίτσειο Εκάλης έχω βραβευτεί στην Ε’ Δημοτικού με το πρώτο βραβείο σε πανελλήνιο διαγωνισμό ποίησης. Είχα την τύχη να έχω μια εκπληκτική δασκάλα, η οποία πάντα μας έδινε πλούσια ερεθίσματα. Το ποίημά μου σχετιζόταν με την άνθηση, την άνοιξη και τα λουλούδια. Ήταν το πρώτο “δώρο” που έλαβα κι εγώ από την ποίηση. Κατόπιν, συμμετείχα στους «Πειραματισμούς», το περιοδικό του Πειραματικού Λυκείου Αγίων Αναργύρων με διάφορα κείμενα, συνεντεύξεις, χωρίς να έχω εκδώσει κάτι. Το iTravel Poetry ήταν η πρώτη “γέφυρα” με το αναγνωστικό κοινό της ποίησης.
Έχετε, ωστόσο, εκδώσει ήδη παιδικά βιβλία
Έχω εκδώσει βιβλία και έχω συμμετάσχει και σε πολλούς συλλογικούς τόμους. Το ενδιαφέρον μου για τη συγγραφή προήλθε, φυσικά, πάλι από το σχολείο. Θα ήθελα να πω και ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στη Γιούλη Χρονοπούλου, την αγαπημένη μου καθηγήτρια από το Πειραματικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων, η οποία μας είχε ανοίξει τους ορίζοντες, μας συμβούλευε και ανατροφοδοτούσε τα γραπτά μας ουσιαστικά και γόνιμα. Έχω σταθεί τυχερή γιατί οι άνθρωποι από το περιβάλλον μου, μου έδιναν ερεθίσματα, τροφή για σκέψη. Ασχολούμαι κυρίως με το παιδικό βιβλίο το οποίο το αγαπώ και θέλω να φτάσω τη συγγραφή και σε ένα πιο επαγγελματικό επίπεδο.
Επιλέγετε μια θεματολογία ιδιαίτερη και ασυνήθιστη για παιδικά βιβλία.
Ήθελα να ξεφύγω λίγο από τα τετριμμένα. Να μιλήσω με αλήθεια και ειλικρίνεια στα παιδιά. Τα θέματα μου αφορούν στη μονογονεϊκότητα, την απώλεια, τη σύγχρονη δομή της ελληνικής οικογένειας, η οποία πλέον αλλάζει συνεχώς. Τα παιδιά γνωρίζουν, δεν μπορούμε να τους κρύψουμε τίποτα. Ήθελα να κάνω αυτό το βήμα. Είναι σίγουρα κάτι τολμηρό. Νομίζω ότι έχω δικαιωθεί
Ήταν ένα ρίσκο σε σχέση με την θεματολογία που συνήθως συναντάμε στην παιδική λογοτεχνία.
Αρχικά, όταν άκουγαν τη θεματική, κάποιοι γονείς είχαν ενδοιασμούς. Τελικά, όταν τους παρουσίασα τη δουλειά μου, τα αγκάλιασαν, με πίστεψαν, μου έδωσαν χώρο και χρόνο να εξηγήσω ποια είμαι, τι κάνω και γιατί επέλεξα αυτές τις δύσκολες θεματικές. Τα έργα μου έχουν αναγνωριστεί και από το Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου, έχουν περάσει από ειδικές επιτροπές με εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό. Το «Ένα τραγούδι για την Νεφέλη» βρέθηκε και στην Παγκόσμια Έκθεση Παιδικού Βιβλίου στην Αγγλία το 2024 και ήταν μια πολύ μεγάλη τιμή για μένα που βρέθηκε ανάμεσα σε έργα πολύ σπουδαίων Ελλήνων συγγραφέων υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού. Ήταν κάτι πάρα πολύ συγκινητικό να βλέπω ότι το έργο μου χαίρει αναγνώρισης.
Μπορούμε, λοιπόν, να μιλήσουμε για δύσκολα θέματα τα παιδιά μας.
Τα παιδιά είναι και πιο απαιτητικοί κριτές. Όταν πηγαίνω σε σχολεία, μου αρέσει να αλληλοεπιδρώ με τα παιδιά. Διαβάζω κάποιο απόσπασμα, το σχολιάζουμε, ανταλλάσσουμε απόψεις, τους ζητώ να δραματοποιήσουν κάποιες σκηνές, να καταγράφουν τα συναισθήματά τους. Οι απορίες τους είναι φάροι ελπίδας. Με οδηγούν να σκεφτώ κάποια πράγματα και να τα αναθεωρήσω. Είναι η μεγαλύτερη προσφορά που έχω λάβει από τη συγγραφή.
Ήταν αυτό ο λόγος που επιλέξατε να γίνετε εκπαιδευτικός;
Είμαι παιδί εκπαιδευτικών και το έχω ζήσει αυτό από την πολύ μικρή ηλικία. Αγαπώ πάρα πολύ τα παιδιά και ήθελα να τους προσφέρω κάτι που θα τα βοηθήσει να δουν τη ζωή από μια άλλη ματιά. Να συζητήσουμε πράγματα που δεν θα πρέπει να τα βάζουμε κάτω από το χαλί. Τα παιδιά οφείλουν να γνωρίζουν, έχουν κάθε δικαίωμα να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει γύρω τους, όσο κι αν εμείς οι μεγάλοι προσπαθούμε να ωραιοποιήσουμε κάποιες καταστάσεις. Πάντα καταλαβαίνουν, απλώς πολλές φορές δυσκολεύονται να εκφραστούν και να επικοινωνήσουν αυτό που βιώνουν. Ήθελα να τους δώσω μια ευκαιρία, να αγκαλιάσουν το συναίσθημά τους.
Οι σπουδές στη φιλολογία και τη λογοτεχνία είναι ένα επιπλέον συγκριτικό πλεονέκτημα στην ενασχόληση με τη συγγραφή;
Έκανα και κάποια μαθήματα δημιουργικής γραφής, τα οποία με βοήθησαν να εξελιχθώ και να αποβάλλω τις αμφιβολίες μου. Πάντα έγραφα, από πολύ μικρή ηλικία, αλλά τα είχα όλα καταχωνιασμένα στο συρτάρι μου. Γράφω χειρόγραφα και μετά τα περνάω στον υπολογιστή. Σίγουρα τα μαθήματα λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο με βοήθησαν πάρα πολύ. Διάβαζα όμως και από πολύ μικρή ηλικία βιβλία. Πιο πολύ θεωρώ ότι με βοήθησε η θέληση να αποτυπώσω το συναίσθημά μου. Να αφήσω ένα κομμάτι της ψυχής μου στα παιδιά και κάποιες σκέψεις, που θεωρώ ότι μπορούν να τους παρακινήσουν για να γράψουν και εκείνα.
Είναι και μια συμβουλή που δίνετε στα παιδιά να μην φοβούνται να εκτεθούν;
Είναι πολύ δύσκολη η έκθεση. Κι εγώ, όταν ξεκινούσα, υπήρχαν άτομα στον κύκλο μου που προσπαθούσαν να με αποθαρρύνουν. Όμως, το αγαπώ πάρα πολύ και δεν σκέφτηκα ούτε μια στιγμή τις αρνητικές συνέπειες της έκθεσης. Επέλεξα να εκτεθώ και να επικοινωνήσω το έργο μου. Σίγουρα δεν αρέσουν όλα σε όλους και, βεβαίως, έχω ακούσει και κριτικές οι οποίες δεν ήταν διθυραμβικές. Τα περισσότερα λόγια, όμως, ήταν πάρα πολύ ζεστά και θερμά απέναντι στο έργο μου. Το πρώτο μου βιβλίο «Ο Άη Βασίλης το’ σκασε», ένα χριστουγεννιάτικο παιδικό βιβλίο εικονογραφημένο από τις εκδόσεις «Κέφαλος» μέσα σε ένα χρόνο έφτασε στην πέμπτη έκδοση. Αυτό κάτι λέει. Με έχουν καλέσει από σχολεία σε όλη την Ελλάδα, να κάνω παρουσιάσεις και δράσεις φιλαναγνωσίας. Είναι κάτι το οποίο μου δίνει κίνητρο να συνεχίσω. Δέχομαι και μου αρέσει η κριτική, γιατί έτσι θα βελτιωθώ και θα εξελιχθώ.
Θα ήταν όμως αποτρεπτικό αν οι αρνητικές κριτικές ήταν περισσότερες από τις θετικές; Ειδικά στην εποχή των «σαρκοφάγων» social media;
Δουλεύω τα τελευταία χρόνια με τον εαυτό μου πάρα πολύ, ώστε να αντιμετωπίζω δύσκολες και απαιτητικές καταστάσεις, οπότε από την πρώτη στιγμή που κυκλοφόρησαν τα βιβλία μου ήμουν αποφασισμένη να μαχηθώ μέχρι το τέλος ό,τι κι αν άκουγα, ό,τι κι αν γραφόταν. Σίγουρα θα στεναχωριόμουν, δεν είμαι άτρωτη, αλλά θα το εκλάμβανα ως μία μαγιά για να βελτιωθώ, να ανοίξω τους ορίζοντες μου, να προσπαθήσω περισσότερο και να ανταπεξέλθω στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής. Δεν με ενδιαφέρει να κάνω μία επιτυχία και να ξεχαστώ ή να το αφήσω. Με ενδιαφέρει να παραμείνω στον χώρο, να ζυμωθώ, να εξελιχθώ και να αγαπηθώ
Ποιος είναι πιο δύσκολος αναγνώστης; Το παιδί ή ο γονιός;
Νομίζω τα παιδιά είναι οι πιο απαιτητικοί και δύσκολοι αναγνώστες. Οι γονείς δεν θα σταθούν μόνο σε μία πρόταση του βιβλιοπωλείου της γειτονιάς. Θα ψάξουν κριτικές, θα μπουν σε ιστοσελίδες. Πλέον όλοι οι συγγραφείς έχουμε social media, μπορούν να μας βρουν θα διαβάσουν κριτικές, οπότε συγκριτικά με κάποια χρόνια πριν που οι γονείς λειτουργούσαν πιο αυθόρμητα στις αγορές, τώρα είναι πιο ψαγμένοι και ενημερωμένοι.
Αυτό οδηγεί στο να γράψει κάποιος πιο «τεχνοκρατικά», παρά με περισσότερο συναίσθημα;
Εγώ γράφω αυτό που μου αρέσει να διαβάζω. Προσπαθώ να παρακολουθώ τις σύγχρονες τάσεις, αλλά θέλω να γράφω αυτό που μου αρέσει. Παίρνω πάλι το μεγάλο ρίσκο ότι μπορεί αυτό να μην αρέσει ή να μην είναι της μόδας. Γράφω αυτό που το παιδί μέσα μου θα επιθυμούσε και θα αποζητούσε να διαβάσει. Τα παιδιά είναι πολύ δύσκολοι και αυθεντικοί κριτές. Γι’ αυτό, προσπαθώ να είμαι ειλικρινής, αυθεντική και χρήσιμη. Πλέον είναι πολύ εκπαιδευμένα πάνω στο κομμάτι των παιδικών βιβλίων. Ήδη από την πρώτη παιδική ηλικία λαμβάνουν πληθώρα ερεθισμάτων, γνωρίζουν και δραματοποιούν ιστορίες και πιστεύω ότι το αγαπούν το παιδικό βιβλίο.
Γράφετε κάτι αυτόν τον καιρό;
Υπάρχει υπό έκδοση ένα παιδικό βιβλίο που μιλάει για την εμπιστοσύνη, για το πώς πρέπει να προστατεύουμε τα παιδιά από πιθανούς κινδύνους κακοποίησης. Είναι ένα παραμύθι με ήρωες ζωάκια που προσπαθούν να επικοινωνήσουν στα παιδιά τρόπους και μεθόδους ασφαλείας απέναντι σε τυχόν κινδύνους. Θεωρώ ότι έχει μεγάλη αξία τα παιδιά να είναι ενημερωμένα από πολύ μικρή ηλικία. Κάθε βιβλίο το συνοδεύω από διαδραστικό, εκπαιδευτικό υλικό το οποίο μπορούν να αξιοποιήσουν τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί.
Ο εκπαιδευτικός παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του παιδιού και στη δημιουργία της προσωπικότητας του.
Υπάρχουν σπουδαίοι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι ψάχνονται, διαβάζουν ασχολούνται πάρα πολύ και αγκαλιάζουν τις προσπάθειες φιλαναγνωσίας και δημιουργικής γραφής. Οι εκπαιδευτικοί ασχολούνται, αγαπούν υποστηρίζουν έμπρακτα το παιδικό βιβλίο και χαίρομαι και εγώ που είμαι κομμάτι αυτής της προσπάθειας. Το όραμά μου είναι να επικοινωνήσω τη φιλαναγνωσία και γενικότερα την αγάπη για το παιδικό βιβλίο σε όλη τη χώρα, σε όλα τα σχολεία. Δέχομαι με μεγάλη αγάπη και συγκίνηση τις προτάσεις τους και μόνο ευγνωμοσύνη έχω για όλη αυτή την αγκαλιά για την αγάπη την οποία έχω λάβει τα τελευταία πέντε χρόνια.
Προσωπικά, οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους δασκάλους που με έπλασαν, με βοήθησαν και με έφεραν στο σημείο που είμαι σήμερα, να μπορώ να εκτίθεμαι, να παρουσιάζομαι και να συστήνομαι ως συγγραφέας, το οποίο δεν είναι ό,τι και πιο εύκολο, λόγω της ιδιοσυγκρασίας μου. Τους οφείλω τα πάντα.
Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους μικρούς αναγνώστες, αλλά και τους νεαρούς, επίδοξους συγγραφείς;
Να αγαπάτε την ελληνική γλώσσα, να τη γνωρίζετε καλά, να την αξιοποιείτε στον γραπτό και τον προφορικό λόγο και να αποτυπώνετε ελεύθερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας. Κάποια στιγμή, τα έργα, οι σκέψεις και τα συναισθήματά σας, μπορούν να γίνουν ένα ωραίο βιβλίο και να δείτε το όνομά σας σε κάποιο βιβλιοπωλείο. Αυτή είναι μια πολύ συγκινητική στιγμή για έναν δημιουργό. Να δει το βιβλίο του ανάμεσα σε έργα σπουδαίων συγγραφέων, ποιητών, λογοτεχνών. Να μην φοβάστε να εκφραστείτε και να μην δειλιάσετε στα “όχι” που θα ακούσετε. Να έχετε ανοικτούς ορίζοντες και να διαβάζετε. Να είστε πρώτα καλοί αναγνώστες, για να γίνετε καλοί συγγραφείς!
