Νικόλας Φαραντούρης
Ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ, μέλος των ευρωκοινοβουλευτικών επιτροπών Προϋπολογισμού, Εξωτερικών Υποθέσεων, Περιβάλλοντος και Κλίματος και των αντιπροσωπειών με τις ΗΠΑ, τη Μεγάλη Βρετανία, τις Ινδίες και τις χώρες της Ν/Α Ασίας.
Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς, κάτοχος της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet
Μέσα από το ειδικό ένθετο της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ «Βιώσιμη Ανάπτυξη» ο πανεπιστημιακός και ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Νικόλας Φαραντούρης, καταθέτει τις απόψεις του για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, την Ενέργεια, την Κλιματική Κρίση και τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η Ελλάδα και η Ευρώπη.
Συνέντευξη στη ΛΙΑ ΛΑΠΠΑ
Κύριε Φαραντούρη, η Αττική παράγει σχεδόν το μισό ΑΕΠ της χώρας, αλλά αντιμετωπίζει ταυτόχρονα έντονα φαινόμενα υπερδόμησης, θερμικών νησίδων και περιβαλλοντικής πίεσης. Θεωρείτε ότι το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης της Αθήνας είναι βιώσιμο και ποιες στρατηγικές παρεμβάσεις απαιτούνται ώστε η μητροπολιτική περιοχή να γίνει πιο ανθεκτική και ανθρώπινη;
Ο υπερσυγκεντρωτισμός της Αττικής αποτελεί διαχρονική δομική αδυναμία του ελληνικού αναπτυξιακού μοντέλου. Όταν η Περιφέρεια Αττικής απορροφά περίπου το 30% των καθαρών επενδύσεων της χώρας και εμφανίζει κατά κεφαλήν ΑΕΠ σημαντικά υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, τότε δεν μιλάμε απλώς για οικονομική ανισορροπία, αλλά για ένα μοντέλο ανάπτυξης που παράγει περιφερειακές ανισότητες και σοβαρές πιέσεις στο αστικό περιβάλλον. Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε ισχυρή περιφερειακή ανάπτυξη, επενδύσεις εκτός του λεκανοπεδίου και μια διαφορετική φιλοσοφία για την πόλη: λιγότερο τσιμέντο, περισσότερη ανθεκτικότητα, περισσότερη ποιότητα ζωής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει στρατηγικά στη βιώσιμη κινητικότητα και στις «έξυπνες πόλεις». Με δεδομένη την επέκταση του Μετρό σε περισσότερες περιοχές της Αττικής, μπορεί η Αθήνα να περάσει σε ένα νέο μοντέλο μετακίνησης με μικρότερη εξάρτηση από το αυτοκίνητο; Και ποιες επιπλέον πολιτικές θεωρείτε κρίσιμες για μια πραγματικά βιώσιμη ευρωπαϊκή μητρόπολη;
Η επέκταση του Μετρό αποτελεί θετική εξέλιξη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Η Αθήνα χρειάζεται μια ολιστική στρατηγική βιώσιμης κινητικότητας: σύγχρονα και αξιόπιστα μέσα σταθερής τροχιάς, διαλειτουργικά δίκτυα μεταφορών, ασφαλείς ποδηλατικές και πεζές διαδρομές, έξυπνα ψηφιακά συστήματα διαχείρισης της κυκλοφορίας και ουσιαστικά κίνητρα περιορισμού της χρήσης του Ι.Χ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από την πολιτική συνοχής για τις «έξυπνες πόλεις» διαθέτει εργαλεία για την αστική ανάπτυξη που θα συνδέει τη βιώσιμη κινητικότητα με περισσότερο πράσινο, ενεργειακά αποδοτικές υποδομές και ψηφιακό μετασχηματισμό των υπηρεσιών. Αυτό είναι το κρίσιμο πλαίσιο για μια σύγχρονη πόλη.
Η κλιματική κρίση έχει ήδη επηρεάσει δραματικά την Ελλάδα μέσω πυρκαγιών, πλημμυρών και λειψυδρίας. Πιστεύετε ότι η χώρα διαθέτει ένα συνεκτικό σχέδιο κλιματικής ανθεκτικότητας ή εξακολουθεί να λειτουργεί αποσπασματικά και υπό την πίεση του πολιτικού κόστους;
Η πρόκληση της κλιματικής κρίσης είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας, οικονομικής βιωσιμότητας και προστασίας της κοινωνικής συνοχής. Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είχε στη διάθεσή της πρωτοφανείς ευρωπαϊκούς πόρους μέσω του ΕΣΠΑ και του Ταμείου Ανάκαμψης. Ωστόσο, πέρα από κάποια εξοπλιστικά προγράμματα ή αποσπασματικές παρεμβάσεις, δεν είδαμε να καταρτίζεται ένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, έργα πρόληψης, επιστημονική τεκμηρίωση και αποκεντρωμένη διαχείριση κινδύνων. Πιστεύω σε ένα εθνικό σχέδιο κλιματικής ανθεκτικότητας που θα συνδέει την πολιτική προστασία με τη χωροταξία, τη διαχείριση υδάτων, την προστασία των δασών, τις ανθεκτικές υποδομές και τη χρήση νέων τεχνολογιών.
Η Αττική συγκεντρώνει ισχυρή οικονομική δραστηριότητα αλλά και έντονες κοινωνικές ανισότητες. Πώς μπορεί η βιώσιμη ανάπτυξη να λειτουργήσει ως μηχανισμός κοινωνικής συνοχής και όχι ως μια μετάβαση που τελικά ευνοεί μόνο όσους διαθέτουν οικονομικούς πόρους;
Σήμερα, δυστυχώς, υπάρχει ορατός ο κίνδυνος η Αττική να εξελιχθεί σε μια μητρόπολη «δύο ταχυτήτων» με περιοχές υψηλής οικονομικής αξίας και από την άλλη πολίτες που αποκλείονται σταδιακά από την κατοικία, τον δημόσιο χώρο και την ποιότητα ζωής. Σε μια ήδη επιβαρυμένη επικράτεια, η επιλογή περαιτέρω εντατικοποίησης της δόμησης, ακόμη και σε περιοχές με χαμηλούς συντελεστές, όπως τα νότια προάστια, δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για το μέλλον του αστικού περιβάλλοντος. Η πραγματική βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει κοινωνική ισορροπία, προσβασιμότητα και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μια πόλη οικονομικά ακριβότερη αλλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά φτωχότερη.
Η Ευρώπη επενδύει σημαντικά κεφάλαια στην πράσινη μετάβαση και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Θεωρείτε ότι η Ελλάδα αξιοποιεί αποτελεσματικά τα ευρωπαϊκά εργαλεία χρηματοδότησης ή υπάρχει κίνδυνος να χαθεί μια κρίσιμη ευκαιρία παραγωγικού μετασχηματισμού;
Η Ε.Ε. διαθέτει χρηματοδοτικά εργαλεία για την πράσινη μετάβαση. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο η απορρόφηση πόρων αλλά η ύπαρξη εθνικής στρατηγικής. Η Ελλάδα βρίσκεται παγιδευμένη σε αναχρονιστικές πολιτικές. Παρά τη σημαντική αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οι πολίτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος, γεγονός που αναδεικνύει τις στρεβλώσεις της αγοράς αλλά και τις αδυναμίες του συνολικού σχεδιασμού. Ταυτόχρονα, η αδυναμία προώθησης στρατηγικών έργων, όπως ο αγωγός EastMed ή η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, δείχνει απροθυμία να υπερασπιστούμε έργα ευρωπαϊκής και εθνικής σημασίας. Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε μια διαφορετική αντίληψη που θα επενδύει στη συνέπεια, τη στρατηγική στόχευση και την πολιτική βούληση, έτσι ώστε η πράσινη μετάβαση να μετατραπεί σε εργαλείο εθνικής ισχύος, παραγωγικής ανασυγκρότησης και κοινωνικής συνοχής.
Στην Αττική παρατηρούμε συνεχή ανάπτυξη στο real estate και στον τουρισμό, την ώρα που οι δημόσιοι ελεύθεροι χώροι και το αστικό πράσινο παραμένουν περιορισμένα. Πού βρίσκεται, κατά τη γνώμη σας, η ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και στη διατήρηση της ποιότητας ζωής στις σύγχρονες πόλεις;
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δίνει την εντύπωση ότι επενδύει σχεδόν αποκλειστικά στον τουρισμό και στην αγορά ακινήτων, χωρίς μια ολοκληρωμένη στρατηγική παραγωγικής ανασυγκρότησης. Όμως, όταν μεγάλες εκτάσεις περνούν σταδιακά σε ξένα επενδυτικά συμφέροντα, δημιουργούνται όχι μόνο κοινωνικές πιέσεις και στεγαστική κρίση, αλλά και ζητήματα στρατηγικού ελέγχου και εθνικής ασφάλειας που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Οι σύγχρονες πόλεις χρειάζονται επενδύσεις, αλλά ταυτόχρονα χρειάζονται δημόσιους χώρους, αστικό πράσινο, προσιτή κατοικία, κοινωνικές υποδομές και ποιότητα ζωής. Η βιωσιμότητα δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη· είναι η προϋπόθεση για να έχει η ανάπτυξη διάρκεια, κοινωνική αποδοχή και στρατηγικό βάθος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μιλά πλέον για «στρατηγική αυτονομία» και «ενεργειακή ανεξαρτησία». Μπορεί η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης και ενεργειακών πόρων, να εξελιχθεί σε βιώσιμο ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και ποιες στρατηγικές επιλογές απαιτούνται για να το πετύχει;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καθυστέρησε να αντιληφθεί ότι η ενέργεια δεν είναι απλώς οικονομικό αγαθό αλλά ζήτημα γεωπολιτικής ισχύος και ασφάλειας. Για χρόνια, η Ευρώπη ακολούθησε το μοντέλο της γερμανικής ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία, με αποτέλεσμα μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα στρατηγικό αδιέξοδο, το οποίο επιβαρύνεται σήμερα και από την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και την κρίση με το Ιράν. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα και μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην ενεργειακή αρχιτεκτονική της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Πρέπει όμως να πετύχουμε επαρκή διαφοροποίηση πηγών και αποθήκευση ενέργειας.
Το δημογραφικό πρόβλημα και η φυγή νέων επιστημόνων παραμένουν κρίσιμα ζητήματα για την Ελλάδα. Πώς μπορεί ένα σύγχρονο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης να δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και να περιορίσει το brain drain;
Το brain drain δεν οφείλεται μόνο στις οικονομικές απολαβές· είναι αποτέλεσμα της απουσίας ενός σοβαρού παραγωγικού μοντέλου, αξιοκρατίας και διαφάνειας. Πριν από λίγες ημέρες μάθαμε ότι το ερευνητικό πρόγραμμα «Trust Your Stars» προϋπολογισμού 80 εκατ. ευρώ, οδηγήθηκε σε ακύρωση και απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αν θέλουμε να αντιστρέψουμε αυτή την πορεία, χρειαζόμαστε μια νέα εθνική στρατηγική παραγωγικής ανασυγκρότησης. Επενδύσεις στην έρευνα, στις νέες τεχνολογίες, στην αμυντική βιομηχανία, στην πράσινη ενέργεια, στην αγροτεχνολογία και στη διασύνδεση πανεπιστημίων και αγοράς εργασίας.
Αν η Ελλάδα επιδιώκει να ενταχθεί στον πυρήνα των ευρωπαϊκών οικονομιών που θα ηγηθούν της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης έως το 2040, ποιες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις θεωρείτε αναγκαίες ώστε η χώρα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νέας ευρωπαϊκής γεωοικονομίας;
Η νέα ευρωπαϊκή γεωοικονομία διαμορφώνεται γύρω από την ενέργεια, την τεχνολογία, την καινοτομία και την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων. Για την Ελλάδα απαιτείται ένα σταθερό και αποτελεσματικό κράτος με ταχύτερη δικαιοσύνη, λιγότερη γραφειοκρατία και θεσμική συνέχεια. Επίσης, πρέπει να επενδύσουμε στρατηγικά στην παιδεία, στην έρευνα και στις ψηφιακές δεξιότητες ώστε να παράγουμε ανθρώπινο κεφάλαιο υψηλής εξειδίκευσης. Η Ελλάδα χρειάζεται πάνω απ’ όλα να επενδύσει στους ανθρώπους της.
