Γράφει ο Αριστοτέλης Ράπτης
Ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ
Υπάρχει κάτι παράδοξο -και βαθιά ανησυχητικό- στο γεγονός ότι η μεγαλύτερη εκδοτική πλατφόρμα του κόσμου, η Amazon KDP, δεν επιτρέπει ακόμα την έκδοση βιβλίων στην ελληνική γλώσσα.
Δεν μιλάμε για μια «μικρή» ή «περιθωριακή» γλώσσα, αλλά για μια γλώσσα που έχει αναγνωριστεί από την UNESCO με τη δική της διεθνή ημέρα, μια γλώσσα που αποτέλεσε το θεμέλιο της ευρωπαϊκής σκέψης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, του δικαίου, της λογοτεχνίας. Παρ’ όλα αυτά, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, της παγκοσμιοποίησης και της πολυγλωσσίας, η ελληνική γλώσσα βρίσκεται εκτός του οικοσυστήματος της Amazon.
Πρόκειται για απλή «παράλειψη»; Για αδιάφορη τεχνοκρατική απόφαση; Ή για κάτι πιο βαθύ και πιο ανησυχητικό;
Ένα κενό που κραυγάζει
Αν εξετάσει κανείς τη λίστα των γλωσσών που υποστηρίζει το ΚDP, θα δει γλώσσες με μικρότερο αριθμό ομιλητών, λιγότερο διεθνές βεληνεκές και αισθητά μικρότερη συμβολή στη δυτική πνευματική κληρονομιά. Το πρόβλημα δεν είναι αριθμητικό. Η ελληνική γλώσσα έχει περί τα 13 εκατομμύρια φυσικούς ομιλητές και μια διασπορά εκατομμυρίων ακόμα. Δεν είναι οικονομικό: όσοι εκδίδουν ήδη ελληνικά βιβλία σε πλατφόρμες όπως Lulu ξέρουν ότι υπάρχει κοινό. Δεν είναι τεχνικό: η Amazon διαθέτει πλήρη υποστήριξη φωτοσύνθεσης, Unicode, σύνθετων πολυτονικών γραμματοσειρών, OCR και μηχανικής μετάφρασης σε δεκάδες γλώσσες.
Άρα τι είναι;
Το λιγότερο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι πρόκειται για θεσμική αδιαφορία. Σαν η ελληνική γλώσσα -η γλώσσα που όρισε τον ίδιο τον όρο «λόγος»- να θεωρείται «δευτερεύουσα» σε έναν κόσμο που μετράει αξίες με data και όχι με ιστορία.
Η γλώσσα που θεμελίωσε την Ευρώπη
Αν κάποιος ήθελε να φτιάξει μια «Βιβλιοθήκη της Ευρώπης» ή μια «Ευρωπαϊκή Ακαδημία Λόγου», ποια γλώσσα θα ήταν πρώτη στη λίστα; Η ελληνική. Η γλώσσα του Ηράκλειτου, του Θουκυδίδη και του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, των Ευαγγελίων, της ιατρικής ορολογίας, της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας, της τραγωδίας – μιας λεκτικής δεξαμενής 95 εκατομμυρίων καταγεγραμμένων λέξεων.
Κι όμως, αυτή η γλώσσα απουσιάζει από την πιο επιδραστική πλατφόρμα βιβλίων της εποχής μας.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς συνωμοσιολόγος για να διακρίνει πως αυτό το «κενό» δεν είναι απλώς τεχνικό. Είναι πολιτισμική υποτίμηση.
Ένα ανησυχητικό ευρωπαϊκό μοτίβο
Την ίδια στιγμή, σε πανεπιστήμια της Δύσης παρατηρούμε μια τάση σταδιακής περιθωριοποίησης της κλασικής ελληνικής γραμματείας:
– μαθήματα που μειώνονται,
– προγράμματα σπουδών που συρρικνώνονται,
– η αρχαία ελληνική φιλοσοφία να αντιμετωπίζεται ως «μουσειακό κατάλοιπο».
Υπάρχει εδώ ένα μοτίβο: μια σιωπηρή αποελληνοποίηση του δυτικού πνευματικού χώρου. Οι λόγοι ποικίλλουν -από ιδεολογικές τάσεις έως «εκσυγχρονιστικά» αφηγήματα- αλλά το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η ευρωπαϊκή σκέψη αποκόπτεται από τις ρίζες της.
Η απουσία ελληνικής υποστήριξης στο KDP δεν είναι μια απλή τεχνική έλλειψη· είναι σύμπτωμα.
Τι σημαίνει αυτό για τον Ευρωπαίο αναγνώστη
Η Amazon σήμερα είναι ο ψηφιακός βιβλιοπώλης της ανθρωπότητας. Το να απουσιάζει μια ολόκληρη γλώσσα από μια τέτοια πλατφόρμα σημαίνει:
1. Μειωμένη πρόσβαση: οι Ευρωπαίοι που θέλουν να αγοράσουν ελληνικά βιβλία δεν μπορούν.
2. Αφανισμός της ελληνικής παραγωγής: οι συγγραφείς δεν έχουν ορατότητα στην πιο σημαντική αγορά.
3. Αλλοίωση της πολιτισμικής ποικιλίας: όταν η αγορά διαμορφώνει τι «υπάρχει», η γλώσσα που απουσιάζει γίνεται γλώσσα – φάντασμα.
4. Απώλεια ευρωπαϊκής κληρονομιάς: γιατί η Ευρώπη χωρίς ελληνική γραμματεία είναι πνευματικά ακρωτηριασμένη.
Η Amazon δεν είναι ουδέτερη
Μια πλατφόρμα τέτοιου μεγέθους δεν είναι ούτε «ουδέτερη» ούτε «παθητική». Με τις επιλογές της επηρεάζει την παγκόσμια πολιτισμική ροή όσο κάποτε επηρέαζαν οι αυτοκρατορίες ή οι εκκλησίες.
Όταν δεν υποστηρίζει ελληνικά, στέλνει το μήνυμα ότι η ελληνική γλώσσα δεν είναι «προτεραιότητα».
Αλλά ποιος ορίζει ποιες γλώσσες είναι προτεραιότητα; Με ποια κριτήρια; Ποια λογική; Ποια βαρύτητα έχει το ιστορικό και πολιτισμικό αποτύπωμα μιας γλώσσας;
Αν δεν είναι η ελληνική γλώσσα άξια υποστήριξης, τότε ποια είναι;
Η ανάγκη για μια ευρωπαϊκή απάντηση
Εδώ δεν πρόκειται για «εθνικό θέμα». Πρόκειται για ζήτημα ευρωπαϊκής πολιτισμικής πολιτικής.
Η Ευρώπη διακηρύσσει πως υπερασπίζεται την πολυγλωσσία, τη δημοκρατία του λόγου, την πολιτισμική ποικιλία.
Δεν μπορεί την ίδια στιγμή να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα ότι η γλώσσα που γέννησε αυτή την παράδοση μένει εκτός της μεγαλύτερης διεθνούς πλατφόρμας βιβλίου.
Η λύση δεν είναι να καταγγείλουμε την Amazon.
Η λύση είναι να διεκδικήσουμε.
Να υπάρξει συλλογική, θεσμική και πανεπιστημιακή πίεση, από Ελλάδα, Κύπρο, αλλά και από ευρωπαϊκούς φορείς, ώστε να διορθωθεί μια επιλογή που δεν έχει λογική, ούτε δικαιολογία.
Μια πρόσκληση προς όλους
Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς ένα μέσο έκφρασης. Είναι ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο. Είναι μια ανεπανάληπτη μορφολογική μηχανή εννοιών. Είναι το οξυγόνο της ευρωπαϊκής σκέψης.
Δεν είναι δυνατόν, το 2025, να γίνεται συζήτηση για τη θέση της ελληνικής γλώσσας στο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο του κόσμου. Και όμως γίνεται – επειδή μας αφορά όλους.
Η Amazon μπορεί αύριο να προσθέσει την ελληνική γλώσσα. Η τεχνική λύση είναι απλή. Το ζήτημα είναι η βούληση.
Και η Ευρώπη οφείλει να δείξει ότι έχει ακόμη τη δική της.
