Δημοσθένης Σαρήγιάννης, PhD
Διευθυντής και Πρόεδρος Δ.Σ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
Η Βιώσιμη Ανάπτυξη έπαψε προ πολλού να είναι ένα ευχολόγιο. Έχει γίνει το κρίσιμο πεδίο όπου κρίνεται η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η ανθεκτικότητα των κοινωνιών μας και, εν τέλει, η ποιότητα του περιβάλλοντος που θα κληροδοτήσουμε. Στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ) πιστεύουμε ότι η Ελλάδα μπορεί και πρέπει να έχει ηγετικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια. Γι’ αυτό δημιουργούμε ένα Κέντρο Βιώσιμης Καινοτομίας, με αποστολή να μετατρέψει μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή αρχή σε καθημερινή, πρακτική γνώση για τη βιομηχανία μας.
Η αρχή αυτή ονομάζεται «Ασφάλεια και Βιωσιμότητα εκ Σχεδιασμού» (Safe and Sustainable by Design). Πρόκειται για μια θεμελιώδη μετατόπιση στον τρόπο που επινοούμε υλικά, χημικά προϊόντα και βιομηχανικές διεργασίες. Αντί να παράγουμε πρώτα και να διαχειριζόμαστε τις επιπτώσεις αργότερα -το κόστος, τη ρύπανση, τους κινδύνους για την υγεία- η νέα προσέγγιση ενσωματώνει την ασφάλεια για τον άνθρωπο και την προστασία του περιβάλλοντος, ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να θεραπεύεις και στο να προλαμβάνεις. Ένα προϊόν που γεννιέται «καθαρό» κοστίζει λιγότερο σε όλη του τη ζωή, αντέχει στις ολοένα αυστηρότερες ρυθμίσεις και κερδίζει την εμπιστοσύνη της αγοράς.
Πράσινη Συμφωνία και Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Ε.Ε. έχει τοποθετήσει αυτή την αρχή στον πυρήνα της Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής της για τα χημικά προϊόντα. Η κατεύθυνση είναι σαφής: τα προϊόντα του αύριο θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλή και βιώσιμα. Όμως ανάμεσα στη φιλοδοξία της πολιτικής και την πραγματικότητα του εργοστασίου υπάρχει ένα κενό. Και αυτό το κενό είναι ιδιαίτερα βαθύ για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας αλλά και ολόκληρης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Εδώ ακριβώς εστιάζει το Κέντρο μας. Μια μεγάλη πολυεθνική διαθέτει τμήματα έρευνας, νομικούς συμβούλους και κονδύλια για να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις. Μια μικρομεσαία επιχείρηση -ένα εργαστήριο τροφίμων, μια βιοτεχνία καλλυντικών, μια μονάδα επεξεργασίας υλικών- συχνά δεν έχει ούτε τον χρόνο ούτε την εξειδίκευση να αξιολογήσει τον κύκλο ζωής ενός προϊόντος ή να αναζητήσει ασφαλέστερες εναλλακτικές. Κινδυνεύει, έτσι, να βρεθεί εκτός αγοράς, όχι επειδή της λείπει η ποιότητα, αλλά επειδή της λείπει η πρόσβαση στη γνώση. Το Κέντρο Βιώσιμης Καινοτομίας θέλει να γίνει αυτή η γέφυρα.
Πρακτικά, δημιουργούμε έναν φορέα που θα προσφέρει στις επιχειρήσεις εργαλεία αξιολόγησης ασφάλειας και περιβαλλοντικού αποτυπώματος προσαρμοσμένα στα δικά τους μεγέθη, υπολογιστικά μοντέλα που προβλέπουν τους κινδύνους πριν αυτοί εκδηλωθούν, καθώς και καθοδήγηση για την επανασχεδίαση προϊόντων με ασφαλέστερα συστατικά. Θα λειτουργεί ως κόμβος που συνδέει την ακαδημαϊκή έρευνα αιχμής με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής, αλλά και ως χώρος κατάρτισης για μια νέα γενιά επιστημόνων και στελεχών που θα μιλούν τη γλώσσα τόσο της επιστήμης όσο και της επιχείρησης. Θα στηρίζει, επίσης, τις επιχειρήσεις στην τεκμηρίωση που απαιτούν οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες, μετατρέποντας μια γραφειοκρατική δυσκολία σε ευκαιρία βελτίωσης.
Η επιλογή του ΕΙΕ ως έδρας δεν είναι τυχαία. Το Ίδρυμα διαθέτει δεκαετίες εμπειρίας στη χημεία, τη βιολογία, την τοξικολογία και την υπολογιστική επιστήμη -ακριβώς τα πεδία που συγκλίνουν στην αρχή της ασφάλειας και βιωσιμότητας εκ σχεδιασμού. Συνδυάζοντας αυτή την τεχνογνωσία με τη διεθνή δικτύωση, το Κέντρο μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη την περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μια περιοχή που μοιράζεται κοινές προκλήσεις και κοινές ευκαιρίες. Ο σχεδιασμός μας μάλιστα είναι να το πετύχουμε αυτό σε στενή συνεργασία και συνέργεια με το ΕΜΠ και την Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ, επεκτείνοντας το πεδίο δράσης του Κέντρου Βιώσιμης Καινοτομίας σε όλη την Ελλάδα.
Το Κέντρο Βιώσιμης Καινοτομίας αφορά τον καθένα μας
Η βιώσιμη καινοτομία δεν είναι υπόθεση μόνο των εργοστασίων. Είναι το νερό που πίνουμε, ο αέρας που αναπνέουμε, τα προϊόντα που φέρνουμε στο σπίτι μας. Όταν μια τοπική επιχείρηση καταφέρνει να παράγει με ασφαλέστερο και καθαρότερο τρόπο, το όφελος επιστρέφει στην κοινότητα: λιγότερη ρύπανση, καλύτερες θέσεις εργασίας, μια οικονομία που στέκεται στα πόδια της χωρίς να υποθηκεύει το μέλλον. Η περιοχή μας, με την έντονη παρουσία μικρομεσαίων επιχειρήσεων αλλά και με την ευαισθησία της απέναντι στο φυσικό περιβάλλον, έχει κάθε λόγο να πρωτοστατήσει. Κάθε μικρή βελτίωση σε μια τοπική παραγωγική μονάδα πολλαπλασιάζεται όταν χιλιάδες τέτοιες μονάδες κινηθούν προς την ίδια κατεύθυνση.
Η μετάβαση αυτή απαιτεί επενδύσεις, αλλαγή νοοτροπίας και σταθερή συνεργασία μεταξύ της Πολιτείας, της έρευνας και της αγοράς. Όμως το κόστος της αδράνειας είναι πολύ μεγαλύτερο. Οι επιχειρήσεις που θα μείνουν προσκολλημένες στα παλιά πρότυπα θα βρεθούν αντιμέτωπες με κλειστές αγορές και αυξανόμενα βάρη. Αντίθετα, όσες αγκαλιάσουν έγκαιρα τη βιώσιμη καινοτομία, θα μετατρέψουν μια υποχρέωση σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Το Κέντρο Βιώσιμης Καινοτομίας του ΕΙΕ φιλοδοξεί να είναι ακριβώς ο σύμμαχος που χρειάζονται οι επιχειρήσεις μας σε αυτό το ταξίδι. Όχι ένας ακόμη ελεγκτικός μηχανισμός, αλλά ένας εταίρος που προσφέρει γνώση, εργαλεία και εμπιστοσύνη. Η Βιώσιμη Ανάπτυξη χτίζεται με συγκεκριμένα βήματα, με ανθρώπους και θεσμούς που δεσμεύονται να την κάνουν πράξη. Με το Κέντρο αυτό, η ελληνική έρευνα δηλώνει έτοιμη να σταθεί δίπλα στη βιομηχανία και στην κοινωνία, ώστε το αύριο να είναι όχι μόνο πιο παραγωγικό, αλλά και πιο ασφαλές και πιο καθαρό για όλους.
