Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος
Δημοσιογράφος – Δημοσιολόγος
Στις 25 Φεβρουαρίου συµπληρώνονται 85 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή και χριστιανού στοχαστή Γιώργου Σαραντάρη. Απεβίωσε οσιακά, εν µέσω συγγενών και φίλων, µετά τις κακουχίες που αγόγγυστα υπέστη στην Πίνδο υπερασπιζόµενος την Πατρίδα κατά τον Ελληνο – Ιταλικό πόλεµο 1940-41.
Είναι ο ποιητής για τον οποίο ο καθηγητής Μ.Γ. Μερακλής έγραψε: «Καθώς απαγγέλλω τους στίχους του, νιώθω πως µου είναι αδύνατο να µην οµολογήσω πια εδώ κάποια γνώµη µου, πως στις µέρες µας γεννήθηκε ένας ποιητής, που είχε την ακριβή τύχη, αυτός µόνος, να φτάσει τον Σολωµό και, σε µερικές στιγµές, να τον ξεπεράσει. Ο Σαραντάρης είναι ο µόνος που, µετά τον Σολωµό, έδωσε, κατά τρόπο καλλιτεχνικά ακέραιο και στερεό, την εξαλλαγή του ανθρώπινου πόνου σε µεταφυσική δίψα».
Πλην του πηγαίου και υπέροχου ταλέντου του στην ποίηση, ο Σαραντάρης υπήρξε και ένας χριστιανός υπαρξιστής στοχαστής, που στις µεταρσιώσεις του διείδε καθαρά τη δεκαετία του 1930 αυτά που συνέβησαν το 1990 στη Σοβιετική Ένωση και αυτά που συµβαίνουν σήµερα στη ∆ύση! Πρώτα για την ΕΣΣ∆ έγραψε στο φιλοσοφικό δοκίµιό του «Η παρουσία του ανθρώπου», γραµµένο από τον Οκτώβριο του 1937 έως τον Φεβρουάριο του 1938: «Νοµίζω πως για να κατανοηθεί η βαθύτερη σηµασία του έργου του Ντοστογιέφσκι, πρέπει να πιστεύουµε πως η Ρωσία, ύστερα από το σφάλµα που διέπραξε να υποταχθεί στην υλιστική κοσµοθεωρία του µαρξισµού και την πρόσκαιρη πείρα του ιδιότυπου σοσιαλιστικού συστήµατος, που σήµερα της δίνει κατεύθυνση, θα γίνει ξανά χώρα χριστιανή – ορθόδοξη, αλλά προικισµένη µε µια δύναµη και µια επιβολή πάνω στον πολιτισµένο κόσµο, που αναµφισβήτητα της έλειπαν στο παρελθόν».
Ως προς τη ∆ύση, σε φιλοσοφικά του κατάλοιπα, γραµµένα τον Ιούλιο του 1938 γράφει λες και ζει και περιγράφει το σήµερα:
«Οι λαοί της ∆ύσης διευθύνονται, αιώνες τώρα, από άτοµα, που δε σκέφτονται, δε µπορούν ειλικρινά να σκεφτούν πως η πρόοδος της οικουµένης είναι και δική τους πρόοδος, πως µονάχα η πρόοδος της οικουµένης είναι και δική τους πρόοδος. Ιστορικά, ίσως ο ουµανισµός, η ιταλική και γαλλική Αναγέννηση, δηλώνουν την οριστική στροφή της ∆ύσης προς τον ηδονισµό, που είναι εκείνο που κοινά ονοµάζεται “ατοµισµός”.
Στροφή που σηµαίνει ταυτόχρονα -τέτοια είναι η ιδιότητα και οι συνέπειες του ηδονισµού- τη µοιραία ανικανότητα εκείνων των λαών να συλλογιστούν ειλικρινά, σοβαρά και εντατικά τον προορισµό του ανθρώπου, τον προορισµό όλων των ατόµων της γης και να εργαστούν για ένα οικουµενικό ιδανικό µε την πεποίθηση πως έτσι µονάχα εξυπηρετούν ολοκληρωτικά το δικό τους στενό, ας πούµε υποστασιακό συµφέρον. Η Γαλλική Επανάσταση είχε βέβαια µια τάση, κατά την αυταπάτη των δηµιουργών της, οικουµενική, αλλά γιατί δε βασίζονταν πάνω στην πίστη στον Χριστό, κατάντησε να έχει σκοπό µια µορφή αφελούς ηδονισµού – ηδονιστές είναι οι σπουδαιότεροι, οι πιο γόνιµοι, θεωρητικοί της. Αν αλλού διαφωνούν, είναι βέβαιο πως ως προς εκείνο που ονοµάζουµε εµείς “ηδονισµός” ο Βολταίρ συµφωνεί µε τον Ρουσσώ! Και ο Ροµπεσπιέρ µε το Ναπολέοντα!…
Κανένας ηγέτης δυτικού λαού δεν πράττει σύµφωνα µε µια πλέρια πίστη στην αίσια πρόοδο της ανθρωπότητας. Το πιο πολύ που µπορεί να επιτύχει ένας ηγέτης δυτικού λαού είναι να πιστέψει στο µονόπλευρο, ατοµιστικό, ηδονιστικό προορισµό του δικού του λαού. Και να µεθύσει ακόµα µ’ ένα τέτοιο όνειρο, να µεθύσει αυτός και ο λαός του! Αλλά το παράδειγµα του Χριστού θα έπρεπε να µας αποτρέπει όλους από τέτοια µέθη και βέβαια θα έρθει καιρός που θα µας αποτρέπει όλους!… Η ∆ύση λησµονεί το θάνατο, αλλά ο θάνατος είναι η κύρια υποστασιακή προοπτική της. Ό, τι για τον χριστιανό είναι ο Θεός, για τη ∆ύση είναι ο θάνατος… Τίτλος τιµής, τίτλος πολιτισµού για τη ∆ύση είναι η αυτοτέλεια, η αυτονοµία του ατόµου…
Ο τεχνικός πολιτισµός της ∆ύσης λένε πως είναι προνόµιό της, τιµή της, αλλά αυτός ο πολιτισµός δείχνεται τερατώδης, προ πάντων όταν συλλογιστείς πως εκείνοι που τον δηµιούργησαν δεν έκαναν βήµα προς υποστασιακή αντιµετώπιση του προβλήµατος του θανάτου… Η ∆ύση καταδυναστεύει ακόµα σήµερα τον κόσµο… Λένε πως «ο Ευρωπαίος, ο Αµερικάνος, ξέρει να ζήσει». Εννοούν πως ξέρει να ζει σύµφωνα µε την ανάπτυξη του τεχνικού πολιτισµού, πως ξέρει να εκµεταλλεύεται τον τεχνικό πολιτισµό για µια αξιοπρέπεια και µια καλοπέραση. Αλλά ακριβώς το αντίθετο χρειάζεται να πούµε: “Ο Ευρωπαίος, ο Αµερικάνος δεν ξέρει να ζήσει”».
Άλλη µια εντυπωσιακή πρόβλεψη του Γιώργου Σαραντάρη είναι για την εξέλιξη του τεχνικού πολιτισµού και για τη σηµερινή παρακµή της ∆ύσης.
Στο προαναφερθέν φιλοσοφικό του δοκίµιο «Η παρουσία του ανθρώπου» γράφει: «Τον τεχνικό της πολιτισµό η ∆ύση δεν µπορεί να τον φυλάξει για να κατορθώσει πάντοτε να µας τον µαθαίνει αυτή. Ο τεχνικός πολιτισµός καλύπτει σιγά – σιγά τη γη, παύει µέρα µε την ηµέρα να είναι προνόµιο της ∆ύσης, που δεν µπορεί να αντιταχθεί σε τούτη τη µοίρα της. Η ∆ύση ολοένα φθείρεται και εφ’ όσον δεν πιστεύει και δεν µπορεί να πιστέψει στον άνθρωπο, ανταποκρίνεται σε ένα νόµο υπέρτατης δικαιοσύνης η αναπόφευκτη παρακµή της.
∆εν λέµε πως η ∆ύση σβήνει, αλλά περιορίζεται η σηµασία της. Είναι απόλυτα αδύνατο να οδηγήσει σήµερα την ανθρωπότητα η ∆ύση. Και όχι για κανέναν άλλο πιο επιφανειακό λόγο, αλλά γιατί, από αιώνες τώρα, έπαψε να πιστεύει στον άνθρωπο».
Ο Γιώργος Σαραντάρης για τις ιδέες του και γιατί ποτέ δεν ταυτίστηκε µε το δυτικότροπο και αυταρχικό ιδεολογικό κατεστηµένο, παραµένει εξόριστος και υπό διωγµό. Όµως τα ποιήµατα και οι ιδέες του επιζούν και ως «σαµιζντάτ»* κυκλοφορούν σε όσους πιστεύουν στον Θεάνθρωπο Ιησού, αντιστέκονται στον ηδονισµό και στον µηδενισµό και αγωνίζονται για µια ∆ύση που ενδιαφέρεται πραγµατικά για τον άνθρωπο.
*∆ηµοσιεύσεις λογοκριµένες που κυκλοφορούν από αναγνώστη σε αναγνώστη.
Σηµείωση
Για το άρθρο χρησιµοποίησα:
– Τον Β’ Τόµο (Κατάλοιπα) από τα «Έργα» του Σαραντάρη, Έκδ. Βικελαίας ∆ηµοτικής Βιβλιοθήκης, Ηράκλειο, 2006, σε εισαγωγή και επιµέλεια της καθηγήτριας Σοφίας Σκοπετέα (1947-2007) λέκτορα της Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήµιο της Κοπεγχάγης.
– Γιώργου Σαραντάρη «Γιατί τον είχαµε λησµονήσει… Ανθολόγηση από το σύνολο του έργου του». Επιµέλεια του καθηγητού Μ.Γ. Μερακλή, Εκδ. «Τυπωθήτω – Γιώργος ∆αρδανός», Αθήνα, 2002.
– Παπαθανασόπουλου Γιώργου « Γιώργος Σαραντάρης: Ο άνθρωπος, ο ποιητής, ο διανοούµενος», Εκδ. Έκπληξη, 2011.
– Τσάκωνα ∆ηµ. «Ιδεαλισµός και Μαρξισµός στην Ελλάδα», Εκδ. Κάκτος, 1988.
