Ενώ όλος ο κόσμος ομιλεί για τη δημοκρατία που γεννήθηκε στην Ελλάδα, ελάχιστοι γνωρίζουν πώς λειτουργούσε. Το χειρότερο είναι πως σ’ αυτή την άγνοια συμμετέχουν οι πιο πολλοί νεοέλληνες συμπατριώτες μας.
Toυ πολίτη Γιώργου Βασιλόπουλου
Ασφαλώς το κράτος μας με πρώτο το υπουργείο Παιδείας έχει την μεγάλη μερίδα της ευθύνης είτε εκούσια είτε ακούσια. Μα, τη μεγίστη ευθύνη την έχουν τα κόμματα με τους επαγγελματίες πολιτικούς που δεν θέλουν και δεν επιτρέπουν στην επίσημη παιδεία να δώσει ολόκληρη την γνώση για την δημοκρατία δηλ. ποιά είναι, πώς δημιουργήθηκε, πώς λειτούργησε στους αρχαίους χρόνους και πώς εξευτελίζεται στις ημέρες μας, με τους τίτλους, βασιλευομένη, προεδρική, κοινοβουλευτική, σοσιαλιστική κ.λπ.
Τούτος, είναι ο λόγος που ποτέ στα ελληνικά σχολεία δεν εδιδάχθηκαν «τα πολιτικά» του Αριστοτέλη καθώς και το «Αθηναίων Πολιτεία». Ίσως τρομάζει τους επαγγελματίες της πολιτικής, η σκέψη, πως αν μάθουν οι Έλληνες ποιά είναι η πραγματική δημοκρατία θα μείνουν «άνεργοι» για πάντα. Τρέμουν στη σκέψη μήπως μάθουν οι Έλληνες πως στα χρόνια της δημοκρατίας, δεν υπήρχαν επαγγελματίες πολιτικοί, αλλά πολίτες που ασκούσαν ισότιμα πολιτική δηλαδή σκέψη, συμμετοχή και έλεγχο στην διοίκηση της κοινωνίας.
Τότε υπήρχε πραγματική διάκριση των εξουσιών, βουλευτικής, εκτελεστικής και δικαστικής, ενώ τώρα, τα τρία πακέτα είναι σε ένα. Οι βουλευτές γίνονται υπουργοί όπως και ο πρωθυπουργός και το χειρότερο, διορίζονται και παύονται από τον ίδιο. Στα ψηφοδέλτια την τελευταία λέξη την έχει ο αρχηγός του κόμματος όπως και τον διορισμό στις άλλες κομματικές θέσεις. Το πλειοψηφούν κόμμα, συνήθως μειοψηφών, με καλπονοθείες στηριγμένες σε νόμους που τους ψήφισαν προηγούμενες μειοψηφίες, κυβερνά την χώρα και τον λαό αποφασίζοντας για αυτόν και την χώρα, χωρίς αυτόν. Η κυβέρνηση διορίζει τα ανώτερα κλιμάκια της εκτελεστικής εξουσίας και της δικαστικής, που σημαίνει πως ο αρχηγός κόμματος πρωθυπουργός, είναι πανίσχυρος «αυτοκράτωρ» μέχρι της αντικατάστασής του από τον επόμενο αρχηγό του κόμματος του ή τον αρχηγό του άλλου κόμματος που θα τον διαδεχθεί στηριγμένο στους ίδιους πάντα ολιγαρχικούς και αντιδημοκρατικούς θεσμούς.
Η δημοκρατική Βουλή
Ας δούμε, όμως, πως λειτουργούσε η δημοκρατική Βουλή στην αρχαία Αθήνα, για να έχουμε συγκρίσιμα μεγέθη. Οι βουλευτές αναδεικνύονταν κατά περιοχή με κλήρο και η θητεία των ήταν για ένα έτος μόνο. Κλήρωναν πάντα και ανάλογο αριθμό αναπληρωματικών. Πριν όμως ορκισθούν, τους πέρναγαν από «κόσκινο», δηλ. έλεγχο του δημόσιου και ιδιωτικού τους βίου. Ο έλεγχος γινόταν από την προηγούμενη Βουλή που απερχόταν. Φυσικά, και εκείνοι ελέγχονταν από κληρωτούς ορκωτούς ώστε να απέλθουν φτωχότεροι απ’ ό,τι εισήλθον.
Δικαίωμα στην κληρωτίδα είχε κάθε πολίτης που είχε συμπληρώσει τα 30 χρόνια ηλικίας και δεν είχε εκλεγεί άλλη φορά βουλευτής. Στην εκκλησία του δήμου που ήταν ανώτατη λαϊκή συνέλευση και εξουσία, συμμετείχαν όλοι οι πολίτες άνω των 20 ετών. Με τη διαφορά πως αυτοί που ήσαν από 20 έως 30 ετών ψήφιζαν αλλά δεν είχαν δικαίωμα να αγορεύουν και να εκλέγονται σε αξιώματα. Εκεί, λοιπόν, στην Εκκλησία του Δήμου, οι νέοι μάθαιναν την πολιτική, εκεί εκπαιδεύονταν πώς να βουλεύονται, να διοικούν και να δικάζουν.
Οι βουλευτές τότε ορκίζονταν πως θα βουλεύουν σύμφωνα με τους νόμους και το δίκαιον και πληρώνονταν για κάθε συνεδρίαση της Βουλής. Το ημερομίσθιο δεν υπερέβαινε τα 15 ευρώ με τα σύγχρονα δεδομένα. Επίσης, κατά τη διάρκεια της θητείας των δεν στρατεύονταν. Ουδεμία σύγκριση με τους σημερινούς μισθούς, συντάξεις, χορηγίες, επιδόματα, αυτοκίνητα, τηλέφωνα, κομματικές παροχές, έξοδα εκλογών, ταξίδια, ασφάλειες, αποσπασμένους υπαλλήλους, προσωπικές φρουρές και ορντίναντσες. Τότε κάθε βουλευτής που αδικούσε την πόλη διά εκφυλλοφορίας, δηλαδή ψηφοφορίας φύλλων, του στερούσαν οι άλλοι βουλευτές αυτό το δικαίωμα και τη θέση τους την έπαιρνε αμέσως, ο πρώτος αναπληρωματικός. Όλοι οι μόνιμοι υπάλληλοι της Βουλής ήσαν μόνο πέντε (5), ένας κήρυκας, δύο ταμίες και δύο γραμματείς. Κάθε περιοχή είχε την προεδρία (πρυτανεία) μόνο για ένα μήνα, την εποχή του Κλεισθένη, και ο πρόεδρος των πρυτάνεων (επιστάτης) κληρούμενος είχε την εξουσία μόνον για μία ημέρα. Δηλαδή, ο αρχηγός του κράτους είχε εξουσία μιας ημέρας! Ας συγκρίνουμε τα σημερινά δυνητικά δέκα χρόνια του προέδρου της Δημοκρατίας.
Ως έδρα οι πρυτάνεις είχαν τον «Θόλο» στην αρχαία αγορά και σιτίζονταν δημοσία δαπάνη. Αυτοί συγκαλούσαν την εκκλησία του Δήμου όποτε θεωρούσαν αυτό αναγκαίο καθώς και την Βουλή.
Ανοιχτή στους πολίτες
Η Βουλή άλλοτε ήταν κλειστή (μυστική), αλλά συνήθως ήταν ανοιχτή για τους πολίτες να παρακολουθούν διά μέσου φράκτου. Είχε δικαίωμα επεξεργασίας νομοσχεδίων (προβουλεύματα), που τα έφερνε προς ψήφιση στην εκκλησία του Δήμου. Στη συνέχεια φρόντιζε για την γνωστοποίηση των νόμων και την εφαρμογή των. Το μόνο δικαστικό δικαίωμα που είχε ήταν να ακυρώσει το βουλευτικό αξίωμα όπως αναφέρθηκε και να επιβάλλει πρόστιμο κατά άρχοντος, κατόπιν εισαγγελικής κατηγορίας. Αξίζει να τονίσουμε πως αυτές οι δίκες τελείωναν το πολύ σε δύο ημέρες.
Η δύναμη του πολίτη στην πραγματική δημοκρατία φαινόταν στην εκκλησία του Δήμου. Μόνο εκεί ψηφίζονταν οι νόμοι από όλους τους πολίτες, καθώς εκεί είχαν δικαίωμα να εκφραστούν και να προτείνουν τροποποιήσεις στα νομοσχέδια, αλλά και να παρατείνουν νέους νόμους. Εάν όμως ο νόμος που πρότειναν ψηφιζόταν και στη συνέχεια αποδεικνυόταν άδικος στην πράξη, ετιμωρείτο ο εισηγητής δια αυστηρού προστίμου, φυλακής ή ακόμη και εκτελέσεως, δια της «γραφής των παρανόμων», εάν το έγκλημα εθεωρείτο βαρύτατο για τη χώρα (πόλη).
Επίσης εάν κάποιος για τρεις φορές έπεφτε στην «γραφή των παρανόμων» εθεωρείτο άτιμος και του απαγόρευαν στο εξής να συμβουλεύει τον Δήμο. Διά του τρόπου αυτού έβαζαν φραγμούς στους δημαγωγούς που διά της ρητορικής μπορούσαν να υφαρπάσουν την ψήφο του λαού. Αλλά αυτό το δικαίωμα «τις αγορεύειν βούλεται» παραμένει εις τους αιώνας, η μεγαλύτερη ανθρώπινη κατάκτηση της ελευθερίας του λόγου.
Τέλος η Εκκλησία του Δήμου ως ανώτατον όργανον εξουσίας είχε δικαίωμα αφαιρέσεως ή αποκαταστήσεως πολιτικών δικαιωμάτων. Ο εξοστρακισμός δηλαδή διά οστράκων ψηφοφορία για άτομα επικίνδυνα για την Πόλη – Κράτος, ήταν αφαίρεση πολιτικών δικαιωμάτων και εξορία ορισμένου χρόνου, αλλά και ασφαλιστική δικλείδα για κάθε επίδοξο τύραννο.
