Είναι ο τίτλος του βιβλίου του Λουκά Κυριάκου του Νικολάου. Τα ονόματα τα γνωρίζω από επτά χρονών παιδί, διότι μεγάλωσα στο Ύπατον Θηβών, χωριό της μάνας μου. Το 1969 πήγα γαμπρός στο σημερινό Άρμα, στην οικογένεια του Γιώργου Μαρίνη.
Θα ξεκινήσω από μία τελευταία παράγραφο του βιβλίου:
«Για χρόνια προσπαθεί ο συγγραφέας του βιβλίου να αποδείξει ότι το “Δρίτσα” είναι ο Ελεών και όχι το “Άρμα”. Ο Λουκάς Κυριάκου είναι πτυχιούχος του Οικονομικού Πανεπιστημίου Πειραιώς, με υποτροφίες και μετεκπαιδεύσεις. Έφυγε από το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο το 2000 με υπηρεσία 37 ετών, με το βαθμό Διευθυντού Πληροφορικής, τον οποίο διατηρεί επί τιμή ισοβίως. Είναι παντρεμένος σήμερα με τη Βαρβάρα Μπούγια και έχει δυο γιούς. Χάνεσαι στο πλούσιο βιογραφικό, θα αναφερθώ ότι δίδαξε 18 χρόνια στις σχολές (Ελληνικό Κέντρο Παραγωγικότητας) ΕΛ. ΚΕ. ΠΑ., ΜΕΣΕΜ ΜΑΝΩΛΑ, ΚΟΡΕΛΚΟ, ΩΜΕΓΑ, ΠΡΟΜΗΘΕΑ»
Στον αντιπρόλογο του βιβλίου ο Λουκάς Κυριακού ξεκινά με μια φράση του ‘Ίωνα Δραγούμη: «Ξεσκέπασε τη δημοτική παράδοση και πρόσωπο με πρόσωπο θα αντιμετωπίσεις γυμνή την ψυχή σου. Έπειτα καλλιεργώντας την παράδοση αυτή και ανεβαίνοντας κατά τις ρίζες της και προσέχοντας και την γύρω σου φύση, θα προβλέψεις τους νέους δρόμους που δύνασαι να ανοίξεις και τον πολιτισμό που μπορείς με το έθνος σου να δημιουργήσεις».
Όταν θελήσουμε να μάθουμε για κάποιο ρωτάμε να μάθουμε το σόι. Από τις ρίζες ή τα θεμέλια ξεκινάμε. Όταν του δέντρου του αποκοπούν οι ρίζες, ξεραίνεται. Τα έθνη, όταν τα αποκόψεις από την παράδοση, σιγά – σιγά καταστρέφονται και χάνονται. Γι αυτό ο Λουκάς Κυριάκου κλείνει τον πρόλογο του βιβλίου του έτσι: «Ποτίστε τις ρίζες για να μη χαθούμε και να ζήσουμε την Ευρώπη σαν Έλληνες και όχι την Ελλάδα σαν Ευρωπαίοι. Έτσι θα κρατάμε ανοιχτή μία ελάχιστη χαραμάδα ποιότητας και ελπίδας».
Ξεκινάω με τη παράγραφο που αναφέρονται τα κάλαντα και ο τίτλος του βιβλίου. Επειδή δε τα «Άσματα του Αγερμού» και τα κάλαντα ήταν αναμεμειγμένα με ήθη και έθιμα της αρχαίας λατρείας, θεωρήθηκαν επιβίωση του ειδωλολατρικού πνεύματος, αφού πρώτη Ιανουαρίου ετελούντο τρεις ειδωλολατρικές κατά τους χριστιανούς εορτές:
α) Η ρωμαϊκή εορτή του νέου χρόνου.
β) Τα Βοτά (προς τιμήν του Πανός).
γ) Τα Βρουμάνια (προς τιμήν του Διονύσου).
Η ΣΤ΄ Οικουμενική σύνοδος της Κων/πολης το 692 συνεπικουρούμενη και από τις αντιδράσεις του Χρισοστόμου και του ποιητή, ιστορικού και φιλόλογου Ιωάννη Τζέτζης απέρριψε τα κάλαντα για θεολογικούς λόγους. Ο Ιωάννης Τζέτζης παράλληλα μας πληροφορεί στο έργο «Χιλιάδες» (σελ. 425): Τα άσματα του Αγερμού έχουν τις ρίγες τους στην Ομηρική εποχή, πέραν δηλαδή από τη Βυζαντινή στην οποία έζησε. Οι δε αγύρται ή μηναγύρται, έτσι λεγόταν τα παιδιά στο Βυζάντιο που τραγουδούσαν, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι και στους δρόμους ψάχνοντας την Ειρεσιώνη, τα κορωνίσματα και τα χελιδονίσματα της εποχής του Ομήρου, περιφέροντας ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης που το ονόμαζαν και αυτό Ειρεσιώνη, στολισμένο από γιρλάντες μαλλιού, οι οποίες στην αρχαία γλώσσα λέγονταν είρος καθώς και με νήματα και ξηρούς καρπούς. Πολλάκις κρεμούσαν και δοχεία με λάδι και κρασί. Πίστευαν πως αποτελούσε σύμβολο ζωής που ξαναγεννιέται.
Όμως ο χριστιανισμός που εύκολα γκρέμισε τους θεούς του Ολύμπου και την ειδωλολατρία, δεν μπόρεσε να γκρεμίσει τα ήθη και έθιμα της αρχαίας λατρείας, αλλά μετέβαλε το περιεχόμενό τους από ειδωλολατρικό σε χριστιανικό. Αυτά σήμερα λέγονται κάλαντα και τραγουδιούνται κατά την Παραμονή των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς, των Θεοφανείων, του Λαζάρου, των Βαΐων, καθώς και τη Μεγάλη Παρασκευή μετά τον στολισμό του Επιταφίου, από τις κοπέλες του χωριού ή της ενορίας στις μεγάλες πόλεις. Διαπιστώνουμε δε τη συνέχεια και τη δύναμη των εθίμων του λαού μας αφού και σήμερα εξακολουθούν να λέγονται με το δικό τους τρόπο και περιεχόμενο, φανερώνουν τη συνέχεια του εθνικού μας βίου, την εθνική μας ψυχή και τον χαρακτήρα. Τα ήθη και τα έθιμα του λαού μας είναι οι ρίζες οι οποίες τροφοδοτούν την εθνική μας ζωή και το θεμέλιο όπου στηρίζεται το εθνικό οικοδόμημα.
Η Ιστορία του Χωριού
(Το ιστορικό
γύρω από το όνομα)
Στο θέμα αυτό δε μπορώ να μείνω αμέτοχος, πρώτον σαν γαμπρός στο χωριό από το 1969 αλλά και σαν γείτονας στον τόπο, διότι μεγάλωσα στο Ύπατον, τόπο καταγωγής από μάνα.
Γράφει στο κεφάλαιο αυτό του βιβλίου ο Λουκάς Κυριάκου μεταξύ των άλλων:
«Το συγκεκριμένο παράρτημα αποτελεί μιαν απόπειρα αποκατάστασης της αλήθειας για την ονομασία του χωριού Δρίτσα σε Άρμα αντί Ελαιώνα που ήταν η αρχαία του τοποθεσία. Τίθεται δε το ερώτημα, ποιος θα αποκαταστήσει την αλήθεια για το Άρμα και τον Ελεώνα του Δήμου Τανάγρας;
Η καταγραφή και ανάλυση ιστορικών γεγονότων τα οποία στηρίζονται στο απώτερο παρελθόν, ή και το αρχαίο, είναι μια διαδικασία η οποία ελλείψεις πολλών στοιχείων ή έως ότου βρεθούν νεώτερα, επιβάλλει, αν μη τι άλλο, ορθή ερμηνεία των έως σήμερα υπαρχόντων. Μία τέτοια προσπάθεια επιχειρώ και εγώ εδώ και δέκα πέντε χρόνια περίπου με δημοσίευση και άρθρα μου στις τοπικές βοιωτικές εφημερίδες, για την ιστορία και την ονομασία του χωριού μου, που ακράδαντα υποστηρίζω πως είναι ο αρχαίος Έλεών (με δασεία) ονομασία προερχόμενη από τον Στράτωνα ή Ελεών (με ψιλή,) ονομασία προερχόμενη από τον Πλούταρχο και όχι το Άρμα. Πιστεύω δε πως ιστορικά και ορθογραφικά, Ελεών, λανθασμένα η ονομασία, εδόθη στο διπλανό χωριό το πρώην Σπαΐδες, χωρίς να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Από συνείδηση, αγάπη και υποχρέωση, αλλά και προς αποκατάσταση της αλήθειας με στοιχεία που συνέλεξα από τους αρχαίους περιηγητές εγκυκλοπαιδικά λεξικά, την αρχαία Ελληνική Γραμματεία αλλά και τα έως σήμερα ευρήματα, τις σωζόμενες αρχαιότητες στο χώρο του χωριού δικαιώνομαι πλήρως. Σ΄ αυτό συμφώνησαν μαζί μου τα τελευταία χρόνια αρχαιολόγοι και καθηγητές πανεπιστημίου σε δημοσιεύσεις και δημόσιες ομιλίες τους. Γεγονός που με ικανοποίησε και επιβράβευσε τις προσπάθειές μου… Ο Παυσανίας αναγκάστηκε να ξαναγυρίσει από Γλίσαντα, όπως αναφέρει και να πάρει το δρόμο για Χαλκίδα, το συντομότερο και νοτιότερο από Γλίσαντα και Ύπατον».
Κατά τη δεύτερη ανασκαφή στο χωριό Άρμα από τον καθηγητή Bryan E. Burns του Wellesley College ΗΠΑ και την διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου Θηβών κυρία Αλεξάνδρα Χαραμή (Θ. ΕΠΚΑ Θηβών) τον Ιούλιο του 2013, ο καθηγητής κάλεσε τους κατοίκους του χωριού και στην ομιλία του ανέφερε: «Συμφωνώ με τον κ. Λουκά Κυριάκου ότι εδώ είναι ο αρχαίος Ελεώνας και όχι το Άρμα».
Στο βιβλίο «Επιτροπεία των τοπωνυμίων της Ελλάδος», στην Αθήνα 1920 Υπουργείο Εσωτερικών. Ο πρόεδρος Ν. Γ. Πολίτης αναφέρει: «Ο Ελεών έκειτο πιθανότατα παρά την σημερινή Δρίτσα, διότι τα σωζόμενα επί του πλησίον λόφου λείψανα πολυγωνικών τειχών ευλόγως αποδίδονται εις τον Ελεώνα, όστις ακμάγων κατά τους παλαιότατους χρόνους κατέπεσεν ύστερου εις τάξιν» κώμης Ταναγραϊκής…
Ο διακεκριμένος επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κ. Θανάσης Χρήστου και συντοπίτης, σε ομιλία (12/7/2002) με τίτλο «Ιστορία του χωριού» αναφέρει το χωριό μας ως μία από τις πόλεις της «τετρακωμίας» της Αρχαίας Τανάγρας που αποτελούσαν το Άρμα, ο Μυκαλησσός, οι Φαρρές και ο Ελεών.
Πιστεύω ότι είναι αρκετά τα στοιχεία που παρουσιάζει στο βιβλίο του ο Λουκάς Ν. Κυριάκου για το χωριό του με την παλαιά ονομασία Δρίτσα σε Ελεώνα και όχι Άρμα που δόθηκε σήμερα. Με εντυπωσιάζει όμως, με ποια στοιχεία προχωρούν οι αρμόδιοι σε ονομασίες και μετονομασίες. Διότι μια λανθασμένη ονομασία σε ένα χωριό ή πόλη δεν είναι απλό πράγμα.
Βαγγέλης Λαμπρινίδης
