Γράφει ο κ. Απόστολος Ν. Αθανασάκης*, ομότιμος καθηγητής Κλασικών Σπουδών Πανεπιστημίου Καλιφόρνιας Σάντα Μπάρμπαρα
Την Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου, 7:15μ.μ. – 9:00μ.μ., στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δήμου Κηφισιάς «ΕΠΑΥΛΗ ΔΡΟΣΙΝΗ» (Αγ. Θεοδώρων και Δ. Κυριακού)
Ο Ησίοδος έζησε περί τα μέσα του 8ου αιώνος π.Χ. Για να είμαστε προσεκτικοί είναι καλύτερα να πούμε ότι έζησε στο 2ο ήμισυ του 8ου αιώνος π.Χ. Γεννήθηκε στην Άσκρη Θηβών, 23 χιλιόμετρα από την σημερινή Θήβα. Ο ποιητής προέρχεται από τη μεγάλη προφορική ποιητική παράδοση των Ελλήνων. Το αλφάβητο έφτασε στην Ελλάδα τον 8ο αιώνα π.Χ. Δεν μπορεί όμως να ξέρουμε αν ο Ησίοδος χρησιμοποίησε το αλφάβητο.
Ησίοδος ο Θεολόγος, όχι βέβαια με τη σημερινή έννοια. Η θεολογία του Ησιόδου, όπως τη παρουσιάζει στο ποίημα του Θεογονία, είναι κοσμολογική. Εκφράζεται με τη γλώσσα του μύθου. Ο Ησίοδος είναι ο πρώτος άνθρωπος στο Δυτικό πολιτισμό, ο οποίος μίλησε σαν φυσικός. Τα πάντα είναι δυνάμεις.. Το χάος, η γαία , ο έρως. Όλες οι δυνάμεις τείνουν προς της ισορροπία. Συνεργάζονται αλλά επίσης παλεύουν. Οι δυναστείες των θεών παλεύουν ώσπου να επικρατήσει ο Δίας. Εναντίον του επαναστατούν οι τιτάνες, γέννημα της γης. Με τον παντοδύναμο κεραυνό του, ο Δίας τους υποτάσσει και του φυλακίζει στα τάρταρα της γης. Την ίδια τύχη έχει και ο Τυφωεύς, ο τελευταίος επαναστάτης εναντίον του Δία. Στη Θεογονία του Ησιόδου υπάρχουν στοιχεία που μας θυμίζουν τα Βαβυλωνιακά καθώς επίσης και Ινδικά κοσμογονικά έπη. Πλησιέστερα όμως προς την ουσία και την αρχιτεκτονική του Ησιοδικού έπους είναι η μυθολογία των Σκανδιναβικών λαών (Edda και Prose Edda).
Στο ποίημα του Έργα και Ημέραι, ο Ησίοδος εκφράζει το παράπονο του για τον πλεονέκτη αδελφό του, τον Περσή, ο οποίος δωροδοκώντας δικαστές του πήρε το δικό του μεράδι της πατρικής κληρονομιάς του. Με αφορμή την διαμάχη αυτή, ο Ησίοδος «γράφει» στον αδερφό του για τη στενή σχέση μεταξύ εργασίας και δικαιοσύνης. Οι κάτοικοι της Άσκρης στην εποχή του Ησιόδου έπρεπε να εργάζονται σκληρά, από το πρωί ως το βράδυ φροντίζοντας τη γη και τα μικρά τους κοπάδια. Ο γεωργός έπρεπε να προσέχει το πέταγμα των πουλιών, τα σημεία του καιρού και την εμφάνιση των αστερισμών. Έτσι η εμφάνιση της πούλιας στον ουρανό σήμαινε ότι ο καλός γεωργός έπρεπε να αρχίσει να σκέπτεται τα χωράφια του και τον όλον κύκλο της καλλιέργειας και της παραγωγής, απ’ τη σπορά στο φύτρωμα και μετά στη βλάστηση και στην ωρίμανση. Τα στάδια αυτά τα ακολουθούσε τον Ιούνιο (Θεριστή), ο θέρος ή θερισμός και μετά το αλώνισμα τον Ιούλιο (Αλωνάρη). Αργότερα, τον Σεπτέμβριο ακολουθεί ο Τρύγος. Ο Ησίοδος μας δίνει οδηγίες τόσο για την σταφίδα όσο και για το κρασί.
Πίσω από τις σπουδαίες λεπτομέρειες για την καλλιέργεια της γης κρύβεται το πάθος του ποιητή για την επιβολή της δικαιοσύνης. Για τον Ησίοδο δεν μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη αν δεν εργάζεται ο άνθρωπος. Αυτός που δεν εργάζεται θα αναγκαστεί κάποια στιγμή να κλέψει το βιός του προκομένου ανθρώπου. Ο εργατικός άνθρωπος αποφεύγει τα δάνεια «μη δανείζεσαι, άλλοι θα σου πάρουν τη γη σου». Για τον Ησίοδο η δικαιοσύνη δεν είναι ένα σύνολο διατάξεων, είναι-αστειεύομαι- το σύμφωνο συμβίωσης μεταξύ θεών και ανθρώπων. Ο άδικος άνθρωπος προσβάλλει τη λεπτή ισορροπία μεταξύ θεών και ανθρώπων και την εκθέτει σε μεγάλο κίνδυνο. Δεν θέλω να αποκαλύψω όλα τα μυστικά μου. Ένα από αυτά αφορά ένα είδος γάλακτος που λειτουργεί σαν αφροδίσιο βοήθημα. Το μυστικό της αναλογίας του κρασιού με το νερό για να πίνουμε ώστε να μην μεθάμε.
Οι Ησιοδικές εικόνες είναι «βιβλικές». Ο αγρότης που οργώνει το χωράφι του, που έχει μπροστά του το ζευγάρι των βοδιών του, που ακολουθείται από τη γυναίκα του η οποία ρίχνει το σπόρο στη γη, ανήκει στις αρχές του ανθρωπίνου πολιτισμού. Ο Ησίοδος συμβουλεύει τους άνδρες να παντρεύονται στα 30 τους χρόνια. Συγκεκριμένα, τους συμβουλεύει πρώτα να χτίσουν σπίτι, μετά να αγοράσουν ένα ζευγάρι βόδια και μετά να πληρώσουν την οικογένεια μιας καλής γυναίκας για να την πάρουν ως τη σύζυγο τους. Υπήρχε προφανώς και η τελετή του γάμου, φαίνεται όμως ότι ο Ησίοδος συμβουλεύει στον αγρότη να τον αποφύγει. Λόγος τα πολλά έξοδα. Επιτρέψτε μου να μεταφράσω την Ησιοδική συμβουλή, να την μεταφέρω κάπως στη σημερινή πραγματικότητα.
Βρες τρόπο να έχεις ένα διαμέρισμα. Να έχεις αυτοκίνητο. Βρες μια γυναίκα που θα εργάζεται μαζί σου.
* Σύντομη βιογραφία του Απόστολου Ν. Αθανασάκη
Ομότιμος καθηγητής Κλασσικών Σπουδών Πανεπιστήμιο Καλιφόρνιας Σάντα Μπάρμπαρα. Γεννήθηκε στο Αστροχώρι Άρτας, 1938. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, 1956-58. Έφυγε στην Αμερική το 1958.
BA: Lincoln University, Pennsylvania. MA/PhD: University of Pennsylvania. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Καλιφόρνιας, Σάντα Μπάρμπαρα, 1968-2012.
Θέσεις/Διακρίσεις
* Υπότροφος του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών, Harvard.
* Καθηγητής του Ιδρύματος Fulbright, στην Ισλανδία, θέρος 1976 και θέρος 1977.
* Διευθυντής του Προγράμματος Ανταλλαγής Φοιτητών μεταξύ του Πανεπιστημίου Καλιφορνίας και του Πανεπιστημίου της Λούνδης, Σουηδία, 1978-80.
* Πρόεδρος της Σχολής Κλασσικών Σπουδών, UCSB, 1981-84.
* Πρόεδρος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, 1984-86.
* Βραβείο του Ιδρύματος Guggenheim. Θέμα «Η Τιμή Στα Βουνά Της Δυτικής Κρήτης».
* Διευθυντής των Διεθνών Προγραμμάτων, UCSB, 1996-2002.
* Argyropoulos Chairin Hellenic Studies, Προικοδοτημένη Έδρα Ελληνικών Σπουδών, 2001-2012.
* Καθηγητής Σχεδιασμού του Πολιτιστικού επιπέδου των φοιτητών με αδιάλειπτη διαμονή στην Πρυτανεία του Πανεπιστημίου, 2003-2010.
