Γράφει ο δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος
Καθηγητής και Ακαδηµαϊκός Ξένων Ακαδηµιών των Επιστηµών
Quo vadis, Domine; Πού πορεύεσαι, Κύριε (Άνθρωπε); Στις 15 Αυγούστου 1940, ανήµερα της Κοιµήσεως της Θεοτόκου, το ιταλικό υποβρύχιο Delfino τορπίλισε το ελληνικό καταδροµικό «Έλλη» στο λιµάνι της Τήνου.
Εννέα Έλληνες ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους. Η επίθεση αποτέλεσε προάγγελο της φασιστικής ιταλικής εισβολής στην Ελλάδα, στις 28 Οκτωβρίου 1940.
Η ιστορική µνήµη δεν αποτελεί εργαλείο εχθρότητας απέναντι στον σηµερινό ιταλικό λαό. Αποτελεί, όµως, υποχρέωση απέναντι στην ιστορική και πολιτική αλήθεια. Άραγε, γιατί δεν έχει αποδοθεί στην ελληνική κοινή γνώµη µια σαφής, επίσηµη και έµπρακτη συγγνώµη – ναι συγνώµη, που να αναγνωρίζει το βάρος αυτής της τότε επιθετικής φασιστικής ενέργειας; Η ιστορική συµφιλίωση δεν απαιτεί τη µεταβίβαση της ενοχής από γενιά σε γενιά. Απαιτεί, όµως, πολιτική διεθνή µνήµη, πολιτική ειλικρίνεια και σεβασµό προς τα άδικα θύµατα.
Σήµερα, η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι βρίσκεται αντιµέτωπη µε ένα διαφορετικό, αλλά συγγενές ως προς τη γεωπολιτική του διάσταση ερώτηµα: πόσο ανεξάρτητη µπορεί να είναι µια ευρωπαϊκή χώρα, όταν οι διεθνείς στρατηγικές επιλογές της, δεσµευτικά συνδέονται τόσο στενά µε τις προτεραιότητες ισχυρότερων συµµάχων;
Η αντιπαράθεση γύρω από τις αµερικανο-ρωσικές ενεργειακές συναλλαγές αποκαλύπτει τις αντιφάσεις µιας διεθνούς πολιτικής στην οποία οι αρχές, οι κυρώσεις και τα οικονοµικά συµφέροντα δεν συµβαδίζουν πάντοτε. Όταν οι µεγάλες δυνάµεις διαπραγµατεύονται, ποιος προστατεύει τους λαούς, από το επιβαλλόµενο κόστος των αδίστακτων ανταγωνισµών τους;
Το ουράνιο του Νίγηρα και η ηθική της Ευρώπης
Το ίδιο ερώτηµα αφορά τη Γαλλία και την ιστορική εκµετάλλευση των φυσικών πόρων της Αφρικής. Η γαλλική εταιρεία Orano είχε σηµαντική παρουσία στην εξόρυξη ουρανίου στον Νίγηρα. Το 2025, η οργάνωση CRIIRAD δηµοσίευσε έκθεση για τις επιπτώσεις της εξόρυξης στην ποιότητα και την επάρκεια του νερού στην περιοχή Αρλίτ, καταγράφοντας τις σοβαρές περιβαλλοντικές ανησυχίες. Παράλληλα, η UNICEF καταγράφει εκτεταµένη παιδική φτώχεια και σοβαρά εµπόδια στην πρόσβαση των παιδιών του Νίγηρα στην εκπαίδευση.
∆εν πρέπει να συγχέουµε αυτά τα τεκµηριωµένα προβλήµατα, µε τον ειδικό ισχυρισµό ότι παιδιά εργάζονται σε ορυχεία, υπό ελάχιστο φωτισµό, ο οποίος απαιτεί την ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Το ουσιαστικό ερώτηµα, ωστόσο, παραµένει: µπορεί η Ευρώπη να υπερασπίζεται τα διεθνή ανθρώπινα δικαιώµατα, όταν οι ενεργειακές ανάγκες και τα οικονοµικά συµφέροντα δεν συνοδεύονται από την ισοδύναµη προστασία των τοπικών κοινωνιών;
Και ποιος ωφελείται τελικά από τις διεθνείς κρίσεις; Οι φτωχές οικογένειες που πληρώνουν ακριβότερη ενέργεια; Όπως και στην Ελλάδα σήµερα! Τα παιδιά που στερούνται εκπαίδευση και ασφαλές νερό; Ή τα οικονοµικά και πολιτικά κέντρα των διαφόρων ελίτ, που αποκτούν απάνθρωπη πρόσβαση σε πόρους, αγορές και στρατηγική επιρροή; ∆εν µας χρειάζεται να υποθέσουµε την ύπαρξη ενός ενιαίου παγκόσµιου σχεδίου ή την αδίστακτη Ωκεανία Όργουελ και των Προσωπικών Αριθµών (Π.Α.), για να απαιτήσουµε τη διαφάνεια και τη λογοδοσία από κυβερνήσεις, πολυεθνικές εταιρείες και διεθνείς θεσµούς.
Quo vadis, Domine; Προς µια Ευρώπη που υπηρετεί την Ειρήνη και την αξιοπρέπεια όλων των λαών ή προς µια Ευρώπη που οι ελίτ απαιτούν να θυµάται τις αρχές της επιλεκτικά, ανάλογα µε το συµφέρον της πολιτικής στιγµής;
Η γεωπολιτική µνήµη της «Έλλης» και η πραγµατικότητα των αφρικανικών κοινωνιών θέτουν διαφορετικά ιστορικά ζητήµατα, αλλά οδηγούν στην ίδια απαίτηση: η ισχύς να συνοδεύεται από πολιτική ευθύνη και ανθρωπιά. Γιατί η ειρήνη δεν κρίνεται µόνο στις ∆ιεθνείς Συνόδους Κορυφής. Κρίνεται στη ζωή των ανθρώπων, στην προστασία των αδύναµων και στην πολιτική ειλικρίνεια, µε την οποία τα κράτη οφείλουν να αντιµετωπίζουν τόσο το δικό τους παρελθόν, όσο και τις σηµερινές τους πολιτικές ευθύνες. Σήµερα ευγενές θα ήταν η Ιταλία της κυρίας Μελόνι να ζητήσει έστω µία τυπική συγνώµη, για την τότε φασιστική επίθεση της χώρας της, κατά της Ελλάδας, πολύ µάλλον περισσότερο, εάν η µητέρα της, είναι από την αρχαιοελληνική Μεσσήνα!
