Δεν είναι συνέντευξη. Είναι συζήτηση. Άκρως ενδιαφέρουσα κι εποικοδομητική.
Συνομιλία με ένα άνθρωπο που έχει γνώμη σημαίνουσα και σεβαστή, αφού η παρουσία του σε διεθνές επίπεδο, οι ενασχολήσεις & το ήθος του, τον καθιστούν τον πλέον αρμόδιο στο φλέγον θέμα της Παιδείας (με την ευρύτερη έννοια, αλλά και ως σύστημα εκπαίδευσης), ένα θέμα στο οποίο είναι αφιερωμένο και το σημερινό μας φύλλο.
Μιλώντας με έναν καθηγητή της Πολιτικής Επιστήμης είναι αναπόφευκτη η αναφορά & σε πολιτικά ζητήματα, πολλώ δε μάλλον, σε αυτά της επικαιρότητας.
Αγαπητοί αναγνώστες, απολαύστε τον καθηγητή Πολιτικών Επιστημών, Γιάννη Μεταξα.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Mαρια Παναγου
Αναπόφευκτα, ξεκινήσαμε την κουβέντα με το θέμα της οικονομικής κρίσης. Είναι άλλωστε, αυτό που συζητάμε οι πάντες, φίλοι, γνωστοί, συνάδελφοι, στο σπίτι μας ή στο λεωφορείο. Είναι η δυστυχία –μικρότερη ή μεγαλύτερη- που μας ταλανίζει όλους, μας καίει μάλλον, ανεξαιρέτως. Είπαμε πολλά, αλλά κράτησα και θέλω να αρχίσω με αυτήν τη διαπίστωση-διατύπωση του καθηγητή, που βρήκα ανθρώπινη και βαθιά αισιόδοξη: «Αν είναι κάτι που απαλύνει, που γλυκαίνει αυτή τη δυσβάσταχτη κρίση σε τούτο τον τόπο είναι το γεγονός ότι οι άνθρωποι ακόμη συναντώνται, ότι οι γονείς αναφέρονται στα παιδιά τους, αποκαλώντας τα «ο γιος μου» ή «η κόρη μου» και όχι με τα ονόματά τους, όπως σε άλλες χώρες».
Μετά, συνεχίσαμε με το θέμα της εκπαίδευσης. Αυτό που πάσχει, που αιμορραγεί εδώ και χρόνια –ίσως ανέκαθεν. Και μετά είπαμε γι αυτό που γεννάει η εκπαίδευση: Την Παιδεία. Αυτό που πάντα βρισκόταν επί ξυρού ακμής. Αυτό που επείγει να λάβει το φιλί της ζωής περισσότερο από ποτέ»…
«Η ανάταξη του συστήματος Παιδείας στην Ελλάδα είναι επείγουσα από οποιαδήποτε άλλη φορά», επισημαίνει ο κ. Μεταξάς. «Θα σας έλεγα ότι το προέχον και όχι επαρκώς προβαλλόμενο διακύβευμα είναι μια πολύ καλά μελετημένη αλλαγή στο σύστημα εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Να βρεθεί τρόπος να διευρυνθούν οι μετεκπαιδεύσεις εδώ και στο εξωτερικό. Στο δικό μου επίπεδο στο Πανεπιστήμιο, ό,τι παρέχουμε μπορεί να είναι και επιπέδου… γραβάτας. Όχι λιγότερο κρίσιμη. Αυτό που ενδιαφέρει θα ήταν μια επάξια αναπροσαρμογή του μισθοδοτικού εισοδήματος του εκπαιδευτικού. Από τον δάσκαλο στο νηπιαγωγείο εξαρτώνται μελλοντικές στρατηγικές επιλογές. Δε θα ήταν πρωτοποριακό να κάνεις τον δάσκαλο, τον καλύτερα αμειβόμενο; Γιατί και τα Πανεπιστήμιά μας, τότε μόνο μπορούν να προσφέρουν τους εκσυγχρονισμούς που παράχθηκαν σε άλλες χώρες σε αυτούς που είναι από καιρό έτοιμοι να δεχθούν τα νέα μηνύματα. Διεθνοποιήθηκε η κοινωνία μας, έλαβε τα νέα μηνύματα που ήρθαν έξωθεν, αλλά τα ελληνικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, δεν έφτασαν, όλα τουλάχιστον, εκεί που έπρεπε».
Η αριστεία, ο Φίλης και ο πρωταθλητισμός
Ο υπουργός Παιδείας, Νίκος Φίλης διαφωνεί με τη λέξη και τη σημασία της λέξης «αριστεία». Πώς το σχολιάζετε;
«Αν ο κ. Φίλης ήθελε να πει ότι θα πρέπει να τους φροντίζουμε όλους, ακόμη κι εκείνους που δεν είναι άριστοι, έχει καλώς. Γιατί αν δοθεί εκλεκτικιστική πρωταρχία στην αριστεία, δημιουργούμε πρωταθλητισμό. Και επειδή από χρόνια έχω κριτικά τοποθετηθεί στο θέμα, δε νομίζω ότι αποτελεί ωφέλιμη επιλογή το να πιστεύουμε σε αυτόν. Άλλο να λες ότι η αριστεία δεν είναι ο πρώτος μας στόχος, άλλο να λες ότι εκτοπίζεις την αξιοκρατία. Θα πρέπει ως εκπαιδευτικός να λες ‘‘σου δίνω τη δυνατότητα να έχεις τις ίδιες ευκαιρίες με όλους, αλλά αν κάποιος ξεχωρίσει από την προσπάθειά του, δεν πρόκειται να τον αγνοήσω’’. Με άλλα λόγια θα έλεγα, ότι δεν επιθυμώ να επιδιώκονται όλα με ανταγωνιστικές πρακτικές, γιατί αυτό δεν ωφελεί το κοινωνικό σύνολο».
«Το υπάρχον σύστημα, όμως, δε δίνει σε αυτή τη χώρα τη δυνατότητα σε όλους τους νέους να αξιοποιήσουν αυτό που θέλουν να κάνουν. Να κάνω σαφές, ότι δεν πιστεύω ιδιαίτερα στα ταλέντα, γιατί τα ταλέντα είναι μια αναφορά ‘‘φυσικής διάκρισης’’. Τι θα πει ταλέντο; Δώσαμε στον άλλον τη δυνατότητα να κάνει αυτό που πραγματικά επιθυμεί για να αναπτύξει τις ικανότητές του; Διότι αν κάτι το επιθυμείς πολύ, κάτι θα κάνεις. Γι αυτό επιτρέψτε μου να πιστεύω, όπως σας είπα παραπάνω, στον αθλητισμό ως επιδίωξη με ανοικτό το αποτέλεσμα. Δηλαδή αν πήγαινε μια ομάδα στους ολυμπιακούς αγώνες και δε διακρινόταν, αλλά όλοι έδειχναν ό,τι μπορούσαν, δε θα ήταν σπουδαίο; Ο πρωταθλητισμός εξουθενώνει σώματα και πνεύματα και δημιουργεί νοσηρό ανταγωνισμό. Αν σε μια κοινωνία υπάρχουν αυταρχικές τάσεις, καλλιεργούνται και από το σύνδρομο της πρωτιάς».
«Όσον αφορά τις αλλαγές στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση που προωθούνται, αναρωτιέμαι: Ποιοι θα διδάξουν σε αυτό το νέο εκπαιδευτικό σύστημα με τις αλλαγές και με τι κατάρτιση; Αν αυτό που προτείνει ο κ. Φίλης για τη μετατροπή του γυμνασίου σε τετρατάξιο, σημαίνει ότι η αξιολόγηση θα γίνεται όλη τη χρονιά, δε θα είχε κανείς αντίρρηση. Αν όμως σημαίνει ότι καταργείται η αξιολόγηση, τότε αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της προσπάθειας.
Ανάμεσα στις αλλαγές προτείνεται και η κατάργηση των θρησκευτικών. Για την κοινωνική αντισυνταγματικότητα του ίδιου του Συντάγματος σε ότι αφορά την καθιέρωση επίσημης θρησκείας, έχω τοποθετηθεί από χρόνια με ένα άρθρο μου στην Επιθεώρηση Δημοσίου Δικαίου που κατασχέθηκε από τη Δικτατορία. Ο σεβασμός μας προς τη θρησκευτική επιλογή του καθενός επιβάλλεται να είναι απόλυτος, υπό την προϋπόθεση ότι το δόγμα δεν περιέχει υποδαύλιση της βίας και άρνηση της αξιοπρέπειας κυρίως ανάμεσα στα δύο φύλα. Τα προβλήματα θα λύνονταν αν καθιερωνόταν ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους, όπως ισχύει σε όλες τις πολιτισμικά δημοκρατικές, δηλαδή «κοσμικές» κοινωνίες. Αυτή η ριζική αλλαγή είναι αναγκαίο να συμβεί κάποια στιγμή. Θα βοηθήσει και την Εκκλησία και το Κράτος».
Για την οικονομική δυσχέρεια του Έλληνα
«Το παρόν μας είναι πολύ δύσκολο. Οι εταίροι μας δεν είναι διατεθειμένοι να βοηθήσουν αν δεν πάρουν τα χρήματά τους πίσω. Από τότε τουλάχιστον που στο όνειρο για μια πολιτική ένωση της Ευρώπης υποκαταστάθηκε ο εμπορευματικός ρεαλισμός του ευημερούντος.
Αυτόν το μήνα ήρθαν περικοπές στις επικουρικές συντάξεις, χωρίς το κόστος ζωής να έχει μειωθεί. Κάτι βέβαια που συνδέεται με την ασφάλιση που έπρεπε να προσφέρεται και απέναντι στην οποία, τα ταμεία δε μπορούν να ανταποκριθούν πια. Αυτό οδηγεί σε μία υπαρξιακή μείωση με τα χειρότερα ενδεχόμενα. Ζητάμε από τον φτωχότερο να γίνει ακόμη πιο φτωχός. Καμία αναγκαιότητα δε νομίζω ότι μπορεί να επιτρέψει ένα τέτοιο σκάνδαλο».
WHO IS WHO
Ο καθηγητής Ιωάννης-Αναστάσιος Μεταξάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Βουδαπέστης, επίτιμος διδάκτωρ του ίδιου Πανεπιστημίου, επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης, τακτικό μέλος της Ανεξάρτητης Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Σπούδασε Νομικά και Πολιτικές Επιστήμες στo Πανεπιστήμιο Αθηνών και στo Aix-en-Provence. Είναι κάτοχος δυο διδακτορικών διπλωμάτων (Αθήνα, με βαθμό Άριστα και Aix-en-Provence, Doctorat d’État με βαθμό Άριστα –Très bien et éloges). Για την εργασία του στην ανάλυση συστημάτων, τού απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο της Ακαδημίας της Προβηγκίας και το Βραβείο της Σχολής Νομικών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστήμιου της Aix-en-Provence.
Από το 1976 μέχρι το 1986 αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην κατοχύρωση του γνωστικού αντικειμένου της Πολιτικής Επιστήμης στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, προτείνοντας και επιτυγχάνοντας την ίδρυση του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.
Εξακολουθεί να διδάσκει στη διατμηματική μεταπτυχιακή κατεύθυνση Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Πανεπιστημίου Στρασβούργου το μάθημα: «Τέχνη και Εξουσία. Από την πολιτική ομιλία της εικαστικής παράστασης τον ΙΘ αιώνα, με ταυτόχρονη αναφορά στους κοινωνικοπολιτικούς θεσμούς, τη λογοτεχνία και τη μουσική».
