Με την πυρηνική απειλή να πλανάται πλέον έντονα απειλητικά πάνω από τον πλανήτη, το διαχρονικό αίτημα για την εξάλειψη των πυρηνικών όπλων γίνεται πιο επίκαιρο και κρίσιμο από ποτέ.
Ο πρόεδρος της Οργάνωσης «Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία» στην Ελλάδα, Νίκος Στεργίου, μίλησε στην «Α» για τους αγώνες του παγκόσμιου ακτιβιστικού κινήματος, την Διεθνή εκστρατεία για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων και τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων, τον θανάσιμο αντίκτυπο των πυρηνικών για την ανθρωπότητα, αλλά και την ανάγκη να πιστέψουμε στην Ειρήνη και τη μη Βία, για να ξανακερδίσουμε τη ζωή, όπως αυτή αξίζει.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΑΡΑΠΟΓΛΟΥ
Πότε ιδρύθηκε η οργάνωση;
Η οργάνωση δημιουργήθηκε το 1992 στην Ισπανία από μέλη και φίλους του Ανθρωπιστικού Κινήματος, με επικεφαλής τον ακτιβιστή και συγγραφέα Ραφαέλ Ντε Λα Ρούμπια. Στόχος ήταν να οδηγήσουν τις εξελίξεις ώστε το 2000 να ήταν ένα έτος εκεχειρίας.
Από αυτή την πρωτοβουλία δημιουργήθηκαν γραφεία σε διάφορες χώρες και το 2001 φτιάξαμε το γραφείο στην Ελλάδα με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου, όπου συμμετείχα ως ιδρυτικό μέλος.
Ο Πόλεμος του Κόλπου ήταν η αφορμή;
Ήταν ένα πολύ σημαντικό γεγονός. Τα στοιχεία που μας οδήγησαν να δημιουργήσουμε τον «Κόσμο Χωρίς Πολέμους και Βία» ήταν τα εξής: Τα πυρηνικά όπλα και οι απειλές που αυτά εκφράζουν, καθώς και το πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε και να προτάξουμε τις αξίες της Ειρήνης και της μη Βίας, ώστε κάποια στιγμή να θυμηθούμε ότι ο πόλεμος είναι ένας παραλογισμός και να κάνουμε πράξη το λογικό. Αυτή την εποχή έχουν αντιστραφεί οι όροι. Θεωρούμε λογικό να υπάρχει πόλεμος, θεωρούμε παράλογο ή αφελές να συζητάμε για Ειρήνη.
Πολλοί υπερθερματίζουν στον πόλεμο για τη διασφάλιση της ειρήνης.
Ακριβώς. Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να επενδύσουμε όχι μόνο στη διπλωματία της Ειρήνης, αλλά στην καλλιέργεια της αξίας της Ειρήνης και της μη Βίας. Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό το αξιακό κομμάτι.
Από το 1992 μέχρι το 2000, ωστόσο, δεν μπορούμε να πούμε ότι επετεύχθη ο στόχος και, μάλιστα, από το 2001 και μετά έγιναν αρκετοί πόλεμοι μαζεμένοι. Πώς το αντιμετώπισε το παγκόσμιο κίνημα;
Προσπαθούσαμε να δουλέψουμε πάρα πολύ στη βάση του κόσμου. Υπήρχαν προγράμματα που έτρεχαν σε διεθνές επίπεδο σε χώρες της Αφρικής και της Ανατολικής Ασίας, που είχαν να κάνουν με την εκπαίδευση του κόσμου σε θέματα πρόληψης της υγείας και την προώθηση των αξιών της Ειρήνης και της μη βίας. Στόχος μας ήταν να φτάσουμε σε περιοχές που δεν είχαν εύκολα πρόσβαση και ταυτόχρονα να προτάξουμε τη δυνατότητα αυτό-οργάνωσης στις κοινότητές τους, ώστε να αντιμετωπίσουν δύσκολες καταστάσεις συλλογικά και όχι μεμονωμένα.
Αυτή είναι μια δύσκολη αποστολή
Είναι πολύ σημαντικό να καλλιεργηθεί ξανά το συλλογικό κομμάτι. Είναι κάτι που το σύστημα που ζούμε δεν το προτάσσει. Αντιθέτως προτάσσει έναν κοινωνικό δαρβινισμό που εξυπηρετεί προφανώς τον ατομικισμό, την απομόνωση, τον κοινωνικό διχασμό. Αυτή τη στιγμή όλη η Ευρώπη αντιμετωπίζει προβλήματα σε σχέση με την πτώση του βιοτικού επιπέδου και παρ’ όλα αυτά εξακολουθούμε να ανταγωνιζόμαστε σαν να ήταν ατομική ευθύνη.
Σ’ αυτά τα 35 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από την ίδρυση της οργάνωσης, τι δεν πήγε καλά ώστε να μην επικοινωνηθεί αυτό το μήνυμα;
Δεν θα ήθελα να αδικήσω τα κινήματα που έχουν υπάρξει στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, κατά καιρούς. Έχουν γίνει πολύ σημαντικές νίκες, ακόμα και σε ανώτερο διπλωματικό επίπεδο. Αυτό που προφανώς συμβαίνει είναι ότι κάθε φορά, όπως έλεγε και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, όσοι επιθυμούμε την Ειρήνη πρέπει να οργανωνόμαστε τόσο καλά όσο και αυτοί που επιθυμούν τον πόλεμο.
Η βιομηχανία πολέμου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με πάρα πολλές άλλες βιομηχανίες, κεφάλαια, λόμπι. Έχουν τεράστια επιρροή, μεγάλη επίδραση στα κοινωνικά δίκτυα και στα παραδοσιακά μίντια και, φυσικά, είναι πολύ πιο εύκολο να περάσουν πολλές φορές την άποψή τους από το να ακουστεί μια δράση που έρχεται σε αντίθεση με αυτό που επιθυμούν. Είναι πολύ πιο εύκολο σήμερα να δεις ειδήσεις που προάγουν την κουλτούρα του πολέμου, παρά ειδήσεις που προάγουν την κουλτούρα της ειρήνης.
Πώς προσπαθεί η οργάνωση να το επιτύχει αυτό;
Το 2009 ο «Κόσμος χωρίς πολέμους και βία» πραγματοποίησε την πρώτη παγκόσμια πορεία για την Ειρήνη και την μη βία. Μια ομάδα ανθρώπων ξεκίνησε από το Ουέλινγκτον της Νέας Ζηλανδίας και κατέληξε στην Αργεντινή, κάνοντας μια τεράστια διαδρομή με την υποστήριξη πάρα πολλών οργανώσεων και σημαντικών προσωπικοτήτων. Παράλληλα, δημιουργήθηκε ένα ρεύμα σε κάθε πόλη, με εκδηλώσεις γύρω από την ειρήνη και την μη Βία. Στην Ελλάδα ήταν αφορμή να δημιουργήσουμε έναν διεθνή διαγωνισμό φωτογραφίας με θέμα «Ειρήνη είναι…», υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής της UNESCO, που κράτησε για τέσσερα χρόνια. Ήταν η αφορμή να υποστηρίξουμε ακόμα πιο δυναμικά, την ICAN (σ.σ. International Campaign to Abolish Nuclear Weapons), την Διεθνή εκστρατεία για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων, που είναι μία τεράστια συμμαχία από περισσότερες από 500 οργανώσεις σε περίπου 100 χώρες με ένα κοινό στόχο, την Εξάλειψη των Πυρηνικών Όπλων και που έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης το 2017.
Δεν είστε όμως η μόνη οργάνωση που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα
Θα ήταν μεγάλη μου παράληψη να μην αναφέρω δύο άλλες οργανώσεις με τις οποίες συνεργαζόμαστε πολύ στενά τα τελευταία πέντε χρόνια και επίσης εκπροσωπούν την ICAN στην Ελλάδα. Είναι η οργάνωση “Φίλοι της Φύσης Ελλάδος” και η IPPNW Greece,. Από κοινού έχουμε πλησιάσει τους πολιτικούς φορείς. Προσπαθούμε να εκδίδουμε κοινά Δελτία τύπου. Και μάλιστα, απευθύνουμε ανοιχτή πρόσκληση και σε άλλες οργανώσεις, από οποιοδήποτε πεδίο και αν έρχονται, να ενώσουμε τις φωνές μας για να δημιουργηθεί ένα καινούριο αντιπυρηνικό μέτωπο , στην Ελλάδα. Γιατί τα πυρηνικά μας χτυπούν την πόρτα. Και πιστεύω ότι θα πρέπει να δώσουμε μια πολύ ηχηρή απάντηση στο να μην έρθουμε ξανά στη θέση να φιλοξενήσουμε πυρηνικά όπλα, όπως είχαμε και στο παρελθόν.
Πες μας περισσότερα για την καμπάνια
Ένα από τα βασικά αιτήματα είναι το να εξαλειφθούν τα πυρηνικά όπλα. Επίσης, η Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων, ήταν ένα μεγάλο κέρδος της κινητοποίησης της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Είναι μια συνθήκη που δεν ήρθε από τις κυβερνήσεις, αλλά κατέληξε να κινητοποιήσει πάνω από 120 χώρες μέσα στον ΟΗΕ. Σήμερα την έχουν υπογράψει και την έχουν επικυρώσει 99 χώρες, δηλαδή, λίγες περισσότερες από τις μισές χώρες του πλανήτη. Είναι μια πολύ μεγάλη νίκη που ήρθε μετά από έναν αγώνα δέκα ετών. Δεν ήταν εύκολο, όμως, ήρθε να μας θυμίσει ότι, όταν ο κόσμος οργανωθεί με διάρκεια, μπορεί να πετύχει συγκλονιστικά αποτελέσματα ακόμα και σε διεθνές επίπεδο.
Εντυπωσιακή εξέλιξη μέσα σε ένα τόσο «εκρηκτικό» πλαίσιο
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η συνθήκη έχει οδηγήσει το αντίπαλο δέος, όσους δηλαδή επιθυμούν τη στήριξη του υπάρχοντος συστήματος με τα πυρηνικά όπλα, στο να την αποσιωπήσουν σχεδόν σε όλες τις χώρες που δεν την έχουν ακόμα υπογράψει, μετά από φοβερή πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Πώς συνέβη αυτό;
Υπήρξε ένα περίφημο “σημείωμα”, το οποίο απέστειλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του ΝΑΤΟ, την εβδομάδα που θα συζητιόταν η έγκριση του κειμένου της συνθήκης στον ΟΗΕ. Ανέφερε ότι οι χώρες θα πρέπει θα πρέπει να ψηφίσουν «όχι» στην πρώτη ψηφοφορία. Σε αντίθετη περίπτωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα μπορούν να συμπεριλάβουν στην αντιπυρηνική τους ομπρέλα καμία από τις χώρες που θα ψηφίσουν «ναι». Φυσικά, δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, είναι παράλογο να το συζητάμε.
Κατά συνέπεια, οι χώρες του ΝΑΤΟ, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, το 2017 στην πρώτη ψηφοφορία ψήφισαν «όχι» και στην δεύτερη ψηφοφορία, που ήταν για την απόφαση να τεθεί σε ισχύ, απείχαν.
Παρ’ όλα αυτά, το κείμενο σήμερα υφίσταται
Το κείμενο σήμερα είναι μία συνθήκη του ΟΗΕ, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων κειμένων, την Συνθήκη περί μη διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, καθώς επίσης όλα τα άρθρα του Διεθνούς Οργανισμού για την Ατομική Ενέργεια. Περιλαμβάνει, επίσης, για πρώτη φορά άρθρα που σχετίζονται με την αποζημίωση των πληθυσμών που έχουν πληγεί από τα πυρηνικά όπλα, όπως η Χιροσίμα, το Ναγκασάκι και οι περιοχές που έχουν γίνει πυρηνικές δοκιμές, αλλά ακόμα και για τις περιοχές όπου εξάγεται το ουράνιο. Ο κύκλος του ουρανίου πονάει πάρα πολύ την ανθρωπότητα. Είναι μία απειλή, την οποία επειδή στην Ευρώπη δεν την βλέπουμε, κάνουμε σαν να μην υπάρχει. Όμως είναι εκεί, είναι υπαρκτή και μάλιστα επηρεάζονται διεθνείς πολιτικές από αυτά. Μία χώρα που έχει πυρηνικά όπλα, όπως και να το κάνουμε, είναι σε μία διπλωματική ισχύ απέναντι στις άλλες, που δεν έχουν. Και το εφαρμόζουν, κατά το δοκούν.
Η Ελλάδα και η Ευρώπη πού βρίσκονται σε όλη αυτή την κατάσταση;
Η Συνθήκη Περί μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, έχει προηγηθεί της Συνθήκης της Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων. Είναι μια συνθήκη που την έχει υπογράψει η Ελλάδα. Ωστόσο, κατά παράβαση της Συνθήκης, φιλοξενήσαμε από το 1963 μέχρι το 2001, πυρηνικά όπλα κάποιας άλλης χώρας στο έδαφος μας. Αυτά ήταν πυρηνικά όπλα των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες παραβιάζοντας, με τη σειρά τους, τη Συνθήκη Περί μη Διάδοσης, διέσπειραν πυρηνικά όπλα και τα έχουν ακόμα διασπαρμένα στην Ιταλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και τη Γερμανία.
Αυτή τη στιγμή παράβαση υπάρχει και από τη Ρωσία, που έχει μεταφέρει πυρηνικά στη Λευκορωσία. Άρα έχουμε άλλες δύο χώρες. Και, φυσικά, συζητιέται αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη κάτι τρομακτικό. Το να αποκτήσει η Ευρώπη μια «ευρωβόμβα» ή το να δώσουμε ξανά τη δυνατότητα σε άλλες χώρες, να φιλοξενήσουμε δικά τους πυρηνικά όπλα. Αυτό, πέρα από την παραβίαση για άλλη μια φορά μιας Συνθήκης, της οποίας είμαστε μέλος – δεν μπορούμε συνεχώς να κατακρίνουμε άλλες χώρες που την παραβιάζουν ή που παραβιάζουν άλλες διεθνείς συνθήκες – ταυτόχρονα, είναι και ένα τρομερά μεγάλο πισωγύρισμα και φοβερά ανήθικο.
Ουσιαστικά ακυρώνουν τους αγώνες που έχουν γίνει όλα αυτά τα χρόνια.
Θα συμφωνήσουμε λοιπόν να φιλοξενήσουμε ξανά ένα όπλο μαζικής καταστροφής στην χώρα μας; Αυτό είναι τα πυρηνικά όπλα. Είναι όπλα μαζικής καταστροφής, δεν είναι όπλα αποτροπής. Δεν έχουν αποτρέψει κανέναν πόλεμο όλα αυτά τα χρόνια. Αντιθέτως, μας έχουν φέρει στο χείλος της εξαφάνισης. Κινδυνεύουμε, με ένα πάτημα “κουμπιού”, να γυρίσουμε εκατομμύρια χρόνια πίσω εξελικτικά. Είναι τρομακτικό αν το σκεφτούμε. Είναι επίσης τρομακτικό αν θυμηθούμε πόσες φορές έχει φτάσει η ανθρωπότητα πολύ κοντά σε αυτό, με όσα λάθη έχουν συμβεί. Τα γνωστά λάθη είναι πέντε. Έχουν υπάρξει κι άλλα, τα οποία σιγά-σιγά αποκαλύπτονται γιατί αποχαρακτηρίζονται έγγραφα.
Ρεαλιστικά, ωστόσο, μπορούν πράγματι να καταργηθούν τα πυρηνικά;
Είναι πραγματικά αφελές να πιστεύουμε ότι τα πυρηνικά όπλα θα καταργηθούν από μόνα τους και ότι, όταν θελήσουν οι μεγάλες δυνάμεις που έχουν πυρηνικά όπλα, θα τα καταργήσουν από μόνες τους. Ποτέ δεν έχει συμβεί αυτό. Όλες οι συνθήκες για τα πυρηνικά όπλα έχουν έρθει μετά από πολύ μεγάλη πίεση από τον κόσμο. Να μην ξεχνάμε τα πολύ μεγάλα ευρωπαϊκά, αντιπυρηνικά κινήματα, τα οποία θέριεψαν γιατί υπήρχε μια καλλιέργεια ετών αντιπυρηνικής κουλτούρας στην Ευρώπη από τη δεκαετία του ‘50. Πολύ σημαντικό ρόλο είχε παίξει και το γεγονός ότι κάποια στιγμή υπήρχαν πυρηνικά όπλα παντού στην Ευρώπη. Όλοι το ήξεραν και ήταν ένας πολύ μεγάλος κίνδυνος. Ο Φράνκο στην Ισπανία, ήθελε να φτιάξει πυρηνική βόμβα. Δεν τα κατάφερε. Υπήρχαν και άλλες χώρες στην Ευρώπη που ήθελαν να φτιάξουν δικά τους πυρηνικά όπλα. Αυτή η φρενίτιδα κάποια στιγμή σταμάτησε και, ευτυχώς, υποχώρησε αρκετά, ώστε αυτή τη στιγμή να υπάρχουν μόλις εννέα κράτη που έχουν πυρηνικά όπλα, παρόλο που το ένα, το Ισραήλ, δεν το παραδέχεται.
Παρ’ όλα αυτά, είμαστε σε ένα πολύ δύσκολο σταυροδρόμι αυτή τη περίοδο. Πώς μπορούν τα κινήματα να σταθούν απέναντι σε μεγάλες δυνάμεις που έχουν πυρηνικά και δεν υπολογίζουν καμία διεθνή συνθήκη;
Η δύναμη θα συνεχίσει να βρίσκεται στον κόσμο και στο πώς θα αντιδράσει. Η εμπειρία μου τα τελευταία χρόνια δείχνει ότι, όταν ο κόσμος ενημερώνεται, αντιδρά πάρα πολύ θετικά σε μία αντιπυρηνική δράση. Τα τελευταία πέντε χρόνια κάνουμε μια δράση με τον «Κόσμο χωρίς πολέμους και βία». Είναι το κάλεσμα να υιοθετηθεί ένα συγκεκριμένο ψήφισμα που έρχεται από την ICAN.
Αυτή η εκστρατεία στην Ελλάδα έχει ως στόχο την υιοθέτηση ενός ψηφίσματος στα Δημοτικά Συμβούλια, το οποίο δηλώνουν υποστήριξη στη Συνθήκη απαγόρευσης των πυρηνικών όπλων και καλούν την ελληνική κυβέρνηση να την υπογράψει και να την επικυρώσει. Από τους 332 Δήμους, αυτή τη στιγμή 99 Δήμοι το έχουν πράξει. Είναι πολύ όμορφο ότι στην πρώτη επαφή μας, επικοινωνούσαν δήμαρχοι και προσπαθούσαν να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες για αυτό που τους προτείναμε. Όταν τους εξηγούσαμε, καταλάβαιναν πάρα πολύ καλά τι διακυβεύεται με την ιδέα και μόνο του να επιστρέψουν πυρηνικά όπλα στην Ελλάδα.
Σίγουρα υπάρχουν έρευνες που αναφέρουν τις επιβλαβείς συνέπειες των πυρηνικών.
Ας διαβάσουμε προσεκτικά την πρόσφατη έρευνα του καθηγητή κ. Κουτράκη (Harvard University), στην συνέντευξή του στην «Καθημερινή». Συνοπτικά: «η γειτνίαση με πυρηνικές εγκαταστάσεις σχετίζεται με την εμφάνιση αλλά και τη δυσμενή εξέλιξη τριών τύπων καρκίνου». Η ανθρωπότητα, ο πλανήτης ολόκληρος, δεν χρειάζεται πυρηνικές μπαταρίες, χρειάζεται μείωση χρήσης όλων των ορυκτών καυσίμων και αλλαγή στις πολιτικές και στον σχεδιασμό εφαρμογής και χρήσης των εναλλακτικών μορφών ενέργειας από το σύνολο του πληθυσμού και όχι υπέρ των πολυεθνικών μονοπωλίων. Αλήθεια, ποιος δήμος θα δεχθεί να φιλοξενήσει
πυρηνικό αντιδραστήρα και πυρηνικά απόβλητα;
Οι κυβερνήσεις, ωστόσο, θέτουν ψηλά στην ατζέντα τους τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Πριν λίγες μέρες, ακόμα και ο Έλληνας πρωθυπουργός μίλησε ανοικτά για εμπλοκή της Ελλάδας σε αυτό.
Σχετικά με την νέα φρενίτιδα για την πυρηνική ενέργεια, χρειάζεται να υπενθυμίσουμε τα εξής:
Η πυρηνική ενέργεια, όπως έχουν δείξει οι εξορύξεις, η χρήση και τα απόβλητά της, κάθε άλλο παρά “πράσινη” είναι, και συνδέεται άμεσα και με την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Υπενθυμίζω επίσης πως οι υπολογισμοί των ειδικών μας έδιναν πιθανότητα σοβαρού πυρηνικού ατυχήματος μια στο εκατομμύριο ανά αντιδραστήρα και ανά έτος λειτουργίας. Έχουν ήδη συμβεί τρία σοβαρά πυρηνικά ατυχήματα μέσα σε 32 χρόνια: Three Mile Island (ΗΠΑ, 1979), Τσέρνομπιλ (ΕΣΣΔ, 1986), Φουκουσίμα (Ιαπωνία, 2011).
Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ, δεν έχουν αυτή τη στιγμή κάποιο υπόγειο σύστημα εναπόθεσης των πυρηνικών αποβλήτων των εργοστασίων τους! Αντιθέτως, έχουν 80 τοποθεσίες επιφανειακής αποθήκευσης δίπλα στους πυρηνικούς σταθμούς, μοιρασμένες σε 36 πολιτείες. Ο όγκος τους είναι 88.000 μετρικοί τόνοι και αυξάνεται
κατά 2.000 μετρικούς τόνους κάθε έτος. Κανένας δεν ξέρει τί να κάνει με
αυτά τα απόβλητα.
Ποιο επιχείρημα ήταν το πιο πειστικό;
Ένα από τα κρίσιμα ερωτήματα που τους θέταμε ήταν ότι η Συνθήκη που προτείνουμε να υποστηρίξετε απαγορεύει ρητά τη φιλοξενία ή ακόμα και το να περάσουν πυρηνικά όπλα από το έδαφος μιας χώρας που είναι μέλος. Εσείς θα δεχόσασταν να εγκατασταθούν πυρηνικά όπλα στο Δήμο σας; Και οι απαντήσεις, φυσικά, είναι “όχι”. Όταν, λοιπόν, το “παγκόσμιο” γίνεται “τοπικό”, οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι δεν θα συναινέσουν σε μια τέτοια τρέλα.
Η προσπάθεια, λογικά, δεν σταματά εκεί
Ένα πολύ σημαντικός αγώνας που δίνουμε είναι το να υπάρξει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ενημέρωση του κόσμου, καταρχάς ότι υπάρχει η Συνθήκη. Πολύς κόσμος δεν το γνωρίζει καν. Είναι μια συνθήκη που υπάρχει από το 2017, υιοθετήθηκε και έχει τεθεί σε ισχύ εδώ και πέντε χρόνια και στην Ελλάδα ελάχιστοι το γνωρίζουν. Ή κάποιοι το αποφεύγουν. Το έχουμε συναντήσει και αυτό.
Ποια είναι η θέση της Ελληνικής Κυβέρνησης;
Κατά καιρούς έχουμε έρθει σε επαφή με τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, ώστε να ζητήσουμε την υποστήριξή ή την τοποθέτησή τους σε σχέση με τη Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων. Δεν είναι απαραίτητο ότι γνωρίζουν πως όντως υπάρχει αυτή η συνθήκη, γι’ αυτό κι εμείς που προσπαθούμε να αρθρώσουμε ένα δημόσιο λόγο εξηγούμε και ενημερώνουμε. Ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα.
Το ‘22 από το ΜεΡΑ25 και το ‘25 από τη Νέα Αριστερά προς τον εκάστοτε υπουργό Εξωτερικών είχαν κατατεθεί ερωτήματα για ποιο λόγο η Ελλάδα ακόμα δεν έχει υπογράψει και δεν έχει φέρει στην Βουλή προς κύρωση τη Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων. Για την τελευταία ερώτηση δεν έχουμε λάβει κάποια απάντηση ακόμα. Στην ερώτηση το 2022, προς τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια, η απάντηση ήταν ότι «η Ελλάδα είναι μια χώρα που δεν επιθυμεί πυρηνικά όπλα, παραμένει πιστή στη Συνθήκη Περί μη Διάδοσης των Πυρηνικών όπλων και θεωρεί ότι αυτή η Συνθήκη την καλύπτει».
Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει μια προσπάθεια υποβάθμισης του ρόλου της Συνθήκης Απαγόρευσης των πυρηνικών όπλων, γιατί πολύ απλά δίνει πολύ πιο στενό χρονοδιάγραμμα και είναι πολύ πιο αυστηρή όσον αφορά στα κράτη που γίνονται μέλη.
Παρά το γεγονός πως εξαιτίας των πυρηνικών έχουμε δει αδιανόητες καταστάσεις.
Εξακολουθώ να θεωρώ πολύ σημαντικό το κομμάτι της αποκατάστασης των πληθυσμών και των περιοχών οι οποίες έχουν πληγεί από την ραδιενέργεια.
Υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο «Global Hibakusha». Αφορά του ανθρώπους που έχουν επιβιώσει των πυρηνικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Είχα την τιμή να γνωρίσω μία Hibakusha το 2019 όταν κάναμε την προβολή ενός ντοκιμαντέρ πάνω στο “Πλοίο της Ειρήνης”* στον Πειραιά, που μας επισκέπτεται κάθε χρόνο. Το βιβλίο αποδεικνύει ότι τα κατάλοιπα των πυρηνικών δοκιμών – έχουν γίνει περισσότερες από 2.000, υποθαλάσσιες, ατμοσφαιρικές και υπόγειες – έχουν στην ουσία μεταφέρει ραδιενεργά σωματίδια σε όλο τον πλανήτη.
Σκεφτείτε στις ανατολικές αυτές των Ηνωμένων Πολιτειών, στο μέλι που συλλέγεται, βρίσκουν ραδιενεργά σωματίδια από τις πυρηνικές δοκιμές που γίνονταν στη Νεβάδα πριν από 50 και 60 χρόνια. Τα ραδιενεργά σωματίδια που έχουν διασπαρεί στον αέρα και στη θάλασσα θα υπάρχουν και τα επόμενα χιλιάδες χρόνια. Δεν έχουμε αντιληφθεί ότι στο Παρίσι κατά καιρούς φτάνει μια σκόνη από τη Σαχάρα, από την περιοχή της Αλγερίας ,όπου είχαν να κάνει πυρηνικές δοκιμές οι Γάλλοι. Ξαφνικά, αυξάνεται το Καίσιο στην ατμόσφαιρα και αναρωτιούνται οι Γάλλοι γιατί.
Πρέπει να αντιληφθούμε ότι αυτό μας αφορά όλους και προφανώς πρέπει να το σταματήσουμε.
Ποιο είναι το πιο επείγον που πρέπει να γίνει;
Θα πρέπει να σταματήσουμε κάποια στιγμή γενικότερα τον κύκλο του ουρανίου. Τα πυρηνικά όπλα το ουράνιο που χρησιμοποιούν το λαμβάνουν από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας δημιουργήθηκε για να μπορεί να παραχθεί το σχάσιμο υλικό για να τοποθετηθεί στις βόμβες. Στην Trinity της Νεβάδα, όπου έγινε η πρώτη πυρηνική έκρηξη και σε όλες τις άλλες που ακολούθησαν. Χωρίς πυρηνικά εργοστάσια δεν μπορούν να υπάρξουν πυρηνικές βόμβες. Αυτή τη στιγμή, βέβαια, λόγω των δεκάδων εκατοντάδων πυρηνικών εργοστασίων που υπάρχουν στον πλανήτη υπάρχουν πάρα πολλοί τόνοι έτοιμου ραδιενεργού υλικού, το οποίο είναι σχάσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικές βόμβες. Αυτό είναι ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο.
Υπήρχε μια ρήση ότι, αν κάποτε συμφωνούσαμε να θάψουμε κάπου πολύ βαθιά το ουράνιο που υπάρχει σήμερα και τα παράγωγα του από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες, αυτό που θα έχουμε καταφέρει, θα είναι να δημιουργήσουμε τα μελλοντικά… λατομεία για τον επίδοξο κατασκευαστή πυρηνικών όπλων του μέλλοντος. Γιατί αυτά είναι υλικά που παραμένουν ενεργά για χιλιάδες χρόνια. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι, αν φυσικά, συνεχίσουμε να υπάρχουμε, σε δύο χιλιάδες χρόνια, δεν θα υπάρξει κάποιος που δεν θα θέλει να το αξιοποιήσει τότε.
Ένας πάρα πολύ σημαντικός παράγοντας επίσης: Εντός των πυρηνικών εργοστασίων παράγεται ένα κρίσιμο ραδιενεργό αέριο, το τρίτιο. Είναι ένας πολλαπλασιαστής ισχύος για τις πυρηνικές βόμβες. Για παράδειγμα, οι πυρηνικές κεφαλές που χρησιμοποιούν οι τα υποβρύχια της Μεγάλης Βρετανίας, οι περίφημοι πύραυλοι Trident, έχουν ισχύ 100 κιλοτόνων. Εάν δεν είχαν το αέριο τρίτιο στις κεφαλές τους, η ισχύς τους θα ήταν 0,3. Η διαφορά είναι τεράστια. Το τρίτιο έχει ένα σφάλμα, το οποίο θα μπορούσε να είναι μια πολύ καλή αφορμή για να κάνουμε κάτι. Έχει μια μέση διάρκεια ζωής 12 ετών. Αυτό σημαίνει ότι μετά από αυτό δεν έχει την ίδια ισχύ. Άρα, κάθε φορά μετά από αυτό το διάστημα, όσοι έχουν πυρηνικά όπλα, πρέπει να αντικαθιστούν το αέριο στις κεφαλαίες αν θέλουν να παραμείνουν με το ίδιο ισχυροί. Οπότε χρειαζόμαστε πυρηνικά εργοστάσια κατά ένα περίεργο τρόπο για να διατηρούμε σε ισχύ και το πυρηνικό μας οπλοστάσιο. Είναι άμεση σύνδεση.
Μια πρώτη λύση θα ήταν να σταματήσει παραγωγή αυτού του αερίου;
Έχει προταθεί το εξής: Να δημιουργηθεί μία καινούρια Συνθήκη για τον περιορισμό της χρήσης του Τριτίου ή του ελέγχου του, για να δοθεί ένας επαρκής και ταυτόχρονος χρόνος για όλες τις χώρες που έχουν πυρηνικά όπλα ώστε αυξητικά και αναλογικά να ξεκινήσει η μείωση της ισχύος του πυρηνικού οπλοστασίου της κάθε χώρας που έχει πυρηνικά όπλα αυτή τη στιγμή.
Θα είχε ανταπόκριση μια τέτοια καινούρια Συνθήκη;
Πρέπει να αναφέρουμε ότι έχουν υπάρξει χώρες στην Ευρώπη οι οποίες είναι πλήρη μέλη της Συνθήκης Απαγόρευσης των πυρηνικών όπλων. Η Μάλτα, η Ιρλανδία και η Αυστρία.
Ακούσαμε επίσης από κάποιους, ότι οι διεθνείς συνθήκες πολλές φορές δεν παίζουν ρόλο. Οι συνθήκες πάντα παίζουν ρόλο. Κάθε φορά που παραβιάζεται μια διεθνής συνθήκη, ότι η χώρα που το κάνει φέρει ένα πολύ μεγάλο ηθικό βάρος. Φέρει ένα τεράστιο ηθικό αποτύπωμα, το οποίο καμία χώρα δεν επιθυμεί.
Το δεύτερο είναι ότι, χάρη στις διεθνείς συνθήκες, για τα όπλα μαζικής καταστροφής, οφείλουμε τη σωτηρία χιλιάδων ανθρώπων. Ας μην ξεχνάμε τις συνθήκες απαγόρευσης των ναρκών κατά προσωπικού, τις συνθήκες απαγόρευσης των όπλων διασποράς, τις συνθήκες απαγόρευσης των βιοχημικών όπλων. Είναι όπλα που έχουμε γνωρίσει τη φρίκη τους και, δυστυχώς, υπάρχουν ακόμα άνθρωποι και περιβάλλοντα που υποφέρουν. Το σημαντικό είναι ότι, χιλιάδες ζωές και πολύ μεγάλες περιοχές έχουν σωθεί, γιατί ακριβώς έχουν υπάρξει και προγράμματα αποκατάστασης και προστασίας του κόσμου. Οπότε, ναι, οι διεθνείς συνθήκες, έχουν πολύ μεγάλη βαρύτητα. Αν δεν είχαν, θα ήταν πολύ εύκολο να την υπογράψουν. Το δύσκολο σημείο μιας διεθνούς συνθήκης, δεν είναι να την υπογράψει κάποιος, αλλά να βγει από αυτήν. Και για αυτό ακριβώς οι χώρες είναι πολύ προσεκτικές και μπαίνουν δύσκολα σε μια συνθήκη, η οποία είναι αρκετά δεσμευτική. Γι’ αυτό, επίσης, αντιδρούν κυρίως οι χώρες που έχουν πυρηνικά όπλα και οι σύμμαχοι τους.
Σε αυτό το πόλεμο δεν υπάρχει νικητής. Τι είναι αυτό που συντηρεί μια τέτοια μηχανή και μια απειλή πάνω από έναν ολόκληρο πλανήτη;
Είναι η ψευδαίσθηση ότι έχω τη δυνατότητα να επιβιώσω. Μου έριξες εσύ, αλλά έριξα κι εγώ. Υπάρχει μια απίστευτη μελέτη από την IPPNW (International Physicians for the Prevention of Nuclear War ), την Διεθνή Ένωση Γιατρών ενάντια στην πυρηνική απειλή. Δημιουργήθηκε από δύο καρδιολόγους, έναν σοβιετικό και έναν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο την μείωση και την απαγόρευση των πυρηνικών και είχε τιμηθεί με Νόμπελ Ειρήνης. Αυτή η μελέτη έδειξε ότι σε έναν υποτιθέμενο πυρηνικό πόλεμο μεταξύ της Ινδίας και του Πακιστάν και με την έκρηξη μόλις 50 πυρηνικών κεφαλών από κάθε χώρα, η περιβαλλοντική επίδραση τους θα ήταν τέτοια που στο Βόρειο Ημισφαίριο θα άλλαζαν οι κλιματικές συνθήκες, ώστε τα επόμενα πέντε χρόνια περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα πέθαιναν από λιμό. Η μελέτη θα σταματά στα πέντε χρόνια. Μετά δεν ξέρουμε τι συμβαίνει.
Μπορούμε να αντιληφθούμε, λοιπόν, τι θα γίνει ακόμα κι αν μία μόλις χώρα πυροδοτήσει εκατό κεφαλές σε ένα μέρος του πλανήτη. Αυτό που θα δημιουργηθεί θα προκαλέσει αναστάτωση στο κλίμα, για άγνωστο χρονικό διάστημα και θα έχει πάρα πολύ σοβαρές επιπτώσεις σε όλο τον πληθυσμό.
Αυτό είναι εντελώς παρανοϊκό
Ο πόλεμος γενικότερα είναι ένα παράλογο πράγμα. Τα πυρηνικά είναι ακόμα πιο παράλογα. Και υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα σχετικά με την ηθική του πράγματος, το οποίο είχε τεθεί μέσα σε μία έρευνα με τίτλο «Nuclear War a Scenario”, της Αμερικανίδας δημοσιογράφου Annie Jacobsen. Στην έρευνα αναφέρεται ότι η χρονική ευκαιρία που έχει ο Αμερικανός πρόεδρος για να απαντήσει αν θα πατήσει ή όχι το “κουμπί”, είναι μόλις 8 λεπτά. Αυτός είναι ο χρόνος που έχει στη διάθεσή του, ενώ γνωρίζει με βεβαιότητα ότι μετά από αυτό το διάστημα οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν δεχτεί πολύ σοβαρά πυρηνικά πλήγματα.
Εδώ μπαίνει το ηθικό δίλλημα. Έχει το ηθικό βάρος να πατήσει κι αυτός το “κουμπί” για να διαλυθεί ακόμα περισσότερο το σύμπαν; Είναι πολύ σοβαρό ερώτημα και, ταυτόχρονα, πολύ μεγάλο βάρος. Δεν ξέρουμε με ποια λογική μπορεί να απαντηθεί.
Υπάρχουν όμως ακόμα φωνές που υποστηρίζουν στρατιωτικά χτυπήματα
Προφανώς είναι ένα ζήτημα το πού τοποθετεί κάποιος την ανθρώπινη ζωή και τη ζωή γενικότερα πάνω στον πλανήτη. Είναι φοβερό να βλέπεις ντοκιμαντέρ που δείχνουν την εξέλιξη της ζωής πάνω στον πλανήτη για εκατομμύρια χρόνια και στο επόμενο καρέ ένας τύπος πατάει ένα κουμπί και τερματίζονται τα πάντα.
Μέσα σε αυτόν τον παραλογισμό έχει προστεθεί τα τελευταία χρόνια και ο παράγοντας της τεχνητής νοημοσύνης. Κάποιοι επιμένουν να θέλουν να την βάλουν σε οπλικά συστήματα, γεγονός που ήδη έχει καταστροφικά αποτελέσματα.
Δεν μπορείς να παίζεις με τις ζωές δισεκατομμυρίων ανθρώπων.
Με όλα αυτά είναι παράδοξο πώς την έχουμε… γλιτώσει έως τώρα
Στην Ευρώπη υπήρχε μια πολύ μεγάλη ιστορία αντιπυρηνικού κινήματος. Είναι ευκαιρία να θυμηθούμε ξανά ότι τα πυρηνικά δεν μας έσωσαν τελικά από τίποτα. Πρέπει να καταργηθούν και εξακολουθούν να αποτελούν έναν τεράστιο κίνδυνο για όλους.
Αυτό που μας έχει σώσει είναι η διπλωματία της Ειρήνης. Πρέπει να την καλλιεργήσουμε και να δημιουργήσουμε ισχυρούς δεσμούς. Αν εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν υπάρχουν κράτη που να κινδυνεύουν να ξεκινήσει ένας πόλεμος, δεν είναι γιατί δεν έχουν πυρηνικά όπλα. Είναι γιατί έχουν χτιστεί γέφυρες εμπιστοσύνης, ανάπτυξης, ανταλλαγής, αμοιβαίας κατανόησης και αναγνώρισης. Όλο αυτό μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ λαών και εκτός Ευρώπης. Υποτίθεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, πέρα από μια προφανή οικονομική ένωση, χτίστηκε και πάνω σε αυτό. Αυτό που μας έχει κρατήσει στο να μην έχουμε έρθει μεταξύ μας σε πόλεμο τα τελευταία χρόνια είναι γιατί χτίστηκαν άλλες γέφυρες και όχι μόνο οικονομικές. Η καλλιέργεια της αξίας της Ειρήνης και της μη Βίας πρέπει να ξαναφέρθει στο προσκήνιο.
Για να συντηρήσεις πυρηνικά, ξοδεύονται αμύθητα ποσά, ελάχιστα εκ των οποίων αν επενδύονταν στην ευημερία των ανθρώπων και στην προστασία του περιβάλλοντος, θα μιλούσαμε για έναν άλλο πλανήτη με σαφώς μεγαλύτερη βιωσιμότητα.
Είναι δισεκατομμύρια δολάρια που ξοδεύονται κάθε χρόνο για τη διατήρηση των πυρηνικών οπλοστασίων από τις εννέα χώρες. Η Αφρική είναι επίσης μια ήπειρος, που έχει υποφέρει από την αλυσίδα του ουράνιου. Για χρόνια πιστεύαμε ότι το ουράνιο που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή των πυρηνικών βομβών στις Ηνωμένες Πολιτείες προέρχονταν από τον Καναδά. Προέρχονταν από την Αφρική.
Τι σου δίνει κίνητρο να είσαι η φωνή μιας οργάνωση σε παγκόσμιο επίπεδο; Πώς συζητάμε στα παιδιά μας για πράγματα που δεν ξέρουμε να αντιμετωπίσουμε ;
Υπάρχει ένα στοιχείο που είμαι σίγουρος ότι έχουν όλοι. Η πολύ μεγάλη πίστη στους ανθρώπους. Αυτήν την πίστη κατά καιρούς τη χάνουμε. Ανεξάρτητα αν κάποιος είναι γονιός ή όχι, αυτό που οφείλουμε είναι να αναζητάμε το καλύτερο ανθρώπινο παράδειγμα. Κανένας δεν θα πει “βγάλε τον χειρότερο εαυτό σου παιδί μου, γίνε ο χειρότερος που υπάρχει”. Αυτό που προτάσσουμε στα παιδιά είναι το πώς μπορείς να γίνεις καλύτερος άνθρωπος. Είναι αυτό που προσπαθώ να πιστεύω κι εγώ. Στο καλύτερο που έχουμε μέσα μας. Κάπου εκεί βρίσκεται η αξία της ζωής. Είναι θεμελιώδες. Κανένας άνθρωπος δεν θέλει το κακό κάποιου άλλου, δεν γεννιόμαστε με μίσος. Είναι ένα ζήτημα που μπορούμε να φέρνουμε μπροστά στις συζητήσεις με τα παιδιά μας. Έχει μεγάλη σημασία να έχουμε τον άνθρωπο ως κεντρική αξία. Όλα αυτά φτάνουν καμιά φορά λίγο πιο μακριά από ό,τι πιστεύουμε ότι φτάνουν. Είναι μαγικό. Ναι, μπορούμε να κάνουμε μαγικά πράγματα. Όπως διαδίδεται το κακό, μπορεί να διαδοθεί και το καλό.
Αυτή θα πρέπει να είναι η αποστολή μας. Παρ’ όλα αυτά, η προσπάθεια να μπούμε σε μια κουλτούρα μη βίας, φαίνεται πως έχει δρόμο ακόμα.
Ναι, έχει πολύ δρόμο, όμως, νομίζω ότι, αν πραγματικά επιθυμούμε την Ειρήνη χρειάζεται να οργανωθούμε. Πρέπει να θυμόμαστε και να νιώθουμε ότι δεν είμαστε μόνοι σε αυτό. Χρειάζεται επίσης να θυμόμαστε ότι πριν από εμάς έχουν υπάρξει άλλοι άνθρωποι, οι οποίοι πίστεψαν στην Ειρήνη. Μπορούμε κι εμείς. Αυτή τη στιγμή ζούμε μια κατάσταση τέτοια. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεγάλη αύξηση στις στρατιωτικές δαπάνες. Αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα για όλο τον πλανήτη. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι, αν αντισταθούμε και καλλιεργήσουμε τις αξίες της Ειρήνης και της μη βίας, προσπαθώντας να κάνουμε δράσεις που θα έχουν διάρκεια σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, μπορούμε να αντιστρέψουμε τα πράγματα.
Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι υπάρχουν κι άλλα πράγματα που μας ενώνουν, πράγματα βαθιά, κοινά σε όλους τους ανθρώπους. Η διάθεση για ζωή, για δημιουργία, για να ανακαλύψεις πράγματα, να γνωρίσεις άλλους ανθρώπους, το να κάνεις κάτι καλό χωρίς να περιμένεις ανταπόδοση, υπάρχει παντού. Είναι πολύ σημαντικό να μην το ξεχνάμε μέσα σε αυτή την τρέλα που υπάρχει τελευταία και στη ρητορική του πολέμου. Αρκεί να παρατηρήσουμε ποιό είναι το αποτύπωμα αυτής της ρητορικής. Μας κάνει πραγματικά να νιώθουμε ασφαλείς; Σίγουροι για τον εαυτό μας ή την κοινωνία μας; Μας κάνει μια ρητορική υπέρ του πολέμου να νιώθουμε ότι το μέλλον ανοίγεται μπροστά μας ή μας κλείνει το μέλλον και μας γεμίζει φόβο, ανασφάλεια, απομόνωση και μας κάνει να χάνουμε την εμπιστοσύνη μας, ακόμα και σε εμάς τους ίδιους; Τι είναι αυτό που μας οδηγεί σε ένα πιο ανοιχτό πιο φωτεινό, καλύτερο μέλλον;
Είναι ερωτήματα που δεν κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Δυστυχώς, προάγεται η λογική του πολέμου. Ο πόλεμος είναι το παράλογο. Το να είσαι υπέρ της ειρήνης δεν σημαίνει ότι δεν είσαι πατριώτης. Δεν είναι πατριωτικό να λες ότι είμαι υπέρ του πολέμου. Το πατριωτικό είναι το να λες ότι επιθυμώ το καλύτερο για το λαό μου, για τη χώρα μου και τις διπλανές χώρες. Είναι, όπως στη γειτονιά ή την πόλη μας.
*Το Πλοίο της Ειρήνης είναι μια ιαπωνική ΜΚΟ που πραγματοποιεί παγκόσμια ταξίδια προωθώντας την ειρήνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ. Μεταφέρει επιζώντες της Χιροσίμα/Ναγκασάκι (Hibakusha), επισκέπτεται συχνά την Ελλάδα, με σταθμούς όπως ο Πειραιάς και η Σαντορίνη, διαδίδοντας μηνύματα για έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά.
