Ο δικηγόρος Αθηνών Βασίλης Χειρδάρης, ένας από τους κορυφαίους ποινικολόγους της χώρας, με εξειδίκευση στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ανοίγει τον πλούσιο φάκελο των παθογενειών της Ελληνικής Δικαιοσύνης
Συνέντευξη: Χρήστος Φωτιάδης
Πληθαίνουν τα παράπονα για τα πιεστικά προβλήματα που διέπουν την ελληνική Δικαιοσύνη. Θύμα τους ο Έλληνας πολίτης, που μαζί με τις συνέπειες της Κρίσης, βλέπει να περιφρονούνται τα βασικά του δικαιώματα από κάποιους λειτουργούς της Δικαιοσύνης. Εκτός από τις «μεγάλες» υποθέσεις διαφθοράς και οικονομικών σκανδάλων, που βλέπουν το φως της δημοσιότητας λόγω της σοβαρότητάς τους και της αναγνωρισιμότητας των πρωταγωνιστών, υπάρχουν και χιλιάδες καθημερινές «μικρές και ασήμαντες» υποθέσεις αφανών διαδίκων, που «θάβονται» χωρίς ποτέ να δημοσιοποιηθούν. Όμως αυτές δεν είναι διόλου αδιάφορες για τον απλό πολίτη, του οποίου τη ζωή μπορεί να αλλάξει μια άδικη απόφαση, σημαδεύοντας τον για πάντα.
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ, πάντα κοντά στον ταπεινό και απροστάτευτο πολίτη, αποφάσισε να παρέμβει, αναλαμβάνοντας μια ακόμη πρωτοποριακή πρωτοβουλία. Σε συνεργασία με έγκριτους νομικούς και ειδικούς, ξεκινάμε μια δημόσια συζήτηση για τις παθογένειες της ελληνικής Δικαιοσύνης. Δομικά προβλήματα, με τα οποία βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι οι δικηγόροι και οι εντολείς τους. Πρόκειται για μια αληθινή Λερναία Ύδρα, που καταργεί το λεγόμενο «περί Δικαίου αίσθημα» και εξοργίζει τους πολίτες, αλλά και την πλειοψηφία του νομικού κόσμου…
Επιλέξαμε να ξεκινήσουμε το αφιέρωμά μας με τη σειρά σπουδαιότητας των δομικών αυτών προβλημάτων. Έτσι, το πρώτο θέμα μας είναι ο ρόλος του Συντάγματος στις δικαστικές διαδικασίες. Ως γνωστόν, η Ελλάδα είναι μια από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες που δεν διαθέτουν Συνταγματικό Δικαστήριο, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για την εικόνα της χώρας και την απόδοση δικαιοσύνης! Όμως, ο Συνταγματικός Χάρτης είναι η πηγή όλων των νόμων και φυσικά υπερέχει κάθε νόμου! Δηλαδή, οι δικαστές οφείλουν να ελέγχουν τη συνταγματικότητα των αποφάσεών τους, υποχρέωση που επιβάλλεται από το ίδιο το Σύνταγμα.
Για τον αναλυτικό σχολιασμό αυτού του τεράστιου προβλήματος επιλέξαμε έναν νομικό με «βαρύ» βιογραφικό, και κυρίως με αποδεδειγμένες μάχες για την απόδοση ορθής δικαιοσύνης και τον έλεγχο όσων λειτουργών δεν το πράττουν. Μιλήσαμε με τον Δικηγόρο Αθηνών Βασίλη Χειρδάρη, έναν από τους κορυφαίους ποινικολόγους της χώρας, με εξειδίκευση στα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ανοίγοντας τον πλούσιο φάκελο των παθογενειών της Ελληνικής Δικαιοσύνης. Αν θέλαμε να δημοσιεύσουμε ολόκληρο το βιογραφικό του Β. Χειρδάρη, δεν θα έμενε χώρος για τη συνέντευξη! Αλλά έστω και η περίληψή του εντυπωσιάζει! Ο Β. Χειρδάρης θα είναι πλέον τακτικός συνεργάτης της ΑΜΑΡΥΣΙΑΣ για νομικά θέματα και τα στοιχεία επικοινωνίας του είναι στη διάθεση των αναγνωστών μας.
Έχετε ένα αξιοθαύμαστο ιστορικό μαχητικής δικηγορίας, υπερβαίνοντας αφενός τις «καθιερωμένες» επιλογές σε μια αντιδικία και κυρίως μαχόμενος με λόγια και έργα όσους προσβάλλουν την έννοια του Δικαίου. Αυτό δε που μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση είναι η καθολική επιδοκιμασία των επιλογών σας από τους συναδέλφους σας, γεγονός εξαιρετικά σπάνιο. Πριν έρθουμε στο κύριο θέμα μας, δώστε στους αναγνώστες μας μια εξήγηση αυτών των επιλογών και κυρίως τη στόχευσή σας.
Είναι γεγονός ότι υπήρξαν και υπάρχουν στον χώρο της δικαιοσύνης αρκετές φωτεινές προσωπικότητες και σπουδαίοι δικαστές. Δυστυχώς όμως δεν αρκούν, ώστε η ελληνική δικαιοσύνη να αρθεί στο ύψος της και να επιτελέσει το καθήκον της. Δηλαδή, να αποδίδει σε εύλογο χρονικό διάστημα δίκαιες κρίσεις, ώστε να προστατεύονται τα δικαιώματα των πολιτών και να νοιώθει ασφάλεια η κοινωνία. Η ελληνική δικαιοσύνη έχει δομικά προβλήματα. Δεν διαθέτει ούτε αρκετούς δικαστές ούτε αρκετούς γραμματείς ούτε και σύγχρονη υλικοτεχνική υποδομή, για να ανταποκριθεί επαρκώς στον μεγάλο όγκο των υποθέσεων. Έτσι καθυστερεί χαρακτηριστικά στην εκδίκαση των υποθέσεων και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Στρασβούργου, με σωρεία αποφάσεων, καταδικάζει τη χώρα μας για τις καθυστερήσεις αυτές.
Άραγε, τα παραπάνω δομικά προβλήματα εξισορροπούνται από την έκδοση ποιοτικών, δίκαιων και ορθών δικαστικών αποφάσεων; Δυστυχώς, το αντικειμενικό γεγονός ότι προσφεύγουν κάθε χρόνο στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο άνω των 800 πολιτών κατά της Ελλάδας για παραβίαση της δίκαιης δίκης, αποδεικνύει ένα μεγάλο πρόβλημα ποιοτικού προβλήματος απονομής της δικαιοσύνης. Σε τι όμως οφείλεται αυτό; Χαίρομαι που μου δίνετε την ευκαιρία να παραθέσω κάποιες πρώτες σκέψεις για την παθογένεια του ελληνικού νομικού συστήματος και της ελληνικής δικαιοσύνης.
Συμφωνείτε με τη διαπίστωση ότι ελάχιστοι δικαστές -ειδικά του πρώτου βαθμού- ασχολούνται με τις προβλέψεις του Συντάγματος όταν δικάζουν;
Στην ελληνική έννομη τάξη υπάρχει μια ιεραρχία κανόνων. Υπέρτατος κανόνας είναι το Σύνταγμα και τα δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτό. Αμέσως μετά (για πολλούς είναι στο ίδιο επίπεδο) υπάρχουν οι διεθνείς συμβάσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), το Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων (ΔΣΑΠΔ) κ.ά. που υπερισχύουν των κοινών νόμων, όπως οι απλοί νόμοι και οι Κώδικες. Τα θεμελιώδη και βασικά ατομικά δικαιώματα προσδιορίζονται στο Σύνταγμα και στις διεθνείς συμβάσεις. Τα Δικαστήριά μας, λόγω του τεράστιου φόρτου εργασίας, ασχολούνται με την αντιμετώπιση της καθημερινότητας και δεν ερευνούν αν εφαρμόζονται οι θεμελιώδεις αρχές που προβλέπει το Σύνταγμα ή η ΕΣΔΑ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ελευθερία της έκφρασης του Τύπου ή και των πολιτών, που προβλέπεται ρητά από το άρθρο 14 του Συντάγματος και το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ. Όμως τα ελληνικά δικαστήρια καταδικάζουν εύκολα τους δημοσιογράφους, χωρίς να γίνεται έλεγχος συνταγματικότητας, δηλαδή αν μία καταδίκη παραβιάζει το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα.
Παρότι, δε, υπάρχει η υποχρέωση του δικαστή να προβαίνει σε συνταγματικό έλεγχο, κάτι τέτοιο δεν τον απασχολεί εκτός εξαιρετικών και ελάχιστων περιπτώσεων. Αυτό βεβαίως είναι ένα έλλειμμα δικαίου, που αποβαίνει σε βάρος των πολιτών και διαδίκων. Στο πρόβλημα αυτό θα όφειλε να υπάρχει λύση με τη θέσπιση Συνταγματικού Δικαστηρίου, όπως γίνεται στις περισσότερες πολιτισμένες χώρες.
Είστε ένας από τους πιο έμπειρους δικηγόρους σε θέματα προσβολής ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ – Συνθήκη της Ρώμης / 1950), με πολύ μεγάλο αριθμό επιτυχημένων προσφυγών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ). Ποια είναι η εικόνα της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, μετά από τόσο πολλές καταδικαστικές αποφάσεις;
Ευτυχώς που υπάρχει η… Τουρκία, ώστε να μην είναι η Ελλάδα ο βασικός κατηγορούμενος στο Στρασβούργο! Πράγματι, η εικόνα μας δεν είναι καθόλου καλή και οι καταδικαστικές αποφάσεις πολύ συχνές! Διόλου παράξενο, αφού στην ελληνική νομοθεσία δεν υπάρχει διάταξη ότι η δίκη πρέπει να είναι δίκαιη, όπως υπάρχει στις περισσότερες έννομες τάξεις του κόσμου!
Πάντως, η μέχρι πριν λίγα χρόνια άγνωστη διαδικασία προσφυγής στο ΕΔΑΔ αρχίζει να γίνεται ευρύτερα γνωστή και στην Ελλάδα, αφού ούτε ουσιαστικός έλεγχος της ενδεχόμενης κακοδικίας υπάρχει, ούτε λαμβάνεται υπόψη η παραβίαση των συνταγματικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη μεγάλη πλειοψηφία των δικαστών και εισαγγελέων! Σκεφτείτε ότι ο αριθμός των προσφυγών κατά της Ελλάδας αυξήθηκε σε λίγα χρόνια από τις 500 στις 850 ετησίως.
Ο πολίτης, όμως, έχει σπάνια τη δυνατότητα να προσφύγει σε μια τόσο χρονοβόρα διαδικασία για να προσβάλει κάποιες λανθασμένες αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων. Μήπως είναι ώρα να κινητοποιηθεί ο νομικός κόσμος, ώστε να αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η αυθαιρεσία κάποιων δικαστών και εισαγγελέων στη ρίζα της; Μήπως πρέπει όλοι μαζί, νομικοί, δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και ενεργοί πολίτες να συσπειρωθούμε για να δώσουμε κάποια ελπίδα στον αδικούμενο πολίτη;
Οι αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων στηρίζονται κυριαρχικά στη νομολογία του Αρείου Πάγου, με ελάχιστες αναφορές στη νομολογία άλλων εθνικών και διεθνών δικαστηρίων. Υπάρχει εδώ μια σαφής «εσωστρέφεια» των ελληνικών δικαστηρίων, που περιορίζεται στον Άρειο Πάγο.
Ο Άρειος Πάγος, όμως, έχει μια παγκόσμια πρωτοτυπία: Τεκμηριώνει τις αποφάσεις που εκδίδει και στοιχειοθετεί την αιτιολογία του αποκλειστικά και μόνον με τη δική του νομολογία, χωρίς να αναφέρει στις αποφάσεις του καμία άλλη νομολογία άλλου εθνικού Δικαστηρίου, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Στρασβούργου, άλλων ελληνικών δικαστηρίων ή και του Συμβουλίου της Επικρατείας. Αναπαράγει έτσι μια έντονη εσωστρέφεια, με αποτέλεσμα να αρνείται να δεχθεί τις νέες παγκόσμιες, ευρωπαϊκές και εθνικές νομολογιακές τάσεις και προκλήσεις των καιρών. Χαρακτηριστικό των αποφάσεών του η αυτοδυναμία της αυθεντίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Δεν υπάρχει άλλο ανώτατο εθνικό δικαστήριο στην Ευρώπη όπου αποκλειστική πηγή της νομολογίας του να είναι μόνον η δική του νομολογία!
Η δική του προηγούμενη νομολογία αποτελεί το σύνολο της τεκμηρίωσης και της πηγής της νέας του νομολογίας! Έτσι αυτοαναπαράγεται, χωρίς επαρκή ανανέωση, αφού δεν ενσωματώνει νομολογία από άλλα ανώτατα δικαστήρια είτε ελληνικά είτε άλλων χωρών, ούτε από διεθνή δικαστήρια ή επιτροπές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ούτε ακόμα και από το ΕΔΔΑ ή από το ΔΕΕ. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της εσωστρέφειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποτελεί και η απουσία αναφοράς στην αιτιολογία των αποφάσεών του, ακόμα και διαπιστώσεων του Συνηγόρου του Πολίτη, επιστημονικών συγγραμμάτων ή απόψεων κορυφαίων Ελλήνων ή Ευρωπαίων καθηγητών. Την τακτική αυτή δεν ακολουθούν ευτυχώς οι Εισαγγελείς του Αρείου Πάγου, αφού στις προτάσεις και διατάξεις τους κάνουν εκτενή αναφορά σε νομολογία και επίσημες γνωματεύσεις διαφόρων πηγών.
Απαντώντας στην ερώτησή σας, και αφού σας συγχαρώ για την πρωτοβουλία σας, απαντώ κατηγορηματικά: Ναι, είναι αλήθεια ότι απαιτείται η κινητοποίηση του νομικού κόσμου, περιλαμβανομένων φυσικά των δικαστών και εισαγγελέων, αλλά κυρίως των συνειδητών πολιτών που πλήττονται από αυτή την παθογένεια, ώστε να αντιμετωπιστούν με αποφασιστικότητα αυτά τα φαινόμενα που εκθέτουν διεθνώς τη χώρα μας! Φαινόμενα στα οποία θα επανέλθουμε ασφαλώς σύντομα, ώστε οι αναγνώστες σας να αποκτήσουν μια πλήρη εικόνα.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΕΙΡΔΑΡΗΣ: ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω και μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Έχει διατελέσει επί μακρόν μέλος: α) του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Κακοδικιών, β) του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Μισθοδικείου και γ) του Ανωτάτου Πειθαρχικού Συμβουλίου των Δικηγόρων. Επίσης έχει διατελέσει Ειδικός Γραμματέας της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων, είναι δε μέλος της Εταιρίας Ποινικού Δικαίου και της Ένωσης Ποινικολόγων και Μαχομένων Δικηγόρων. Από το 2006 είναι μέλος της Συντακτικής Επιτροπής του επιστημονικού νομικού περιοδικού «ΝΟΜΙΚΟ ΒΗΜΑ».
Έχει εξειδίκευση στα ανθρώπινα δικαιώματα και ιδίως στα θέματα της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Στρασβούργου (ΕΔΔΑ) καθώς και στο Ποινικό Δίκαιο. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα σε ελληνικά και αλλοδαπά νομικά περιοδικά και βιβλία (στα ελληνικά και στα αγγλικά) με θεματολογία που αφορά τα ατομικά δικαιώματα, τη λειτουργία και παρουσίαση του ΕΔΔΑ, την ερμηνεία της ΕΣΔΑ και των λοιπών διεθνών συμβάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
