Ρωτήσανε κάποτε τον Γιώργο Μαντέλλο από τη Νεράιδα, πώς ζούσαν οι άνθρωποι στο χωριό αυτό πριν από τον πόλεμο.
«…, για να ζήσουν οι άνθρωποι έπρεπε να δαμάσουν το δάσος, να συμφιλιωθούν με τους γκρεμούς και τις σάρες, να βάλουν τα νερά στην υπηρεσία τους, να τραγουδήσουν, να καλλιεργήσουν τα πετροχώραφα και να βοσκήσουν στον Κριάκουρα και στη Νεράιδα τα γιδοπρόβατα. Και σαν νύχτωνε αράδιαζαν παιδιά και έτσι πολύ σύντομα πολλαπλασιάστηκαν οι οικογένειες του χωριού, σε σημείο που δεν τους χωρούσε πια ο τόπος και πολλοί άρχισαν να αναζητούν την τύχη τους σε άλλα μέρη, ως εργάτες ή μικροέμποροι. Γεωργία και κτηνοτροφία ήταν δυο έννοιες αλληλένδετες και η μια δεν έκανε χωρίς την άλλη. Και άμα κάμω το καλαμπόκι και τα φασόλια μου, έχω και το βόδι μου και τις γίδες μου είμαι ο πλουσιότερος άνθρωπος ολωνών…… ».
Η ηπειρωτική ύπαιθρος έχει μια ξεχωριστή γοητεία, που γίνεται ένα με τον άνθρωπο, λόγω της αλληλεγγύης του χώματος, από το οποίο είμαστε όλοι πλασμένοι……
Ιστορίες και τραγούδια για την Ηπειρώτικη γη, που τα χώματά της είναι βαριά και πυρωμένα και καθαγιασμένα, καθόσον ποτίστηκαν από ικεσίες και θρήνους, δάκρυα και τάματα, ευγνωμοσύνη ή πόνο, ανακούφιση και μυστικά, εξομολογήσεις και προσπάθειες εξευμενισμού, ό,τι τελοσπάντων κουβαλά κι αποκαλύπτει η ψυχή του κάθε Ηπειρώτη.
Το ηπειρώτικο δημοτικό τραγούδι αντιπροσωπεύει την πιο άμεση και πιο έγκυρη έκφραση του παραδοσιακού λαϊκού πολιτισμού της υπαίθρου.
Οι Ηπειρώτες έζησαν και μεγαλούργησαν στο μακροχρόνιο περπάτημα τους πάνω σε αυτή τη γη γιατί τραγούδησαν. Αγάπησαν το χώμα, που πατούσαν και τη φύση που την αγκάλιαζε και τραγουδούσαν. Χαιρόταν τη ζωή και τη νιότη, ευφραίνονταν από τις χαρές και τους πόθους και τραγουδούσαν.
Το βιβλίο αυτό είναι ολοζώντανη μαρτυρία του πνεύματος που ζητεί την ανάδειξη του ιστορικού παρελθόντος για την καταξίωση του παρόντος χρόνου. Σε μια εποχή που ευνοεί μια ισοπεδωτική τάση προς το γρήγορο, το εύκολο, το φευγαλέο, χρειαζόμαστε τη διεισδυτική ματιά του συγγραφέα Σπύρου Νεραϊδιώτη περισσότερο από ποτέ.
Ο Σπύρος Νεραϊδιώτης πέτυχε το ακατόρθωτο. Να διαβάζεις και να ….ακούς μέσα από τις σελίδες του βιβλίου δημοτική μουσική και τραγούδια!!!
Στα κείμενα και τις αφηγήσεις που συνοδεύουν τα τραγούδια του βιβλίου συνυπάρχουν πολλά και αρκετά διαφορετικά μεταξύ τους στοιχεία: η ζωή, ο θάνατος, ο πάνω και ο κάτω κόσμος, τα γηρατειά, η ασθένεια, η φιλία, ο νόστος, η ξενιτιά, η απόγνωση, ο χρόνος, ο γάμος, ο έρωτας, τα έθιμα, οι ήρωες, η «δάκνουσα μνήμη», αδρές περιγραφές του ηπειρώτικου τοπίου, πυκνές αναπλάσεις του μικρόκοσμου της κοινωνίας των Τζουμέρκων, ντοπιολαλιές και τοπωνύμια, μνήμες και θύμησες, παρελθόν και ρίζες…
Ο Σπύρος Νεραϊδιώτης καταγράφει στο βιβλίο του δημοτικά τραγούδια των Ανατολικών Τζουμέρκων και οδηγείται σε ένα διάλογο με το κάθε τραγούδι χωριστά, συνδυάζοντας το βίωμα, την έμπνευση της στιγμής, την αλήθεια της ζωής.
Η συλλεκτική προσπάθεια των τραγουδιών ήταν μακροχρόνια και επίπονη και δύσκολη. Επιστρέφει τώρα ο συγγραφέας τα δημιουργήματα στο δημιουργό της, τον Ηπειρώτικο κόσμο, που τα σμίλεψε υπομονετικά με μεράκι και συναίσθημα, τα στόλισε με την ψυχή και με τη φωνή τα γέμισε φως, κι έκλεισε σε αυτά πόθους και ελπίδες. Γιατί τα δημοτικά τραγούδια κάθε λαού ανήκουν αποκλειστικά σε αυτόν.
