Γράφει ο Δημήτριος Γ. Σουλιώτης
Το Δίκαιο είναι ένα σύνολο κανόνων, που τίθενται με προκαθορισμένες διαδικασίες, στηρίζονται σε ηθικο-πολιτικές αρχές δικαιοσύνης και ρυθμίζουν κατά τρόπο εξαναγκαστό τις σχέσεις των ανθρώπων, που συμβιούν σε μια κοινωνία οργανωμένη σε κράτος. Το Δίκαιο και η Πολιτική συνδιαμορφώνουν την έννοια της εξουσίας. Η εξουσία όπως και η ισότητα υποδηλώνει μία σχέση. Κατά τον Φουκώ η σχέση εξουσίας είναι δράση πάνω σε δράση, είναι δόμηση του ενδεχόμενου πεδίου δράσης των άλλων. Με άλλα λόγια η άσκηση της εξουσίας – μέσω του Δικαίου και της Πολιτικής – είναι ένας τρόπος για τους εξουσιάζοντες να δομήσουν το πεδίο δυνατής δράσης των εξουσιαζομένων.
Το ποινικό δίκαιο, ως κλάδος του Δικαίου που μας ενδιαφέρει για την παρούσα ανάλυση, αναφέρεται στο σύνολο των κανόνων δικαίου που καθορίζουν τις χαρακτηριζόμενες ως εγκλήματα πράξεις και την απειλούμενη κύρωση (τιμωρία) του δράστη (ουσιαστικό ποινικό δίκαιο), ως και την αρμοδιότητα και τις διαδικασίες των θεσμοθετημένων οργάνων της πολιτείας, προς βεβαίωση της ενοχής του κατηγορουμένου και επιβολής της ποινής (Ποινική Δικονομία).
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις αναπτυγμένες – εκτός ΗΠΑ – χώρες το ποινικό δίκαιο ακολούθησε έναν ανθρωπιστικό προσανατολισμό, με σημεία αναφοράς το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι συγκεκριμένες αλλαγές έλαβαν χώρα στο πλαίσιο του σοσιαλδημοκρατικού κράτους πρόνοιας που με τη χαρακτηριστική κοινωνική προσέγγιση της Πολιτικής και του Δικαίου επαύξησε και επέτεινε τα μέτρα προφύλαξης και καταπολέμησης του εγκλήματος. Τέθηκαν σιγά-σιγά οι βάσεις για μια κοινωνική και αναμορφωτική λειτουργία του δικαίου και της δικαιοσύνης, η οποία υλοποιείται με τη διαπαιδαγώγηση, τη θεραπεία και την κοινωνική επανένταξη του εγκληματία. Με το κράτος πρόνοιας περνάμε σ’ ένα θεσμικό πλαίσιο που προϋποθέτει τη συλλογική ευθύνη (όλης της κοινωνίας) για τα διαπραττόμενα εγκλήματα, η οποία επηρεάζεται από ατομικές αιτίες όπως η αρρώστια, η ελλιπής εκπαίδευση ή τα ψυχιατρικά προβλήματα. Έτσι όσο μεταβαίνουμε σταδιακά από τη μια μορφής κράτους στην άλλη, η ποινή αλλάζει πρόσωπο και περνά αθόρυβα από ένα πρότυπο τιμωρίας σε ένα πρότυπο διαπαιδαγώγησης. Το πέρασμα από το αυταρχικό κράτος στο κράτος πρόνοιας έχει σαν συνέπεια το ενδιαφέρον να μετατοπίζεται από την ποινή και την ανταποδοτική της λειτουργία – χαρακτηριστικό μιας κοινωνίας που θέλει να τιμωρήσει το κακό – στη θετική και παραγωγική κύρωση, την οποία αναλαμβάνουν παιδαγωγοί και θεραπευτές. Προς αυτή την προοδευτική κατεύθυνση κινήθηκε και ο νέος ποινικός κώδικας, καρπός μιας συστηματικής και ενδελεχούς μελέτης, διαλόγου και συνεργασίας των αρμοδίων θεσμών και προσώπων, που ψηφίστηκε από τη Βουλή τον Ιούνιο του 2019, σε αντικατάσταση του παλαιού κώδικα, που ίσχυε από το 1951… Δυστυχώς όμως από τη στιγμή εκείνη άρχισε μια πρωτοφανής προπαγάνδα, κυρίως από στελέχη της ΝΔ και φίλια προς αυτή ΜΜΕ, η οποία δαιμονοποίησε τις φιλελεύθερες επιλογές του κώδικα, στοχοποίησε τα μέλη της νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, καλλιέργησε το φόβο και τελικά ενεργοποίησε τα πιο τιμωρητικά αντανακλαστικά των πολιτών… Βασική θέση της αντίδρασης: Με το νέο κώδικα επιδιώκουν να ευνοήσουν δολοφόνους, βιαστές, παιδεραστές, τρομοκράτες (ο Κουφοντίνας είχε και πάλι την τιμητική του)…
Μετά τη διαμόρφωση του κατάλληλου κλίματος και για την επιστροφή στην …κανονικότητα, η Κυβέρνηση κατέθεσε πρόσφατα προς δημόσια διαβούλευση ένα σχέδιο αλλαγών του ποινικού κώδικα, με διατάξεις που μας γυρίζουν πίσω ολοταχώς προς την προ-νεωτερικότητα… Πρόκειται για διατάξεις που κινούνται στο πλαίσιο του συντηρητικού ρεύματος του νεου-τιμωρητισμού, που υπόσχεται ασφάλεια και ευτυχία στους πολίτες μέσω της σκληρής ποινικής καταστολής. Η ποινική αυστηρότητα με αποδέκτη το «πόπολο» θυμίζει τις δημόσιες εκτελέσεις του μεσαίωνα, μια σοκαριστική βαρβαρότητα με μηδαμινά αποτελέσματα. Το ποινικό δίκαιο μετατρέπεται σε αρένα για την παραγωγή θεάματος με απώτερο σκοπό την ψηφοθηρική εκμετάλλευση. Εδώ ο ποινικός λαϊκισμός συναντά έναν πρωτόγονο αυταρχισμό. Ειδικότερα η αυστηρότητα των ποινών δεν υπακούει σε κάποια ορθολογική αντεγκληματική πολιτική, αλλά στοχεύει στην ωμή εκδίκηση και στον επικοινωνιακό πάταγο. Έτσι όμως η ποινή επιστρέφει στην προ-νεωτερική της μορφή, χάνοντας τον δίκαιο και ανάλογο χαρακτήρα της. Συνολικά το κυβερνητικό νομοσχέδιο συνιστά μια αυταρχική τροπή με λαϊκίστικο πρόσημο. Τα επικοινωνιακά τεχνάσματα μεταφυτεύονται στην καρδιά της ποινικής νομοθεσίας και ωθούν προς ένα ολοκληρωτικό ποινικό σύστημα.
Θεωρώ ότι πολλές διατάξεις του νομοσχεδίου με τις αλλαγές του Ποινικού Κώδικα εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο αυταρχικής πολιτικής με τους ψηφισθέντες νόμους για την αστυνομία στα ΑΕΙ και την αυστηροποίηση των κανόνων εγκλεισμού του Κουφοντίνα. Η συγκεκριμένη πολιτική του νεου-τιμωρητισμού έχει σαφώς ψηφοθηρικά αίτια, διότι οι εμπνευστές της πιστεύουν – έχουν γίνει προφανώς και οι σχετικές μετρήσεις – ότι συντηρούν ή αυξάνουν την υπάρχουσα ευνοϊκή δημοσκοπική αποτύπωση. Το επιχείρημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα αν το επόμενο έτος είναι εκλογικό… Επίσης έχοντας ως δεδομένο την πολυδιάσπαση της Κεντροαριστεράς, στοχεύουν στη μάζα των ψηφοφόρων, που τους δίνει τη δημοσκοπική πολιτική κυριαρχία. Θα τολμούσα να εκτιμήσω ότι και στην περίπτωση των αλλαγών των κανόνων του ποινικού δικαίου το μέτρο απευθύνεται στο υπερ-συντηρητικό «μπετόν – αρμέ» ποσοστό (20 – 25%) του Κυβερνώντος Κόμματος, αλλά κυρίως απευθύνεται σε ηλικιωμένους ψηφοφόρους κεντρώας προέλευσης, που παλιά ψήφιζαν ΠΑΣΟΚ και οι οποίοι, ίσως και λόγω ηλικίας, έχουν συντηρητικοποιηθεί… Αρκεί στο σημείο αυτό να αναφερθεί ότι στις τελευταίες εθνικές εκλογές οι άνω των εξήντα πέντε ετών ψηφοφόροι – και οι …άτιμοι ψηφίζουμε σχεδόν όλοι – ψήφισαν σε ποσοστό 50% τη ΝΔ και μόνο 26% τον ΣΥΡΙΖΑ. Υπ’ αυτή την έννοια θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ΝΔ οφείλει σε μεγάλο βαθμό τη νίκη της στους ψηφοφόρους της δεύτερης κατηγορίας (τους άλλους τους έχει σίγουρους)… Όμως στο ίδιο κοινό των ηλικιωμένων πολιτών στοχεύουν επίσης τα δελτία ειδήσεων των καναλιών, αλλά και τα ελληνικά σήριαλ ς. Ίσως η ελληνική συντηρητική παράταξη και η ελληνική τηλεόραση να έχουν συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι το κοινό τους είναι περιορισμένο και εν πολλοίς γερασμένο… Είναι όμως το ίδιο προ-νεωτερικής φύσης κοινό που εξασφαλίζει την επιβίωση και αναπαραγωγή τους, αναιρώντας τυχόν εκσυγχρονιστικούς στόχους της Κυβέρνησης… Φαύλος κύκλος… Το ελληνικό αδιέξοδο…
