Γράφει ο Χρήστος Νικολόπουλος
Δρ. Θεολογίας – Βυζαντινολόγος
ΜΕΡΟΣ Β’
Η προσκύνηση των μάγων
Οι μάγοι όμως όταν το προσκύνησαν βρισκόταν σε σπίτι. Το παραπάνω σημαίνει ότι είχαν περάσει κάποιες μέρες από τη γέννησή του. Ο Ιωσήφ, ανησυχώντας για τις συνθήκες διαβίωσης του μωρού αλλά και της λεχώνας, θα πρέπει από την πρώτη στιγμή να έψαξε να βρει ένα καινούριο κατάλυμα. Τότε είναι που τον επισκέφτηκαν και οι μάγοι. Οι μάγοι πριν επισκεφθούν το θείο βρέφος πέρασαν πρώτα από τα Ιεροσόλυμα και αναζήτησαν τον βασιλιά των Ιουδαίων, σύμφωνα με τον αστέρα που είχαν δει στον ουρανό. Ο βασιλιάς Ηρώδης ἐταράχθη καὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα μετ’ αὐτοῦ (Μτ. 2, 3) επειδή διακινδυνευόταν η εξουσία του.
Όταν οι αρχιερείς και οι γραμματείς πληροφόρησαν τον βασιλιά και τους μάγους ότι σύμφωνα με τις γραφές ο Χριστός θα γεννηθεί στη Βηθλεέμ, τότε ο Ηρώδης παρακάλεσε τους μάγους μετά την προσκύνηση του θείου βρέφους να τον ενημερώσουν πού βρίσκεται για να πάει να το προσκυνήσει και ο ίδιος. Ήταν βέβαια τέχνασμα για να το σκοτώσει. Επειδή όμως οι μάγοι δεν επέστρεψαν ποτέ να τον ενημερώσουν, ο Ηρώδης έδωσε τη διαταγή και ἀνεῖλε πάντας τοὺς παῖδας τοὺς ἐν Βηθλεέμ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὅν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων (Μτ. 2, 16). Στο παραπάνω απόσπασμα αφήνεται να νοηθεί ότι τον αστέρα οι μάγοι τον είχαν παρατηρήσει δύο χρόνια περίπου πριν τη σφαγή των νηπίων.
Γι’ αυτόν τον λόγο και ο Ηρώδης νόμισε ότι ο Ιησούς ήταν δυνατόν να είχε γεννηθεί πριν από δύο χρόνια. Άρα όταν οι μάγοι προσκύνησαν το θείο βρέφος αυτό θα πρέπει να ήταν δύο ετών και να είχε γεννηθεί τουλάχιστον το 6 π.Χ. Γιατί όμως η θεία οικογένεια να παρέμεινε για δύο έτη στη Βηθλεέμ, που είχαν έλθει μόνο για την απογραφή, σε μέρος όπου δεν είχαν δικό τους σπίτι, αντί της Ναζαρέτ, όπου ήταν η μόνιμη κατοικία τους και σίγουρα η εργασία του Ιωσήφ; Επομένως, οι μάγοι επισκέφθηκαν το θείο βρέφος μετά τον σαραντισμό του; Πότε κατέφυγε ο Ιωσήφ με την Παναγία και το θείο βρέφος στην Αίγυπτο για να γλιτώσουν από τη σφαγή του Ηρώδη;
Η αλληλουχία των γεγονότων θα πρέπει να ήταν η εξής: Την ημέρα της γεννήσεως του Χριστού, άγγελος εμφανίστηκε στους βοσκούς και τους ενημέρωσε για το θείο γεγονός. Η προσκύνηση των βοσκών θα πρέπει να έγινε την ίδια μέρα επειδή η θεία οικογένεια βρισκόταν ακόμα στο σπήλαιο. Μετά από κάποιες μέρες ο Ιωσήφ θα πρέπει να βρήκε κατάλυμα σε σπίτι, όπως αναφέρει και ο Ευαγγελιστής Ματθαίος, για να μεταφέρει την οικογένειά του σε ασφαλές μέρος. Γνώριζε ότι στις σαράντα μέρες θα έπρεπε με το θείο βρέφος και την Παναγία να επισκεφθεί τον Ναό του Σολομώντα για τον καθαρισμό τους. Η γυναίκα για σαράντα μέρες λογιζόταν ακάθαρτη και έπρεπε μετά το πέρασμα αυτής της σύντομης περιόδου να πάει στον Ναό του Σολομώντα, έχοντας έναν αμνό ή δύο τρυγόνια ή δύο μικρά περιστέρια.
Τα Ιεροσόλυμα απέχουν εννέα χιλιόμετρα από τη Βηθλεέμ, το μέρος στο οποίο βρισκόταν η θεία οικογένεια. Θα ήταν απερισκεψία για τον Ιωσήφ να γυρίσει πίσω στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας, ένα ταξίδι αρκετών ημερών και εκατό χιλιομέτρων και σε σύντομο χρονικό διάστημα να επιστρέψει πάλι στα Ιεροσόλυμα. Κατά τη διάρκεια αυτών των σαράντα ημερών που περίμενε θα πρέπει να δέχτηκε και την επίσκεψη των μάγων. Μετά θα ακολούθησε η προσέλευση στον Ναό και η φυγή στην Αίγυπτο. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς λοιπόν δεν προσδιορίζει ακριβώς τον χρόνο όταν αναφέρει ότι μετά την προσέλευση στον Ναό γύρισαν στη Ναζαρέτ. Η επιστροφή δεν πρέπει να έγινε αμέσως αλλά μετά τη φυγή στην Αίγυπτο. Οι μάγοι λοιπόν θα πρέπει να επισκέφθηκαν το θείο βρέφος πριν τη συμπλήρωση των σαράντα ημερών από τη γέννησή του. Άρα ο αστέρας που είδαν οι μάγοι θα πρέπει να εμφανίστηκε σε αυτούς δύο χρόνια πριν τη γέννηση του Κυρίου, ενώ είμαι σίγουρος ότι ακόμα και οι μάγοι που προσκύνησαν τον Ιησού εξεπλάγησαν όταν είδαν πόσο μικρό σε ηλικία ήταν το θείο βρέφος, αφού θα περίμεναν να είναι περίπου δύο ετών.
Ο Κυρήνιος ηγεμόνας της Συρίας
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς αναφέρει το εξής: ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἀπογράφεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένην, αὕτη ἡ ἀπογραφὴ πρώτη ἐγένετο ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Κυρηνίου (Λκ. 2, 1-2). Σύμφωνα με τα νεότερα αρχαιολογικά δεδομένα, ο Κυρήνιος υπήρξε δύο φορές διοικητής της Συρίας. Μία από το 4 π.Χ., κατά προσέγγιση μιλάνε οι αρχαιολογικές ανασκαφές, μέχρι το 1 μ.Χ. και τη δεύτερη φορά τα έτη 6-12 μ.Χ. Αφού ο Κυρήνιος ήταν το 4 π.Χ. ηγεμόνας, άρα και ο Χριστός θα γεννήθηκε το 4 π.Χ. Τους πρώτους μήνες του έτους αφού ο Ηρώδης απεβίωσε μεταξύ 13 Μαρτίου και 11 Απριλίου του 4 π.Χ. και ο Χριστός γεννήθηκε ενώ ζούσε ο Ηρώδης. Παρόλα αυτά δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα ως προς το έτος, κατά το οποίο ανέλαβε ο Κυρήνιος, για πρώτη φορά, τη διοίκηση της Συρίας.
Η επιστροφή από την Αίγυπτο
Μετά την προσκύνηση των μάγων άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Ιωσήφ και του είπε: ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ φεύγε εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἴσθι ἐκεὶ ἕως ἄν εἴπω σοι, μέλλει γὰρ Ἡρῲδης ζητεῖν τὸ παιδίον τοῦ ἀπολέσαι αὐτό (Μτ. 2, 13). Ο Ιωσήφ λοιπόν νύκτα παρέλαβε το θείο βρέφος και την Παναγία και κατέφυγαν στην Αίγυπτο. Μετά από άγνωστο χρονικό διάστημα πάλι, άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε στον Ιωσήφ και του είπε να πάρει τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ και να γυρίσουν πίσω στην Ιουδαία. Ο Ιωσήφ παρέλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ και γύρισε πίσω. Στο παραπάνω απόσπασμα δύο φορές τονίζεται η λέξη παιδίον. Άρα όταν η θεία οικογένεια επέστρεψε από τη φυγή στην Αίγυπτο ο Χριστός ήταν ακόμα παιδί. Τι ηλικία είχε ο Χριστός δυστυχώς δεν αναφέρουν οι Ευαγγελιστές. Δεν πέρασαν δηλαδή χρόνια μεταξύ της γέννησης του Χριστού και του θανάτου του Ηρώδη. Τα δύο αυτά γεγονότα δεν απείχαν πολύ μεταξύ τους.
Από τα μέχρι στιγμής παραπάνω γεγονότα που αναφέρουν οι Ευαγγελιστές κάποιος δύναται να κατανοήσει ότι ο Χριστός δε γεννήθηκε πολλά χρόνια πριν τον θάνατο του Ηρώδη. Οι μάγοι δηλαδή δεν είδαν τον αστέρα το 10 π.Χ., δεν προσκύνησαν τον Χριστό δύο χρόνια μετά, δηλαδή το 8 π.Χ., ενώ ο Ηρώδης πέθανε μετά από 4 χρόνια. Φαίνεται από τα γεγονότα ότι η γέννηση του Κυρίου και ο θάνατος του Ηρώδη δεν μπορεί να απείχαν πάνω από μερικούς μήνες ή ένα έτος. Εξ’ άλλου αν ο Ιωσήφ παρέμενε για αρκετά χρόνια, αναγκαστικά μέχρι να περιμένει να πεθάνει ο Ηρώδης, στην Αίγυπτο, σίγουρα θα είχε αναγκασθεί, για να επιβιώσει, να αποκατασταθεί και να εδραιωθεί επαγγελματικά στη νέα αυτή άγνωστη χώρα. Θα ήταν δύσκολο αλλά και ανώφελο να επιστρέψει κάπου που όλοι οι φίλοι, οι συγγενείς και οι συνεργάτες του θα τον είχαν ξεχάσει. Για ποιό λόγο να άφηνε μία σίγουρη επένδυση για ένα αβέβαιο μέλλον. Ενώ όμως η χρονική διαφορά μεταξύ της γέννησης του Ενός και του θανάτου του άλλου είναι μικρή, εν τούτοις κανένα μέχρι στιγμής αναφερόμενο γεγονός δεν μπορεί να μας προσδιορίσει με πιο μεγάλη ακρίβεια τη γέννηση του Χριστού.
Η προέλευση και ο αριθμός των μάγων
Ως προς τους μάγους προκύπτουν τα εξής. Αυτοί ήρθαν ἀπὸ ἀνατολῶν (Μτ. 2, 1), γνώριζαν ότι ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων γεννήθηκε στην Ιουδαία αλλά δεν γνώριζαν σε ποιά περιοχή. Για να αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος ότι οι μάγοι ήρθαν ἀπὸ ἀνατολῶν σημαίνει ότι προσδιορίζει γενικά την ανατολική περιοχή ως προς την Ιουδαία χώρα και όχι την ανατολή (π.χ. Ινδία, Κίνα). Μη ξεχνάμε ότι ο Ματθαίος έζησε και έγραψε το Ευαγγέλιό του στην Ιουδαία αλλά και για αυτήν την περιοχή ενδιαφέρεται αλλά και αναφέρεται συνέχεια όταν μιλάει για τη ζωή του Χριστού. Ανατολικά της Ιουδαίας βρίσκονται η περιοχή της Μεσοποταμίας, δηλαδή πιο συγκεκριμένα οι περιοχές της Ασσυρίας, της Βαβυλωνίας και της Χαλδαίας, χώρες με πλούσιο παρελθόν σε μάγους και αστρονομικούς παρατηρητές. Δίπλα στις ανωτέρω περιοχές βρίσκεται και η Περσία και η Μηδία· και αυτές με λιγότερο συγκρίσιμο παρελθόν σε μάγους και αστρονομία. Οι περισσότεροι ερευνητές συγκλίνουν προς μία Χαλδαιο-Βαβυλωνιακή προέλευση των μάγων. Οι Ευαγγελικές πηγές δεν αναφέρουν τον αριθμό των μάγων. Κάποιοι Πατέρες της Εκκλησίας μίλησαν για τρεις μάγους (Βιθισαρεά, Μελχιώρ, Γκαθασπά) ενώ άλλοι για τέσσερις ή οχτώ. Υπήρχε μία παλαιά παράδοση στην Ανατολική Εκκλησία που αναφερόταν σε δώδεκα μάγους, ίσως επηρεασμένη από τον αριθμό των μαθητών του Κυρίου.
Στο επόμενο το Μέρος Γ’
