Ένας στίχος του Παλαμά έπεσε πρόσφατα στα χέρια μου και αυτό υπήρξε το κίνητρο γι’ αυτό το άρθρο μου. Με συγκίνησε, με ενθουσίασε, κέντρισε και πάλι το ενδιαφέρον μου και την αγάπη μου για τούτη την ύψιστη αξία της πατρίδας μας, την εθνική μας κληρονομιά, τη γλώσσα μας την Ελληνική.
Γράφει η Μαρία Σπυροπούλου – Θεοδωρίδου, Φιλόλογος, mar.spirop@gmail.com
Ο στίχος του Παλαμά λέει:
«Για τη μητέρα γλώσσα μας τα λάβαρα κρατείστε».
Αλήθεια, γιατί να κρατήσουμε λάβαρα για ένα τόσο μεγάλο θησαυρό όπως είναι η γλώσσα μας; Μα για δύο απλούς λόγους: Να κρατήσουμε λάβαρα για να υμνήσουμε και να τιμήσουμε το άφθαστο μεγαλείο της, μα και να υψώσουμε λάβαρα για να την υπερασπίσουμε από κάθε επιβουλή, κάθε προσπάθεια συρρίκνωσης, περιορισμού, αλλοίωσης ή και αφανισμού της από όπου και αν αυτή προέρχεται. Υπερασπίζοντας τη γλώσσα μας υπερασπίζουμε την πατρίδα μας όπως λέει και ο Ψυχάρης: «Γλώσσα και πατρίδα είναι το ίδιο. Να πολεμά κανείς για την πατρίδα του ή για την εθνική του γλώσσα είναι ένας ο αγώνας. Πάντα “αμύνεται περί πάτρης”».
Σε μια εποχή όπου η τάση των μεγάλων στοχεύει στην αναβάθμιση της γλώσσας των ισχυρών και στον περιορισμό της γλώσσας των μικρών και αδύνατων, δεν μας μένει παρά να είμαστε σε διαρκή επαγρύπνηση. Σε εμάς που ανήκουμε σε μια γεωγραφικά και πληθυσμιακά μικρή και αδύνατη χώρα, δεν μένει τίποτα άλλο παρά να είμαστε με το όπλο παρά πόδα για να κρατήσουμε ψηλά αυτό που χαρακτηρίζει το αθάνατο ελληνικό πνεύμα και τον πανάρχαιο πολιτισμό μας, τη γλώσσα μας. Αυτό υποστήριξαν με θέρμη ποιητές μας και άνθρωποι που πάσχισαν για την πατρίδα μας. Ο ποιητής μας Νικηφόρος Βρεττάκος: «Η φθορά της γλώσσας είναι φθορά του έθνους», ο κοσμοκαλόγερος Κοσμάς ο Αιτωλός στα χρόνια της Τουρκοκρατίας: «Να κρατάτε ψηλά την Ελληνική γλώσσα. Αυτή θα σώσει το έθνος μας», ο Διονύσιος Σολωμός: «Άλλο δεν έχω στο νου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα».
Μα τι αποτελεί η γλώσσα για τον άνθρωπο και για ένα λαό; Η γλώσσα, ως γνωστόν, στηρίζεται στην ικανότητα του ανθρώπου να περιγράφει τον κόσμο που ζει και όχι απλώς να αντιδρά στα ερεθίσματα που προέρχονται από αυτόν, όπως τα ζώα. Για αυτόν, η γλώσσα είναι σύστημα επικοινωνίας, είναι το μέσο με το οποίο ξεφεύγει από τον εαυτό του, τον εγωκεντρισμό του και τον ατομικισμό του. Με τη γλώσσα ο άνθρωπος συναντιέται και επικοινωνεί, με τους άλλους μοιράζεται σκέψεις, εμπειρίες και βιώματα, συμμετέχει σε κοινά δρώμενα. Στην πραγματικότητα, είναι η κινητήριος δύναμη η οποία παράγει τον ανθρώπινο πολιτισμό. Όλος ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου εκφράζεται, παίρνει σάρκα και οστά μέσα από τη γλώσσα. Η λογική ταυτίζεται με τη γλωσσική έκφραση, ο άνθρωπος συνεπώς είναι η γλώσσα του. Αδιαφορώντας για τη γλώσσα, αδιαφορούμε για τη σκέψη. Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι η καλλιέργεια της γλώσσας είναι προϋπόθεση κοινωνικής και πολιτικής συμμετοχής, η γλώσσα είναι η αρχή της δημοκρατίας.
Για ένα λαό είναι κάτι περισσότερο από τις ρίζες του ή την ταυτότητα του. Η γλώσσα είναι αυτό που διαφοροποιεί τους λαούς και δεν τους καθιστά ομοιογενή μάζα. Είναι το καθοριστικό στοιχείο της φυσιογνωμίας κάθε λαού. Είναι η ψυχή του έθνους του, η έκφραση της σκέψης του, της ιστορίας και του πολιτισμού του. Απεικονίζει την ιστορική και πολιτιστική διαδρομή του στα βάθη των αιώνων, τις παραδόσεις του και τις αξίες του. Σύμφωνα με τον καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη, η γλώσσα δεν είναι απλώς «εργαλείο», είναι «αξία», «η γλώσσα είναι ο κόσμος και η σκέψη ενός λαού, είναι ο ίδιος ο λαός». Ας αναλογιστούμε τι χαρακτηρίζει τους απόδημους Έλληνες ως «Έλληνες. Ποια είναι τα στοιχεία που καθορίζουν την εθνική τους ταυτότητα; Μα φυσικά και πρωταρχικά η Ελληνική γλώσσα. Η γλώσσα σαφώς διακρίνει ένα λαό από άλλους και γι’ αυτό όσοι λαοί έχασαν τη γλώσσα τους εξαφανίστηκαν ως λαοί.
