Γράφει η
Ελένη
Κονιαρέλλη – Σιακή
Αυτό το παλιό ερειπωμένο σπίτι το έβλεπα κάθε μέρα γιατί ήταν στο δρόμο μου. Περνούσα από μπροστά του. Ψηλό δίπατο, καλοχτισμένο, γεμάτο μνήμες και δόξες μιας παλιάς εποχής, στεκόταν τώρα ξεφλουδισμένο από το χρόνο, αλλά πεισματικά ατάραχο, περιμένοντας… Έξω από τα κάγκελα του μεγάλου κήπου -που τώρα πνιγόταν στα ξερόχορτα- μια μεγάλη πινακίδα προειδοποιούσε ότι σύντομα εκεί θα χτιζόταν πολυτελής πολυκατοικία. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, έχουν περάσει τρία χρόνια και η πολυκατοικία δεν λέει ακόμα ν’ αρχίζει να χτίζεται. Λες και το παλιό σπίτι αρνείται τα χτυπήματα της μπουλντόζας και το ξερίζωμά του. Όλα τα χρόνια σκεπασμένο από τη σιωπή του, δίνει την εντύπωση πως κάτι περιμένει. Κι αυτό το κάτι που περιμένει έρχεται την Άνοιξη· τότε ο τόπος πλημμυρίζει φτερουγίσματα και κελαηδίσματα και το ξεχασμένο σπίτι γεμίζει θορύβους και φλυαρίες.
Την Άνοιξη, κάθε Μάρτιο, έρχονται τα ΧΕΛΙΔΟΝΙΑ από την Αφρική (Λιβερία και Ζαΐρ), και ξαναγυρίζουν εκεί τον Σεπτέμβριο. Στην πόλη μας τα βλέπουμε συνήθως τον Απρίλιο να αρχίζουν αμέσως την αποκατάσταση της παλιάς φωλιάς τους, που μπορεί να χρησιμοποιούν και για δέκα συνεχή χρόνια, γιατί την έχουν φτιάξει με σάλιο και λάσπη, μαζί με κομμάτια σανού και ο ήλιος την κάνει ανθεκτική σαν τσιμέντο. Υπολογίζεται ότι χρησιμοποιούν 800-1.500 σβόλους λάσπης και ανάλογα με τον καιρό, θέλουν περίπου 5-18 ημέρες για να τη φτιάξουν.
Τώρα που ήρθαν τα χελιδόνια, σταματώ συχνά και παρατηρώ με προσοχή τη βιασύνη στις κινήσεις τους, τις δουλειές που κάνουν και τον τρόπο της ζωής τους. Τότε σκέπτομαι και τη ρήση του Αριστοτέλη με τη φιλοσοφική της διάσταση, όταν είπε ότι: «Ένα χελιδόνι δεν φέρνει την Άνοιξη», αλλά πέρα από αυτό ο λαός μας πιστεύει ότι: «Το χελιδόνι μαζί με τον κούκο φέρνουν πάντα την Άνοιξη».
Το όμορφο χελιδόνι που τόσο πολύ αγαπήθηκε, είναι αποδημητικό πτηνό και ανήκει στην τάξη των στρουθιόμορφων. Έχει μέγεθος 12 – 22 εκατοστά, ανάλογα με το είδος στο οποίο ανήκει, και το θηλυκό του γεννά 4 – 6 αυγά. Κατά τη διάρκεια του κλωσσήματος, το αρσενικό κάθεται κοντά στη σύντροφό του, της κελαηδά για να διώχνει τη μονοτονία της, της φέρνει τροφή και κάθεται εκείνος στ’ αυγά όταν εκείνη πετά για να ξεμουδιάσει. Η επώαση διαρκεί περίπου 12 με 20 ημέρες και μετά την εκκόλαψη, οι γονείς ταΐζουν τα μικρά τους με έντομα που τα πιάνουν συνήθως στον αέρα, πετώντας με το στόμα ανοιχτό. Ακόμα τα τρέφουν και με αράχνες, νύμφες και κάμπιες. Αργότερα τα μικρά μαθαίνουν να πετούν και βρίσκουν μόνα την τροφή τους. Εδώ πρέπει να συμπληρώσουμε και την οργανωμένη ζωή των χελιδονιών, που ζουν πάντα ζευγαρωμένα. Η τάξη και η καθαριότητα της φωλιάς τους είναι υποδειγματική! Οι γονείς παίρνουν με τα ράμφη τους τις ακαθαρσίες των μικρών τους, και όταν μεγαλώσουν λίγο τα μαθαίνουν να στέκουν στο χείλος της φωλιάς τους και να κάνουν έξω τις ακαθαρσίες τους.
Όμως, στη ζωή των χελιδονιών, αυτό που είναι πραγματικά αξιοθαύμαστο, είναι ότι επιστρέφουν κάθε χρόνο στις ίδιες φωλιές, και η απορία που γεννιέται είναι μεγάλη: «Πώς τα καταφέρνουν;» Διαβάζουμε ότι όλα τα αποδημητικά πουλιά έχουν μια Ηλιακή Πυξίδα, δηλαδή, την ικανότητα να μη χάνουν την πορεία τους σε σχέση με τον ήλιο· ακόμα, έχουν και ένα άλλο εργαλείο προσανατολισμού, που λέγεται Βιολογική Μαγνητική Πυξίδα. Αυτή είναι η ικανότητά τους, να βρίσκουν τις τιμές του μαγνητικού πεδίου της γης, οι οποίες είναι συγκεκριμένες σε κάθε γεωγραφικό πλάτος. Τέλος, σαν σημάδια, έχουν βουνά, ποτάμια, λίμνες, κ.ά. Και έτσι βρίσκουν την ακριβή θέση της φωλιάς τους. Δηλαδή, επιστρέφουν τα χελιδόνια στο σπίτι τους, κάτι που δεν έκαναν άνθρωποι και ζωή -χρόνια τώρα- στο μελαγχολικό σπίτι που βλέπω κάθε μέρα και που επιμένει να περιμένει το ξεκλείδωμα της σκουριασμένης πόρτας του…
Αυτές τις ημέρες φαίνεται ότι τα χελιδόνια του παλιού σπιτιού, έχουν ολοκληρώσει τις δουλειές τους. Οι φωλιές είναι έτοιμες, καλοφτιαγμένες, ίδιες με ανάγλυφα γλυπτά βάζα και από το άνοιγμα που έχουν στο επάνω μέρος, βλέπεις μικρά χνουδωτά κεφαλάκια με ανοιχτά τα μικρά ράμφη τους, να περιμένουν την τροφή που φέρνουν οι γονείς τους με ένα ασταμάτητο πήγαινε-έλα. Περισσότερη ώρα κοντά στα μικρά, μένει η μάνα η ΧΕΛΙΔΟΝΑ… έτσι φαίνεται… και γράφοντας τη λέξη «χελιδόνα» έρχεται στο νου μου ένας όμορφος μύθος γι’ αυτό το αγαπημένο πουλί:
«Ήταν, λέει, η χελιδόνα μια πανέμορφη κοπέλα που την αγάπησε τρελά ένας νέος και επειδή εκείνη δεν ανταποκρίθηκε στην αγάπη του, αυτός την απήγαγε. Η χελιδόνα πολύ οργισμένη από αυτή τη συμπεριφορά του, για τρία ολόκληρα χρόνια προσποιήθηκε ότι ήταν μουγκή και δεν μιλούσε καθόλου, μέχρι που ο νέος την πίστεψε. Όμως, γι’ αυτόν το λόγο την εγκατέλειψε και παντρεύτηκε μια άλλη γυναίκα. Η νέα νύφη, μέσα στη χαρά του γάμου της, κορόιδεψε τη Χελιδόνα λέγοντας ότι είναι ‘‘μια άχρηστη μουγκή γυναίκα’’, και η Χελιδόνα μη μπορώντας να κρατήσει την οργή της για την προσβολή αυτή, έκανε το μοιραίο λάθος και της απάντησε με σκληρά λόγια. Αλλά δυστυχώς, την άκουσε ο νέος ότι μιλούσε, ότι δεν ήταν μουγκή και τον κορόιδευε τόσα χρόνια και όρμησε επάνω της για να τη σκοτώσει. Όμως ο καλός Θεός τη λυπήθηκε και την έκανε πουλί που πέταξε γρήγορα, πολύ γρήγορα ψηλά και στα χέρια του νέου έμειναν μόνο οι δύο κοτσίδες της, ενώ στη Χελιδόνα απόμειναν μόνο δύο πλεξίδες της και αυτές έγιναν η ψαλιδωτή ουρά του χελιδονιού».
Το ίδιο ενδιαφέρουσα με τον μύθο της χελιδόνας είναι και μια από τις πολλές προλήψεις που ακούγονται από τη γιαγιά, για το όμορφο πουλί: «Μη σκοτώσεις ποτέ χελιδόνι, έλεγε, γιατί θα πεθάνει κάποιος από το σπίτι σου την ημέρα που θα φύγουν τα χελιδόνια για την Αφρική και η ψυχή του θα ακολουθήσει το κοπάδι για να καλύψει το κενό που άφησε…»
Η πρόληψη αυτή ακούγεται ανατριχιαστική, και γι’ αυτό ας την ξεχάσουμε και ας θαυμάσουμε τα χελιδόνια στο ανάλαφρο πέταγμά τους αλλά και στους τόπους που μαζεύονται και τιτιβίζουν ασταμάτητα. Και γι’ αυτό έλεγαν οι παλιοί: «Πού πετούν τα χελιδόνια; Αν πετούν γύρω από λίμνες και ποτάμια χαμηλά – χαμηλά και φωνάζουν… ετοιμαστείτε για βροχή ! Αν όμως πετούν ψηλά και σκίζουν τον αέρα με την ψαλιδωτή ουρά τους… χαρείτε. Έχουμε καλοκαιρία!»
Μετά από λίγες ημέρες απουσίας βρέθηκα πάλι στο πέρασμά μου, έξω από το μεγάλο οικόπεδο με το παλιό σφαλισμένο σπίτι. Με θλίψη αναζήτησα τη γνωστή εικόνα που γνώριζα πολύ καλά τα περασμένα χρόνια. Κι όμως την τελευταία φορά που το είδα υπήρχε το σπίτι, υπήρχαν οι καινούργιες φωλιές και δεκάδες χελιδόνια, μικρά και μεγάλα, φλυαρούσαν ασταμάτητα και φτεροκοπώντας γύρω-γύρω έδιναν ζωή στον ξεχασμένο τόπο. Τώρα υπήρχε μόνο ένα πολύ μεγάλο οικόπεδο, καθαρό από μπάζα και ξερόχορτα, έτοιμο να δεχτεί τις μπουλντόζες για την πολυκατοικία που σύντομα θα χτιζόταν.
Και τα χελιδόνια; Πού πήγαν τα χελιδόνια; Πού πέταξαν; Πού πήγαν οι χαρούμενες φωνές τους, οι φωλιές τους, τα μωρά τους;
Δε βλέπω τίποτα, και αυτό που ακούω είναι μόνο η σιωπή, που κάθε τόσο την τεμαχίζει μια ψευδαίσθηση γεμάτη χαρούμενα τιτιβίσματα…
