Ας μη λέμε πολλά. Ο θείος Νώντας καθιστός στον καναπέ, αγκαλιά με τη Σίβα. Η κόρη μου η Ελάτη, σεμνά, λίγο πιο κει, για τις φωτογραφίες. Η σύντροφός του, Θέκλα Τσελεπή, έφερε το καφεδάκι και ξανάφυγε στην κουζίνα να φέρει και νεράκι. Σήκωσα το φλυτζάνι, να ρουφήξω την πρώτη γουλίτσα, και φώναξα:
– Ας πιούμε το καφεδάκι μας, Θέκλα, στην υγειά μας…
– (Θ.Τ.) Εις υγείαν… εις υγείαν, αν και… τώρα μ’ αυτόν τον Υπουργό… είναι μαύρο χιούμορ. (Απάντησε, από την κουζίνα.)
– Κοίταξε… από μία πλευρά, μας κάνει και γελάμε. Το γελοίον του πράγματος. Το γέλιο είναι υγεία. Μ’ αυτό το σκεπτικό, είναι κυριολεκτικά Υπουργός Υγείας. Σκέψου νάχανε βάλει το Βορίδη… Ούτε να γελάσεις δε θα μπορούσες.
– Το κακό είναι ότι παράλληλα κλαίμε κιόλας…
– Είναι ο κλαυσίγελως…
Είναι γνωστό πως είσαι ένας άνθρωπος που δεν μασάει τα λόγια του. Και πως έχεις μιλήσει πολύ για πολλά, και ειδικά τώρα τελευταία μετά την εξαιρετική, την τίμια, παρουσία σου στην εκπομπή του Πρετεντέρη στο Μέγκα, που έκανε μεγάλη εντύπωση. Απέδειξε πως κάποιος μπορεί να είναι καλεσμένος και να πει τη δικιά του αλήθεια, ήρεμα, πολιτισμένα, ακόμα και κόντρα στα θέλω του οικοδεσπότη του. Θάθελα λοιπόν, να σου δώσω ένα βήμα να πεις αυτό που θέλεις, αυτό που σε απασχολεί. Η ερώτηση λοιπόν είναι, αν ο Δημήτρης Πουλικάκος ρώταγε τον Δημήτρη Πουλικάκο κάτι, τι θα τον ρώταγε; Τι θάθελες να σε ρωτήσει ένας άνθρωπος;
… Άμα μ’ απαντήσεις… θα σ’ απαντήσω κι εγώ. … Να πούμε… τι εστί πολιτισμός.
Να ξεκινήσουμε μ’ αυτό, λοιπόν. Τι εστί πολιτισμός;
Αμ, αν ήξερα… αν είχα την απάντηση… σ’ αυτή τη κατάσταση θα ήμουνα; Εν πάση περιπτώσει. Λέω αυτό που έχω ξαναπεί κι άλλες φορές. Ο πολιτισμός είναι σαν τη κουβερτούλα που σου βάζει η μανούλα, όταν κρυώνεις, ας πούμε, όταν σε πάρει ο ύπνος κι αισθάνεσαι ασφάλεια και ζεστασιά, ή σαν ένα χαλί, ας πούμε, ένα καλό χαλί που το ‘χεις μεσ’ στο σπίτι σου και πατώντας το χαλί έχεις μια αίσθηση ασφάλειας και ζεστασιάς, πάλι, ότι κάπου, κάτι έχεις γύρω σου που μπορεί να σε ζεστάνει, να σε παρηγορήσει, αν θέλεις. Κι εκεί είναι το θέμα. Ας πούμε, ότι ως Νεοέλληνες, δεν έχουμε δημιουργήσει πολιτισμό, οι μονάδες δε φτάνουνε, ούτε τα Νόμπελ φτάνουνε, ούτε τα Όσκαρ μουσικής, τίποτα. Αυτά είναι μονάδες και στο Βυζάντιο, το οποίο ήτανε μια σκέτη μαυρίλα, κόβανε ο ένας τις μύτες και τ’ αυτιά του άλλου, για ν’ ανέβουνε, να γίνουνε αυτοκράτορες και να είναι horribile visu (φρικτής όψης) όπως λέγαν οι λατίνοι,
(Θ. Τ.) Άρα μήπως πολιτισμός είναι ένα σχήμα, μια συνθήκη…
Μια αφήγηση ίσως…
…των ανθρωπίνων ιδιοτήτων μας; Των θετικών, των ανώτερων;
Κάπως έτσι. Αλλά εδώ έχουμε φτάσει νάχουμε κρατήσει τα χειρότερα. Τα χειρότερα και από την Ανατολή και να μιμούμαστε τα χειρότερα της Δύσης, διότι όπως λέω και συχνά, είμαστε και ξενοφοβικοί και ξενόδουλοι συγχρόνως.
Δηλαδή το χαλί αυτό, δεν θέλουμε να το μοιραστούμε με άλλους;
Όχι. Κι ότι αρπάξουμε θέλουμε να το βάλουμε στο χαλί μας, το οποίο είναι σα κουρελού. Η κουρελού είναι άλλο πράμα ας πούμε, είναι να σκουπίσεις τα πόδια σου, να τιναχτεί το σκυλί μη λερώσει το σπίτι, όταν το φέρεις πίσω απ’ τη βόλτα. Το χαλί δεν είναι για να καθαρίζεις τις βρωμιές σου, ή να βάζεις από κάτω τις πομπές σου, να τις κρύβεις κάτω απ’ το χαλί, το χαλί είναι σαν θυρεός, κατά κάποιο τρόπο, τι αντιπροσωπεύει, ας πούμε. Τι μας αντιπροσωπεύει, δηλαδή, αυτή τη στιγμή; Η εθνική ομάδα που κερδίζει; Δε φτάνει. Εκεί, κατ’ αρχήν, πάει, το νους υγιής εν σώματι υγιεί, δεν υφίσταται. Πολλή ντόπα, πολύ χρήμα και πολλή μαφία. Ουσιαστικά οι ποδοσφαιρικές ομάδες… είναι εταιρίες ξεπλύματος χρήματος.
Εγώ λέω ότι έχουμε πιαστεί κορόιδα. Γιατί η ειδικότης μας σαν σύγχρονοι Έλληνες -το παίρνω απ’ τα παλιά τα καφενεία, τα προπολεμικά- είναι, βάζω και το “άμπελο”, παύλα, φιλοσοφία. Δηλαδή, αντί να κάνουμε τα γκαρσόνια στους ξένους και να περιμένουμε τα κρουαζιερόπλοια για να πουλήσουμε κάνα κομπολόι, κάνα αγαλματάκι του Πάνα με την πούτσα όρθια, στους ξένους, θα μπορούσαμε νάχαμε μια σχολή φιλοσοφίας ο καθένας. Ότι κι αν τους λέγαμε, γι’ αυτούς θάταν φιλοσοφία. Γιατί να τρέχουν στις Ινδίες, στους απατεώνες, στους γκουρούδες; Άμα είσαι γκουρού, δεν έχεις ανάγκη, κάθεσαι κει και μονάζεις…
Πού πιστεύεις ότι οφείλεται αυτή η επιδερμικότητα, αυτή η επιφανειακότητα στην οποία έχουμε φτάσει;
Είναι φαύλος κύκλος… Γιατί δεν έχουμε πολιτισμό. Το γιατί δεν έχουμε πολιτισμό, είναι άλλο θέμα. Όλα τα συνηθίζει ο άνθρωπος. Δια μέσου των αιώνων, όπως συνηθίσανε να τους κυβερνάνε -και στην αρχαιότητα δεν ήταν πολύ διαφορετικά- απλώς υπήρχε πιο πολλύς χρόνος και πιο πολλύς χώρος, τώρα σου λέει, όλο και πιο γρήγορα, όλο και πιο γρήγορα. Δεν έχεις χρόνο ούτε καν να σκεφτείς, ούτε καν να κάτσεις… κι ας έχεις ελεύθερο χρόνο κι ας μην έχεις δουλειά, πρέπει να τρέχεις, και δουλειά να μην έχεις, πρέπει να τρέχεις πάλι, να βρεις δουλειά, να σώσεις το σπίτι σου, να ταΐσεις τα παιδιά σου… και τότε, δηλαδή από τότε, εκεί, έχουμε μια συνέχεια… όλοι αυτοί οι βασιλείς, οι φυλές οι ελληνικές, ας πούμε τι ήτανε; Αρχόμενοι από τσιφλικάδες ήταν, από μεγαλοτσομπαναραίους… Δηλαδή, είχες δέκα παιδιά, ας πούμε, εφτά αγόρια; Ήσουνα κύριος. Είχες μια μαφία, οικογενειακή μαφία.
Τώρα που είπες παιδιά. Κάπου διάβασα και μου άρεσε, που σε ρωτήσανε “τι θα έλεγες στα νέα παιδιά”, και είπες, “Εγώ να πω; Εγώ να διδαχτώ έχω από τα νέα παιδιά”.
Κοίταξε,το καλύτερο που θάχε να κάνει κάποιος, να μη συμβουλεύει τουλάχιστον.Γιατί δεν μπορούμε να είμαστε παραδείγματα, έστω και σαν μονάδες, ένας – ένας, ότι κάναμε κάτι, ας πούμε. Κατά μονάδες μπορεί νάχεις κάνει αλλά σαν σύνολο, δεν κάναμε τίποτα. Οπότε τι να πεις; Κατ’ αρχήν, δεν καταλαβαίνεις τόσο καλά, τον κόσμο που έρχεται. Τον κόσμο που έχεις ζήσει εσύ, ίσως να τον καταλαβαίνεις, ίσως να τον κατανοείς, να μπορείς να τον αποκωδικοποιήσεις, αλλά αυτόν που έρχεται; Άρα εσύ θα πρέπει να ρωτήσεις, το νέο το παιδί.Και πάλι, χωρίς συμβουλές, οι συμβουλές είναι ότι χειρότερο μπορεί να κάνει ο άνθρωπος σε άλλο άνθρωπο.
