Ο καθηγητής Αλλεργιολογίας Νίκος Παπαδόπουλος αναλύει τους παράγοντες που προκαλούν την έναρξη των αλλεργιών δίνοντας μερικές χρήσιμες συμβουλές στους γονείς
Συνέντευξη στη ΜΑΡΙΑ ΓΚΟΥΡΤΣΙΛΙΔΟΥ
Σε ποια ηλικία πρωτοεμφανίζονται οι παιδικές αλλεργίες και ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες;
Αλλεργίες μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, τόσο στην παιδική όσο και την ενήλικη ζωή. Πιο συχνά, όμως, εμφανίζονται τα πρώτα χρόνια της ζωής. Για παράδειγμα, το μεγαλύτερο ποσοστό άσθματος εμφανίζεται τον πρώτο χρόνο της ζωής, αν και πρέπει να περάσουν μερικά χρόνια μέχρι να βγει η διάγνωση.
Το ατοπικό έκζεμα είναι επίσης συχνό σε παιδιά από πολύ μικρή ηλικία -ενώ λίγο αργότερα, αλλά ακόμα εντός των πρώτων χρόνων της ζωής- εμφανίζονται οι τροφικές αλλεργίες. Η πιο συχνή αλλεργία -η αλλεργική ρινίτιδα- αντίθετα, εμφανίζεται συνήθως στη σχολική ηλικία και αυξάνει σταθερά μεγαλώνοντας. Μέχρι και 30% των ενηλίκων 25-35 ετών μπορεί να πάσχουν από ρινίτιδα.
Από την άλλη μεριά, πολλές από τις αλλεργίες αυτές υποχωρούν μετά από λίγα χρόνια -ιδιαίτερα οι αλλεργίες που ξεκινούν νωρίς. Κάθε μία έχει διαφορετικά επιδημιολογικά χαρακτηριστικά -επίσης μπορεί να υποχωρήσει ένας τύπος αλλεργίας και να εμφανιστεί ένας άλλος. Ως αποτέλεσμα βασιζόμαστε στη συστηματική παρακολούθηση που πρέπει να έχουν όλα τα παιδιά, έτσι ώστε να αναγνωριστούν τα συμπτώματα και να γίνουν οι κατάλληλες ενέργειες είτε πρόληψης είτε θεραπείας.
Ποιοι παράγοντες προκαλούν συνήθως αλλεργίες το καλοκαίρι;
Σημαντικό είναι να καταλάβει κανείς ότι άλλοι είναι οι παράγοντες που προκαλούν την έναρξη των αλλεργιών και άλλοι εκείνοι που τις βγάζουν στην επιφάνεια και προκαλούν τα συμπτώματα. Θα δούμε το πώς ξεκινούν οι αλλεργίες παρακάτω, οπότε εδώ περιγράφουμε τους παράγοντες που προκαλούν τα συμπτώματα των αλλεργιών σε άτομα που έχουν ήδη την προδιάθεση. Βέβαια, δεν αποκλείεται κάποιος να μην έχει αντιληφθεί ότι είναι ευαίσθητος απέναντι σε κάποιον παράγοντα, μέχρι να έρθει σε επαφή με αυτόν.
Για τις αναπνευστικές αλλεργίες, δηλαδή το άσθμα και την αλλεργική ρινίτιδα, το καλοκαίρι στην Ελλάδα είναι μία από τις καλύτερες περιόδους, διότι τα επίπεδα των περισσότερων αλλεργιογόνων -όπως είναι η γύρη και οι μύκητες- είναι χαμηλά λόγω της ζέστης και της χαμηλής υγρασίας. Δεν συμβαίνει το ίδιο σε όλες τις χώρες -αν π.χ. κάποιος είναι αλλεργικός στο γρασίδι και επισκεφτεί κάποια χώρα της Βόρειας Ευρώπης, μπορεί να έχει συμπτώματα, αφού εκεί το γρασίδι ανθίζει το καλοκαίρι.
Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις. Στην Ελλάδα, ο μύκητας Alternaria, που αναπτύσσεται σε ξερά χόρτα, παράγει μεγάλες ποσότητες σπορίων το καλοκαίρι και μπορεί να προκαλέσει επεισόδια άσθματος. Κάποια ζιζάνια, όπως το περδικάκι ή το χηνοπόδιο, μπορούν να συνεχίσουν να παράγουν γύρη και το καλοκαίρι και να προκαλούν συμπτώματα ρινίτιδας. Τα ακάρεα της οικιακής σκόνης μπορεί να παραμένουν ενεργά, αφού εξαρτώνται από τις συνθήκες μέσα στο σπίτι.
Το ίδιο ισχύει για τα αλλεργιογόνα των κατοικίδιων, που δεν εξαρτώνται ιδιαίτερα από την εποχή. Μία ενδιαφέρουσα και ξεχωριστή αλλεργία που εμφανίζεται συχνά το καλοκαίρι είναι η κνίδωση από κρύο! Πρόκειται για μια κατάσταση που ο ασθενής εμφανίζει δερματικά εξανθήματα μετά από έκθεση σε κρύο το καλοκαίρι, τυπικά μετά από μπάνιο στη θάλασσα. Στις πιο βαριές περιπτώσεις αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο, να πέσει η πίεση και να κινδυνέψει ο ασθενής ακόμα και από πνιγμό. Γι’ αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται, διαγιγνώσκεται και αντιμετωπίζεται.
Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο στις αλλεργίες;
Υπάρχει σημαντικό ποσοστό κληρονομικότητας στις αλλεργίες. Αλλά η κληρονομικότητα δεν είναι υποχρεωτική. Δηλαδή αν κάποιος έχει γονείς ή αδέλφια με αλλεργίες, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να πάθει και ο ίδιος/α. Αλλά οι περισσότεροι αλλεργικοί δεν έχουν τέτοιο ιστορικό.
Μεγαλύτερη σημασία για την ανάπτυξη των αλλεργιών παίζει το περιβάλλον και ο τρόπος με τον οποίο εκτιθέμεθα στη φύση, αλλά και σε χημικές ουσίες. Η έκθεση στη φύση συνδέεται, γενικά, με λιγότερες αλλεργίες, ενώ ο «δυτικός τρόπος ζωής», η ρύπανση και η ανθυγιεινή διατροφή κάνουν τις αλλεργίες περισσότερες και πιο βαριές.
Όσον αφορά στις τροφικές αλλεργίες, ισχύει ότι η εισαγωγή τροφών από νωρίς στα βρέφη, μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά;
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας προτείνει αποκλειστικό θηλασμό για τους πρώτους 6 μήνες ζωής. Αρκετές μελέτες όμως έδειξαν ότι αν η εισαγωγή στερεών τροφών ξεκινήσει από τον 4ο μήνα περίπου, μειώνονται σημαντικά οι πιθανότητες για τροφικές αλλεργίες στο συγκεκριμένο τρόφιμο. Αυτό γίνεται γιατί ο οργανισμός μαθαίνει να θεωρεί φυσιολογικό ότι τρώει την κρίσιμη αυτή περίοδο και δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακόπτεται ο θηλασμός. Ούτε όμως ότι πρέπει να πιέζουμε το παιδί και τους γονείς να εισαγάγουν όλα τα τρόφιμα γρήγορα. Ο παιδίατρος μπορεί να δώσει προσωποποιημένες συμβουλές για το κάθε παιδί, ανάλογα με το πόσο ώριμο είναι, τις συνήθειες της οικογένειας κ.λπ.
Μπορείτε να δώσετε μερικές χρήσιμες συμβουλές στους γονείς;
Στην εποχή μας ακούγονται πολλές οδηγίες, οι οποίες μπορεί να δημιουργούν βάρος, παρά να είναι χρήσιμες για τους γονείς. Δεν υπάρχουν «κόλπα» ή «μυστικά» για καλή υγεία: πρακτικά, είναι όλα γνωστά αλλά δεν τα ακολουθούμε, είτε επειδή δεν μπορούμε είτε επειδή δεν θέλουμε.
Αν μπορούσα να συνοψίσω τις δυνατότητες πρόληψης της αλλεργίας σε δυο προτάσεις, θα έλεγα ότι ο υγιεινός, παραδοσιακός τρόπος ζωής συνδέεται με καλύτερη υγεία, περιλαμβάνοντας και τις αλλεργίες. Επαφή με τη φύση, μεσογειακή διατροφή χωρίς υπερβολές, όσο το δυνατόν λιγότερο στρες είναι υπέρ μας.
Το χειρότερο κακό το προκαλεί η ρύπανση και μάλιστα ο καπνός του τσιγάρου. Στην Ελλάδα θα σώζονταν πολλές ζωές και θα περιοριζόταν πολύ ο πόνος που προκαλείται από τις αρρώστιες, αν κόβαμε το τσιγάρο. Άλλες πρακτικές όπως η αποφυγή κάποιων αλλεργιογόνων στην εγκυμοσύνη ή η απομάκρυνση των κατοικίδιων ζώων, δεν λειτουργούν και μπορεί να δράσουν και ανάποδα.
