Γράφει ο Ισίδωρος Μέντης
Φαρμακοποιός (ΕΚΠΑ), κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Σπουδών στη Διοίκηση Οικονομικών Μονάδων
με εξειδίκευση στα Οικονομικά της Υγείας (ΕΚΠΑ)
Υποψήφιος διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών
Στέλεχος Διεύθυνσης Φαρμάκου Κεντρικής Υπηρεσίας ΕΟΠΥΥ
Η υγειονομική περίθαλψη κατοχυρώνεται στην οικουμενική διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επαγωγικά αναπτύχθηκαν συστήματα υγείας, για τη βιωσιμότητα των οποίων απαιτείται πρόσβαση σε ανθρώπινο κεφάλαιο, φάρμακα, ιατροτεχνολογικό υλικό και επενδύσεις σε κτίρια – εξοπλισμό.
Λόγω περιορισμένων πόρων, η χάραξη υγειονομικής πολιτικής ερείδεται σε συγκράτηση κόστους ή/και αυξημένη χρηματοδότηση υπηρεσιών υγείας για παροχή ποιοτικών υγειονομικών υπηρεσιών με τη μικρότερη δυνατή επένδυση πόρων, αντιμετωπίζοντας προκλήσεις, όπως ζήτηση χρήσης νέων τεχνολογιών υγείας, ήτοι κάθε παρέμβαση (διαδικασίες – οργανωτικά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, φάρμακα, ιατροτεχνολογικές συσκευές) στοχεύουσα στην προαγωγή υγείας/πρόληψη – θεραπεία – διαχείριση νόσων.
Η ΑΤΥ συνιστά διαδικασία αναζήτησης απαντήσεων για λήψη αποφάσεων υγειονομικής πολιτικής, αποτρέποντας επένδυση σε αναποτελεσματικές τεχνολογίες υγείας, με συνεκδοχικό θετικό δημοσιονομικό αντίκτυπο. Απευθύνεται σε κέντρα λήψης αποφάσεων (κρατικοί φορείς), επαγγελματίες υγείας, νοσοκομεία, συλλόγους ασθενών, ακαδημαϊκή κοινότητα, ιατροφαρμακευτική βιομηχανία και ευρύ κοινό, με αντικείμενο την επισκόπηση ιατρικών – οικονομικών – κοινωνικών – ηθικών επιπτώσεων χρήσης τεχνολογίας υγείας, επίτευξη ορθολογικής λήψης αποφάσεων συνεκτιμώντας στοιχεία αξίας (κόστος – κίνδυνοι – οφέλη) υφισταμένων – νέων τεχνολογιών και αύξηση προσβασιμότητας σε καινοτόμες θεραπείες (Εικ. 1).
Δεδομένου ότι κάθε νέα τεχνολογία υγείας δεν είναι απαραιτήτως καινοτόμος και λόγω κόστους απόκτησης – χρήσης, διενεργείται οικονομική αξιολόγηση, με το κόστος αποτυπούμενο σε νομισματικούς όρους, ενώ το όφελος αντανακλάται σε οικονομικούς/κλινικούς όρους είτε σε ποιότητα ζωής.
Τα αξιολογούμενα στοιχεία είναι επιβάρυνση από ασθένειες, αποτελεσματικότητα χρήσης νέας τεχνολογίας, ασφάλεια (διαγνωστική – θεραπευτική), επίπεδο καινοτομίας, κοινωνικοοικονομικός αντίκτυπος, πρόσβαση στην υγειονομική παρέμβαση, αποδοτικότητα χρήσης βάσει διαθεσίμων πόρων, δεοντολογικές – ηθικές παράμετροι χρήσης, πηγές αποδεικτικών στοιχείων και διαθεσιμότητα πληροφοριών (Εικ. 2).
Οι οργανισμοί ΑΤΥ υφίστανται κυρίως ως αυτόνομοι φορείς με συμβουλευτικό ρόλο.
Ενδεικτικά, το NICE (National Institute for Health and Care Excellence) αποτελεί σημείο αναφοράς, προσδιορίζοντας την κλινική αποτελεσματικότητα τής υπό αξιολόγηση θεραπείας συγκριτικά με το επαγόμενο κόστος στο αγγλικό υγειονομικό σύστημα, το IQWIG (Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen), γερμανικός φορέας, εκδίδει κατευθυντήριες γραμμές με κριτήριο τη θεραπευτική υπεροχή (έναντι υφισταμένων θεραπειών) των αξιολογούμενων υγειονομικών παρεμβάσεων και το HAS (Haute Autorité de Santé), συμβουλευτικό όργανο για τις γαλλικές δημόσιες Αρχές, αξιολογεί κλινικά οφέλη βάσει συγκριτικής βελτίωσης θεραπευτικού οφέλους από την αξιολογούμενη υγειονομική παρέμβαση (Amelioration du Service Medical Rendu – ASMR) (Εικ. 3).
Συχνά, η διαφοροποιημένη αποτύπωση αξίας – εθνικής προτεραιοποίησης παράγει διακρατική ετερογένεια αποφάσεων και δεδομένου ότι κανένα μοντέλο ΑΤΥ δεν είναι καθολικά εφαρμόσιμο, οι διαδικασίες πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε χώρας, βάσει χαρακτηριστικών εκάστης (μορφή υγειονομικού συστήματος, εύρος πληθυσμού, διοικητικές δομές, διαθέσιμοι πόροι) εναρμονιζόμενες με την αρχή της επικουρικότητας για διαμοιρασμό πληροφοριών και ευθυγράμμιση χρόνου έγκρισης τεχνολογιών υγείας.
Η διευρυμένη συνεργασία είναι κρίσιμη για ανταπόκριση σε διεθνώς αναδυόμενες προκλήσεις (πανδημία Covid-19) αναδεικνύοντας την ανάγκη ίδρυσης ενιαίου ευρωπαϊκού φορέα ΑΤΥ, ως εργαλείο ανάπτυξης κοινών κατευθυντηρίων οδηγιών φαρμακοοικονομικής αξιολόγησης – αποτίμησης προστιθέμενης θεραπευτικής αξίας νέων φαρμακευτικών θεραπειών.
Ενώ παλαιότερα στην Ελλάδα η παροχή καθολικής υγειονομικής περίθαλψης δεν συμπεριλάμβανε συνεκτίμηση κόστους – αποτελεσματικότητας υπηρεσιών υγείας, με τον Ν. 4512/2018 συστάθηκαν επιτροπή αξιολόγησης – αποζημίωσης φαρμάκων για έκδοση γνωμοδότησης προς ένταξη/απο – ένταξη από τον Κατάλογο Αποζημιούμενων Φαρμάκων (ΚΑΦ), επιτροπή διαπραγμάτευσης τιμών φαρμάκων, με αρμοδιότητα να διαπραγματεύεται τιμές/εκπτώσεις φαρμάκων που αποζημιώνονται από τον ΕΟΠΥΥ ή προμηθεύονται τα δημόσια νοσοκομεία, να συνάπτει συμφωνίες με κατόχους αδειών κυκλοφορίας και να εισηγείται για επίπτωση αποζημίωσης φαρμάκων στον εθνικό προϋπολογισμό και επιτροπή διαπραγμάτευσης αμοιβών – τιμών ιατροτεχνολογικών προϊόντων για διαπραγμάτευση αμοιβών συμβαλλομένων παρόχων, όρων συμβάσεων ΕΟΠΥΥ και τιμών ιατροτεχνολογικών υλικών.
Η ΑΤΥ συνιστά απάντηση στο αυξανόμενο υγειονομικό κόστος, με εξοικονόμηση πόρων δυνητικά κατευθυνόμενων σε άλλες κοινωνικές υπηρεσίες (παιδεία), επηρεάζει θετικά δείκτες υγείας και ανισότητες, μεγιστοποιώντας το κοινωνικό όφελος) με περιορισμό κατανάλωσης φαρμάκων – κόστους ευάλωτων πληθυσμών, συμμετοχή πολιτών για συναπόφαση διάθεσης πόρων και προώθηση γενοσήμων (μέσω συγκριτικών πλεονεκτημάτων, ήτοι αξιόπιστες παραγωγικές διαδικασίες, χαμηλότερα κόστη παραγωγής – διανομής, η Ελλάδα δύναται να καταστεί κέντρο παραγωγής γενοσήμων, διασφαλίζοντας απρόσκοπτη υγειονομική κάλυψη). Επίσης, για ευρεία αποδοχή της θεσπισθείσης διαδικασίας ΑΤΥ, προτείνεται η συμπερίληψη όλων των ενδιαφερομένων (stakeholders), μείωση χρόνου αξιολόγησης -επίσπευση έγκρισης κυκλοφορίας φαρμάκων υψηλού κόστους- σπάνιων ασθενειών, έγκαιρη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες (γονιδιακές – κυτταρικές) με προσιτό κόστος και εστίαση στην κλινική προστιθέμενη αξία. Κάθε συνιστώμενη για εφαρμογή υγειονομική παρέμβαση θα πρέπει να προτείνεται για αποζημίωση (άμεση ένταξη φαρμάκων με προστιθέμενη θεραπευτική αξία στον ΚΑΦ, επιταχύνοντας την πρόσβαση σε αυτά).
Η πολυκριτηριακή σχεδίαση – ασθενοκεντρική οικοδόμηση του εθνικού φορέα ΑΤΥ, ως διεπιστημονικού πυλώνα πολιτικής υγείας, με απαρέγκλιτη εναρμόνιση με το σχετικό νομικό πλαίσιο, δίχως υπερκέραση δημοσιονομικών περιορισμών και την προσήκουσα αξιοποίηση της διεθνούς εμπειρίας και τεχνολογικής προόδου, διορθώνει διαχρονικές στρεβλώσεις επιβαρύνουσες τη δημόσια υγειονομική δαπάνη και δίχως αποκλίσεις από εθνικούς οικονομικούς στόχους (αποσοβώντας ακροσφαλείς δημοσιονομικές αποφάσεις) αναδεικνύει τον φορέα ΑΤΥ σε θεματοφύλακα της δημόσιας υγείας, με επίτευξη του τριπλού στόχου της εξασφάλισης της βιωσιμότητας του συστήματος υγείας, της ανταγωνιστικότητας της ιατροφαρμακευτικής βιομηχανίας και παροχής εκσυγχρονισμένης υγειονομικής περίθαλψης, με κοινωνικά δίκαιη, οικονομικά προσιτή και έγκαιρη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες.
