Γράφει ο Γιάννης Π. Φύσσας
Ειδικός χειρουργός μαστού – μαστολόγος
Διευθυντής Β’ Κλινικής Μαστού – Metropolitan GENERAL
www.fyssas.gr
Αν σας έλεγαν ότι έχετε καρκίνο του μαστού αλλά μπορεί να σας τον εξαφανίσουν μόνο με φάρμακα, ίσως και να σκεφτόσασταν ότι πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, για φάρσα ή για τσαρλατάνους γιατρούς. Κι όμως, συμβαίνει ήδη σήμερα στ’ αλήθεια και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις.
Για να γίνει όμως αυτό χρειάζονται προς το παρόν, ορισμένες βασικές προϋποθέσεις:
1. Να πρόκειται για κάποιες συγκεκριμένες μορφές καρκίνων του μαστού.
2. Να απευθυνθείτε στους κατάλληλους γιατρούς.
3. Να διαγνωστείτε εγκαίρως, προτού εμφανιστούν μεταστάσεις.
Ας τα δούμε λίγο πιο αναλυτικά. Οι μορφές καρκίνων του μαστού που προαναφέραμε ότι μπορεί να εξαλειφθούν με φάρμακα, προτού γίνει οποιαδήποτε επέμβαση, είναι δύο· ο λεγόμενος τριπλά αρνητικός και ο λεγόμενος HER2 θετικός και όλοι μαζί αποτελούν περίπου το 1/3 του συνόλου των καρκίνων του μαστού. Τις περιπτώσεις αυτές παλαιότερα τις θεωρούσαμε ως τις πιο επιθετικές και με τη χειρότερη πρόγνωση. Σήμερα όμως τις περισσότερες από αυτές μπορούμε να τις θεραπεύσουμε, αρκεί να τις διαγνώσουμε εγκαίρως και να τις αντιμετωπίσουμε σωστά.
Πώς όμως θα ξεχωρίσουμε το είδος ενός καρκίνου του μαστού;
Πρέπει να ξέρετε ότι για κάθε ύποπτο εύρημα στο μαστό, η κλινική εξέταση (ψηλάφηση) καθώς και οι απεικονιστικές εξετάσεις (μαστογραφίες, υπέρηχοι κ.λπ.) δεν μπορούν να διαγνώσουν με βεβαιότητα τον καρκίνο, μπορούν μόνο να πιθανολογήσουν την υποψία του. Η πιθανότητα αυτή αναγράφεται στις μαστογραφίες ως αριθμός BIRADS και η βαθμολογία αρχίζει από το 0 και φτάνει ως το 6.
Η επίσημη διάγνωση του καρκίνου γίνεται με εξέταση στο μικροσκόπιο, δείγματος ιστού από το κέντρο του όγκου, που λαμβάνεται με ειδική βελόνα, υπό τοπική αναισθησία, στο ιατρείο μας, εύκολα και αναίμακτα, μέσα σε λίγα λεπτά και ονομάζεται διαδερμική βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy).
Η εξέταση αυτή θα δείξει με ακρίβεια, όχι μόνο αν υπάρχει καρκίνος ή όχι, αλλά και το ακριβές είδος του και άρα αν ανήκει στις δύο ειδικές κατηγορίες που αναφέραμε πιο πριν. Είναι σήμερα υποχρεωτικό να γίνεται βιοψία σε κάθε γυναίκα, στην οποία ανιχνεύεται ένα ύποπτο συμπαγές ογκίδιο του μαστού. Δεν πρέπει πια να γίνεται η απλή κυτταρολογική εξέταση με λεπτή βελόνα αιμοληψίας (FNA), όπως κάναμε προ 20ετίας, γιατί το μόνο που μπορεί αυτή να μας πει (κι αυτό ακόμα με μεγάλη πιθανότητα λάθους) είναι αν υπάρχει καρκίνος ή όχι και δεν μπορεί να ξεχωρίσει το είδος του, άρα ούτε και να προκαθορίσει την ορθή θεραπευτική του αντιμετώπιση.
Ποιος γιατρός είναι ο πιο αρμόδιος για την εξέταση των μαστών;
Ο πιο αρμόδιος γιατρός είναι ένας ειδικός μαστολόγος – χειρουργός μαστού, σε συνεργασία και με ειδικό ακτινολόγο μαστού και δυνατότητα να γίνεται υπερηχογράφημα, μαστογραφία και ότι άλλο είναι απαραίτητο. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει σωστή συνεργασία μαστολόγων και ακτινολόγων για κάθε γυναίκα ξεχωριστά. Εξετάσεις κομμένες και ραμμένες ειδικά στα μέτρα του δικού σας στήθους, γιατί το κάθε στήθος είναι διαφορετικό.
Πηγαίνετε από την αρχή στους κατάλληλους γιατρούς, που να διαθέτουν την πείρα και τον κατάλληλο εξοπλισμό, γιατί μόνο έτσι ελαχιστοποιείται η πιθανότητα να ξεφύγει κάτι, αδιάγνωστο. Κανένας βέβαια δεν είναι αλάνθαστος και σε όλους μπορεί να ξεφύγει ένας καρκίνος μαστού, όμως μια εξειδικευμένη ομάδα γιατρών έχει τις λιγότερες πιθανότητες σφάλματος.
Πότε και κάθε πότε πρέπει οι γυναίκες να ελέγχουν το στήθος τους;
Κατ’ αρχήν μην περιμένετε να πάτε στο γιατρό μόνο αν θα έχετε συμπτώματα, γιατί ο καρκίνος του μαστού είναι συνήθως ασυμπτωματικός, δηλαδή δεν νιώθετε απολύτως τίποτα. Συνηθίστε να πηγαίνετε μια φορά το χρόνο για προληπτικό έλεγχο και σε κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία που να μην την ξεχνάτε, πχ κοντά στα γενέθλιά σας.
Να γνωρίζετε ότι για τον καρκίνο του μαστού η λέξη πρόληψη είναι μάλλον παραπλανητική, δηλαδή δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να τον αποφύγουμε, όπως π.χ. κάνουμε εμβόλιο για τον τέτανο ή για την ιλαρά. Η αποφυγή γνωστών καρκινογόνων παραγόντων βοηθάει αλλά ο κίνδυνος για καρκίνο του μαστού παραμένει υψηλός. Άρα στην πράξη δεν υπάρχει πρόληψη, υπάρχει μόνο έγκαιρη διάγνωση.
Κάθε γυναίκα πρέπει να κάνει μια επίσκεψη στον μαστολόγο από την ηλικία των 20 ετών και κάθε 1 έως 2 χρόνια, ανάλογα με τα ευρήματα και τους ατομικούς της παράγοντες κινδύνου. Αν υπάρχει εύρημα, συνιστάται και υπερηχογράφημα. Στα 35 γίνεται η πρώτη μαστογραφία, η λεγόμενη «μαστογραφία αναφοράς» που φυλάσσεται για σύγκριση με όλες τις επόμενες. Από τα 40 και κάθε χρόνο συνιστάται κλινική εξέταση, μαστογραφία και υπερηχογράφημα. Ακόμα μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια έχει σήμερα η τρισδιάστατη τομοσυνθετική ψηφιακή μαστογραφία (3DT) συνδυασμένη και με υπερηχογράφημα, ιδιαίτερα στους λεγόμενους «πυκνούς μαστούς» όπου το σφάλμα της απλής ψηφιακής μαστογραφίας είναι πολύ υψηλό.
Πώς αντιμετωπίζονται αυτές οι δύο κατηγορίες καρκίνων μαστού που είπαμε ότι μπορούν να εξαφανιστούν μόνο με φάρμακα;
Ας επιστρέψουμε λοιπόν στο «θαύμα» αυτό που αναφέραμε πιο πριν, για να εξηγήσουμε πώς γίνεται. Έστω ένα τυπικό, καθημερινό σήμερα, σενάριο μιας νέας κυρίας 42 ετών, που ξαφνικά εμφανίζει στο στήθος της έναν όγκο. Μας λέει ότι μεγαλώνει γρήγορα. Είναι ανήσυχη και φοβισμένη. Την ίδια μέρα κάνουμε όλες τις απεικονιστικές εξετάσεις και τη διαδερμική βιοψία. Ο χρόνος τρέχει, ο όγκος τρέχει, παίρνουμε την απάντηση της βιοψίας «HER2 θετικός καρκίνος μαστού». Κάποτε θα προσπαθούσαμε να της αφαιρέσουμε όλο το στήθος ή θα την κρίναμε ανεγχείρητη. Τώρα της δίνουμε κουράγιο. Ελέγχουμε εξονυχιστικά όλο το σώμα της και βλέπουμε ότι δεν έχει μεταστάσεις. Το ογκολογικό συμβούλιο αποφασίζει: «Προεγχειρητική συστηματική θεραπεία».
Αντί για άμεση εγχείρηση, παραπέμπουμε πρώτα την ασθενή στους παθολόγους – ογκολόγους για τη θαυματουργή αγωγή που θα κρατήσει λίγους μήνες. Πριν την έναρξη της αγωγής, υπό τοπική αναισθησία και με ειδική βελόνα, τοποθετούμε στο κέντρο του όγκου ένα αδρανές μικροσκοπικό μεταλλικό κλιπ (δείκτη), απλά και μόνο για να παρακολουθούμε τη θέση και την εξέλιξή του. Βαριά τα φάρμακα αλλά πολύ καλά ανεκτά.
Στο 70% των ασθενών, μέσα 1-2 μήνες ο όγκος έχει μείνει ο μισός, σε 3-4 μήνες έχει σχεδόν εξαφανιστεί, στους 6 μήνες η μαστογραφία δείχνει το κλιπ μέσα στο μαστό χωρίς καθόλου καρκίνο γύρω του. Τότε πια βάζουμε την ασθενή στο χειρουργείο για μια μικροεπέμβαση, αφαιρούμε μόνο την περιοχή γύρω από το κλιπ, εκεί δηλαδή που βρισκόταν ο όγκος, για να ελέγξουμε και στο μικροσκόπιο αν υπάρχουν ακόμα ζωντανά κύτταρα του όγκου. Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας γυρίζει στο σπίτι της χαρούμενη.
Με τη μέθοδο αυτή στις περισσότερες ασθενείς ο όγκος έχει εντελώς εξαφανιστεί. Στις υπόλοιπες έχει σημαντικά μειωθεί και τότε είναι πολύ πιο εύκολο να αφαιρεθεί. Είναι βέβαιο ότι κάποια μέρα στο κοντινό μέλλον, το 70% θα έχει γίνει 99%. Και το χειρουργείο ίσως και να μη χρειάζεται πια καθόλου, σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις. Πολλοί από τους νεότερους χειρουργούς μαστού θα χρειαστεί να αλλάξουν επάγγελμα. Δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, είναι πια η καθημερινή μας κλινική πράξη.
