Η 14η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από τη Βουλή των Ελλήνων ως Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος.
Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες πραγματοποιούνται εκδηλώσεις μνήμης και τιμής στον Μικρασιατικό Ελληνισμό, μέσα από τον πολιτισμό, τη λαογραφία και, κυρίως, τις αφηγήσεις εκείνων που έζησαν τα γεγονότα, όπως σώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου.
Τούτες τις μέρες, δεν υπάρχει μόνο δημοσιογραφική παρουσία. Είναι προσωπικό βίωμα. Το μικρασιατικό αίμα ξαναζωντανεύει και πάλλεται στις φλέβες, σαν μια κινητήριος δύναμη να το ξυπνά και να το παρακινεί να ζεστάνει τα κύτταρα του κορμιού.
Κάθε χρόνο ανατρέχω σε δύο συγκεκριμένες φωτογραφίες.
Στην πρώτη, είναι το εξώφυλλο του βιβλίου η «Ιστορία ενός αιχμαλώτου». Ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της ελληνικής λογοτεχνίας του 20ου αιώνα. Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1929. Έκτοτε έχει κάνει πάνω από 20 επανεκδόσεις, έχει μεταφραστεί, έχει γίνει θεατρική παράσταση, έχει περιληφθεί στα σχολικά αναγνωστικά. Μια ιστορία προσφυγιάς. Από τις χιλιάδες εκείνες που ακόμα ρέουν στο αίμα μας. Και είναι κομμάτι της οικογενειακής μου ιστορίας.
Στην δεύτερη είναι ο ήρωας της ιστορίας. Ο Νικόλας Κοζάκογλου. Ήταν παππούς του πατέρα μου. Έφυγε κυνηγημένος από τον Κιρκιντζέ της Μ. Ασίας το ’22. Για μήνες κρυβόταν και για ένα διάστημα προσποιήθηκε τον Τούρκο για να γλιτώσει. Ο Χατζημεμέτης, ο αφέντης που τον είχε στη δούλεψή του, παρ’ όλο που μέσα του ήξερε πως ήταν Ρωμιός, δε μίλησε. Τον προστάτευσε, κράτησε το μυστικό του και τον βοήθησε να βρει τρόπο να περάσει απέναντι, να αναζητήσει επιζώντες από την οικογένειά του. Και όταν κατάφερε να γλιτώσει και να βρεθεί στη Χίο, από εκεί στον Πειραιά και, στη συνέχεια, μαζί με άλλους χωριανούς του που γλίτωσαν έφυγαν για την Μακεδονία, του έγραψε ένα γράμμα για να τον ευχαριστήσει για την καλοσύνη που του έδειξε. «Όσοι γνωρίζουν από κόσμο, ξέρουν ότι αυτά όλα είναι από τον Θεό» του έγραψε.
Την ιστορία την άκουσε ο Στρατής Δούκας σε μια περιοδεία του στα χωριά των προσφύγων της Μακεδονίας. Εντυπωσιάστηκε, συγκινήθηκε, τον έβαλε να του την αφηγηθεί, την έγραψε και την εξέδωσε και όταν του την διάβασε, γράφει στο ιστορικό του σημείωμα, τον έκανε να δακρύσει γιατί τα έγραψε, όπως ακριβώς του τα είπε.
Ο ίδιος δεν ήθελε να λέει την ιστορία του. Και ο πατέρας μου, ακόμα και σήμερα, πολλές φορές αποφεύγει να μιλήσει γι’ αυτό.
Για πολλά χρόνια προσπαθούσα να τον πείσω να πάμε στον Κιρκιντζέ και να δούμε πού έζησαν οι παππούδες μας. Οι απόγονοι των προσφύγων στο χωριό της Πιερίας, όπου βρήκαν καινούριες ρίζες έχουν κατά καιρούς επισκεφθεί τα χώματα των παππούδων τους. Σε μια εκδρομή, μάλιστα, έγιναν δεκτοί με πολλή ευγένεια από τους σύγχρονους (τότε) κατοίκους του χωριού, οι οποίοι όχι μόνο τους ξενάγησαν και τους φιλοξένησαν στα σπίτια των προγόνων τους, αλλά δέχθηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη να ανοίξει ξανά η Εκκλησία του χωριού που είχε μείνει σφαλιστή όλα αυτά τα χρόνια και να λειτουργήσουν, τιμώντας τους πατεράδες και παππούδες τους που έφυγαν κυνηγημένοι.
Εκείνος αρνιόταν πεισματικά. Κάποτε τον θεωρούσα υπερβολικό. Κι εκείνος θύμωνε. Πλέον, δεν προσπαθώ να τον πείσω. Μπορώ να τον καταλάβω. Και δεν τον αδικώ.
Ο ξεριζωμός κυλάει στις φλέβες μας. Έχει περάσει στο DNA μας. Δεν έχει σημασία αν – ευτυχώς – δεν ζήσαμε την προσφυγιά. Την κουβαλάμε από τις αφηγήσεις των παππούδων μας. Και είναι χρέος μας να τις διατηρήσουμε ζωντανές.
Έχουν πια περάσει 104 ολόκληρα χρόνια από εκείνη τη μαύρη σελίδα της Ιστορίας. Και, όμως, πολλά πράγματα παραμένουν ακόμα ίδια. Ο χρόνος γιατρεύει πληγές, αλλά όχι όλες. Και, δυστυχώς, έναν αιώνα μετά, προφανώς, δεν έχουμε μάθει τίποτα. Ας είναι. Ο δρόμος ποτέ δεν ήταν εύκολος. Όσο οι μνήμες των παππούδων μας μένουν ζωντανές, θα είμαστε εδώ να υπενθυμίζουμε ποιοι ήμασταν κάποτε και ποιοι ξεχάσαμε να είμαστε.
Κανένας δεν έγινε πρόσφυγας από επιλογή. Μέρες και εποχές που είναι, καλό είναι να μην το βγάζουμε ποτέ από το μυαλό μας.
ΣΗΜ: Η φωτογραφία που συνοδεύει το παρόν άρθρο αλιεύτηκε από το διαδίκτυο. Απεικονίζει τον Κιρκιντζέ, όπως είναι σήμερα. Πανέμορφοι τόποι. Έχουν κι αυτοί πολλές ιστορίες να αφηγηθούν…
