Η ιστορία του Ενές Καντέρ θυμίζει σενάριο κινηματογραφικής ταινίας, όμως, είναι εξωπραγματικά αληθινή και ξεπερνά κάθε φαντασία.
Γεννημένος στην Ελβετία από γονείς κουρδικής καταγωγής, έπαιξε μπάσκετ από… τύχη, όταν ένας ανιχνευτής ταλέντων τον εντόπισε σε μια τουρκική αγορά, όπου βρισκόταν μαζί με τον πατέρα του και τον ξεχώρισε για το ύψος του.
Μετά από μια σύντομη καριέρα στα τμήματα υποδομής της Φενερμπαχτυσέ, μετέβη στις ΗΠΑ, όπου και εξέλιξε θεαματικά το ταλέντο του και το 2011, σε ηλικία μόλις 19 ετών επελέγη στο Νο 3 του draft στο ΝΒΑ, από τους Utah Jazz, στην δεύτερη υψηλότερη θέση που βρέθηκε ποτέ μη αμερικανός μπασκετμπολίστας. Η καριέρα του διήρκησε 11 χρόνια και θα κρατούσε ακόμα μέχρι και σήμερα, αν με τη στάση του υπέρ της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν έθετε τη ζωή του σε κίνδυνο.
Το πρώτο χτύπημα ήρθε όταν το 2013 καταφέρθηκε εναντίον του καθεστώτος Ερντογάν εξαιτίας της ανάμιξής του σε σκάνδαλο διαφθοράς, ενώ, ο χαρακτηρισμός που του απέδωσε ως «Ο Χίτλερ του 20ου αιώνα» μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 τον έκανε θανάσιμο εχθρό του καθεστώτος. Η οικογένειά του υπέστη διώξεις, φυλακίσεις και βασανισμούς, φτάνοντας στο σημείο να τον αποκηρύξουν.
Δεν σταμάτησε να αγωνίζεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να φωνάζει υπέρ των αδυνάτων. Η Τουρκία αναίρεσε το διαβατήριο του, καθιστώντας τον «απάτριδα» , ενώ σύντομα λόγω της ακτιβιστικής του δράσης τον επικήρυξαν για 500.000 δολάρια.
Μίλησε ανοικτά για την εκμετάλλευση της εθνοτικής ομάδας των Ουιγούρων από την «μεγαλύτερη δικτατορία του πλανήτη», όπως χαρακτήρισε, την Κίνα.
Εξαιτίας της δράσης του έχει επιχειρηθεί να τον απαγάγουν αρκετές φορές, με τον ίδιο να πραγματοποιεί, χάρη στην υποστήριξη και του μάνατζέρ του… κινηματογραφικές αποδράσεις από την Τζακάρτα της Ινδονησίας και τη Ρουμανία.
Το 2021 πήρε αμερικανική υπηκοότητα και άλλαξε το όνομά του σε Ενές Καντέρ Freedom, στέλνοντας ακόμα ένα ηχηρό μήνυμα στον πλανήτη. Έκτοτε και, παρά το γεγονός ότι αν και Αμερικανός πολίτης πλέον, επιτρέπεται να ταξιδέψει σε ελάχιστες χώρες στον κόσμο, δεν σταματά να οργανώνει μπασκετικά camps με στόχο να μεταδώσει το μήνυμα πως το μίσος δεν βρίσκεται μέσα μας, αλλά αποτελεί προϊόν της προπαγάνδας των απανταχού δικτατοριών.
Πριν από λίγες ημέρες, βρέθηκε στην Ελλάδα για να παρουσιάσει την αυτοβιογραφία του με τίτλο «Στο όνομα της Ελευθερίας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Παπαζήση» και είναι ήδη παγκόσμιο best seller, ενώ τον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης έχει γράψει ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, με τον οποίο τον συνδέει πλέον μια βαθιά φιλία.
Η ΑΜΑΡΥΣΙΑ είχε την τύχη να συναντήσει τον Ενές Καντέρ Freedom τόσο στην παρουσίαση του βιβλίου, όσο και στο Institute of Sports Analysis, όπου βρέθηκε προσκεκλημένος του διευθυντή του Στέλιου Βραδέλη, προκειμένου να συζητήσει με σπουδαστές και μίλησε μαζί του για αυτή την τρομερή ιστορία της ζωής του.
Σε μια απολαυστική συζήτηση περίπου 5.000 λέξεων, ο Ενές Καντέρ Freedom μίλησε για τα όνειρά του, την ανάγκη να γίνουμε όλοι η φωνή των καταπιεσμένων του πλανήτη, το μπάσκετ στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, η κόντρα του ακόμα και με τον Λεμπρόν Τζέημς, η παραλίγο μεταγραφή του στον Παναθηναϊκό και η αντιπάθειά του στον Εργκίν Αταμάν, ενώ δεν σταμάτησε να φωνάζει πως η Τουρκία θα ξαναγίνει μια υπέροχη χώρα, αρκεί να απαλλαγεί το συντομότερο από το καθεστώς Ερντογάν.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΑΡΑΠΟΓΛΟΥ
Πώς ξεκίνησε αυτή η άγρια κόντρα σου με την τουρκική κυβέρνηση;
Μέσα σε μια στιγμή. Το 2013 ξέσπασε ένα τεράστιο σκάνδαλο διαφθοράς στην Τουρκία. Ο Ερντογάν και η οικογένειά του ήταν μπλεγμένοι σε αυτό. Για να το καταπνίξει, άρχισε να κυνηγάει αθώους ανθρώπους. Δημοσιογράφοι μπήκαν στη φυλακή, Μέσα ενημέρωσης έκλεισαν. Ένιωσα ότι πρέπει να πω κάτι. Σκεφτόμουν πως δεν με νοιάζει ποιος είσαι, αλλά αν μάχεσαι ενάντια στην ελευθερία του Τύπου, πρέπει κάτι να κάνω. Μίλησα ανοικτά. Εξαιτίας της αναγνωρισιμότητάς μου ως μπασκετμπολίστας, έγινε μεγάλος ντόρος στις ΗΠΑ και την Τουρκία. Αυτός είναι ο λόγος που από τότε η τουρκική κυβέρνηση με κυνηγάει και προσπαθεί να κάνει την ζωή μου ζωντανή κόλαση.
Με ποιον τρόπο;
Όταν άρχισα να μιλάω δημόσια για όσα γίνονται στην Τουρκία, χτύπησαν την οικογένειά μου. Πρώτα απέλυσαν το μπαμπά μου από τη δουλειά του. Η αδερφή μου, αν και έχει τελειώσει την Ιατρική, δεν βρίσκει δουλειά, ενώ και ο αδερφός μου, που ήταν επίσης ταλέντο στο μπάσκετ και είχε όνειρο να παίξει στο ΝΒΑ, δεν έβρισκε ομάδα, εξαιτίας μου. Πίεσαν την οικογένειά μου τόσο πολύ, που αναγκάστηκαν να υπογράψουν δήλωση αποκήρυξης για να τους αφήσουν ήσυχους. Ένιωσα πολύ άσχημα γι’ αυτό, όμως, ξέρω ότι δεν ήθελαν να το κάνουν. Εξαναγκάστηκαν.
Τι συνέβη μετά από αυτό;
Θυμάμαι πολύ καλά την μέρα που έλαβα το γράμμα τους. Ήταν σκληρό. Ευτυχώς, οι συμπαίκτες μου με υποστήριξαν πολύ και μου φέρθηκαν σαν οικογένεια. Η τουρκική κυβέρνηση όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Η αστυνομία έκανε επιδρομή στο σπίτι μου και πήραν όλες τις ηλεκτρονικές συσκευές, τηλέφωνα, υπολογιστές, lap tops, ώστε να αποκλείσουν κάθε πιθανότητα να έχουμε επικοινωνία. Επειδή δεν μπορούσαν να βρουν εμένα και να με συλλάβουν, πήραν τον μπαμπά μου και τον φυλάκισαν.
Πώς είναι η επικοινωνία με την οικογένειά σου όλα αυτά τα χρόνια;
Δεν έχουμε καμία απολύτως επικοινωνία. Την τελευταία φορά που είδα την οικογένειά μου ήταν το 2015. Πάνε πια 11 χρόνια από τότε. Δυστυχώς, δεν είμαι μόνο εγώ. Υπάρχουν αμέτρητες οικογένειες που περνούν τις ίδιες καταστάσεις και πολύ χειρότερες από αυτές που περνάμε εμείς.
Θα πρέπει να είναι πάρα πολύ σκληρό συναίσθημα.
Δεν υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό από την οικογένεια. Αλλά, έπρεπε να πάρω μια απόφαση. Πολλοί δεν με κατάλαβαν, δεν το πίστευαν, ειδικότερα οι συμπαίκτες μου. Υπήρξε κάποιος που μου είπε «Τι κάνεις; Δεν θες να ξαναδείς τη μαμά σου; Σκάσε και παίξε μπάσκετ!». Αν το καλοσκεφτείς, ίσως είχε δίκιο. Αλλά θέλω οι άνθρωποι να καταλάβουν. Η οικογένειά μου είναι μόνο μία ιστορία. Υπάρχουν χιλιάδες οικογένειες που βρίσκονται στη φυλακή αυτή τη στιγμή. Ανάμεσά τους και χιλιάδες παιδιά, ακόμα και βρέφη. Υπάρχουν χιλιάδες που άφησαν την οικογένειά τους και αναγκάστηκαν να αποδράσουν από την Δικτατορία στην Τουρκία. Ναι, η μαμά μου, ο μπαμπάς μου, τα αδέρφια μου, μου λείπουν πολύ. Όμως, σκέφτομαι και αυτά τα παιδιά, που αντί να παίζουν στο πάρκο, βρίσκονται στη φυλακή. Οφείλω να κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να τα βοηθήσω.
Ως αθλητής με παγκόσμια αναγνωρισιμότητα, δεν σου πέρασε καθόλου από το μυαλό να «σκάσεις και να παίξεις μπάσκετ»;
Οι αθλητές παίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνία. Όταν είσαι τόσο γνωστός, υπάρχουν χιλιάδες παιδιά που θέλουν να σου μοιάσουν. Μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παρακολουθούν τη ζωή σου συνεχώς. Είναι πολύ σημαντικό να αξιοποιήσεις την αθλητική ιδιότητα για να μιλήσεις για πράγματα πέρα από τον αθλητισμό. Συμβαίνουν πολλά άσχημα πράγματα στον πλανήτη μας. Οι αθλητές οφείλουν να συμβάλλουν στην εκπαίδευση της κοινωνίας προς το καλύτερο.
Πολλοί, ωστόσο, επιμένουν ότι οι αθλητές πρέπει να μένουν μακριά από την πολιτική.
Το αντίθετο πρέπει να συμβαίνει. Ακριβώς επειδή έχεις φωνή, όταν θέλεις να μιλήσεις για πολιτική, πρέπει να το κάνεις. Υπάρχουν πράγματα που είναι πολύ μεγαλύτερα από αυτό, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όταν υπάρχει συστηματική παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όταν υπάρχουν σε όλο τον κόσμο πολιτικοί κρατούμενοι, είναι σημαντικό οι αθλητές να χρησιμοποιούν τη φωνή τους για να στηρίξουν κάτι που είναι πολύ μεγαλύτερο από τον αθλητισμό και τους ίδιους. Αυτό προσπαθώ να κάνω κι εγώ.
Δεν έχεις μιλήσει όμως μόνο για τα όσα συμβαίνουν στην Τουρκία, αλλά και για άλλες χώρες.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν παραβιάζονται μόνο στην Τουρκία, αλλά σε όλο τον κόσμο. Και, εφόσον θεωρώ τον εαυτό μου ακτιβιστή υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οφείλω να μιλήσω για όλους, όχι μόνο για την χώρα μου. Δες τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, την Κίνα, την Ρωσία και την Ουκρανία, την Συρία. Εκατομμύρια ανθρώπων υποφέρουν. Νοιάζομαι και γι’ αυτούς το ίδιο και θα στέκομαι πάντα στο πλευρό τους.
Ο μεγαλύτερος εχθρός που έχεις κάνει είναι η Κίνα. Έχεις μιλήσει ανοικτά και το έχεις πληρώσει ακριβά.
Ξέρεις ότι σήμερα υπάρχουν περίπου 3 εκατομμύρια Ουιγούροι που βιάζονται και βασανίζονται κάθε μέρα από την κινεζική κυβέρνηση; Πολύς κόσμος, ακόμα και μουσουλμανικές χώρες δεν γνωρίζουν καν που βρίσκονται. Και δεν είναι μόνο οι Ουιγούροι. Οι λαοί στο Θιβέτ, το Χονγκ Κονγκ, την Ταϊβάν, τη Μογγολία, διώκονται και καταπιέζονται. Έπρεπε κάποιος να μιλήσει. Αυτό έκανα κι εγώ. Ήθελα να προκαλέσω τη μεγαλύτερη δικτατορία στον κόσμο.
Έχεις μιλήσει ανοικτά και για την επιρροή της Κίνας στις ΗΠΑ, όπου τα ζεις από κοντά.
Η Κίνα ελέγχει τα πάντα σε όλο τον κόσμο, ακόμα και στην Αμερική. Το Χόλιγουντ, το ΝΒΑ, την Γουόλ Στριτ, τα Πανεπιστήμια, το Κονγκρέσο, τα πάντα. Γι’ αυτούς είναι μόνο τα χρήματα. Για παράδειγμα, πέρσι μόνο, στην Κίνα παρακολούθησαν περισσότεροι άνθρωποι το ΝΒΑ, από ό,τι οι ίδιοι οι Αμερικανοί. Μιλάμε για 6 δισεκατομμύρια δολάρια. Γι΄ αυτό το λόγο θέλω να βγω εκεί έξω και να τα βγάλω όλα στη φόρα.
Δεν είχες όμως πολλή ανταπόκριση από το σύστημα του ΝΒΑ
Στην Αμερική, θα δείτε πως όλοι θα σταθούν υπέρ του κινήματος Black Lives Matter, υπέρ της κοινότητας των Λατίνων, της LGBTQ κοινότητας, αλλά, όταν το θέμα έρχεται στην Κίνα, δεν μπορείς να πεις λέξη. Αν το κάνεις, είσαι εκτός πρωταθλήματος. Η Κίνα ελέγχει όλη τη Λίγκα και κανένας δεν τολμά να μιλήσει. Δυστυχώς, μίλησα με όλους, όχι μόνο στο ΝΒΑ, αλλά και στο NFL, το MLS, ακόμα και Ολυμπιονίκες. Εκλιπαρούσα να με ακούσουν, να στείλουμε ένα μήνυμα για την ειρήνη, να δημιουργήσουμε κάτι μεγάλο όλοι μαζί και να εμπνεύσουμε τις επόμενες γενιές. Η απάντησή τους ήταν «είσαι γενναίος, συνέχισε και θα σε στηρίξουμε, αλλά δεν μπορούμε να το φωνάξουμε». Εύχομαι περισσότεροι αθλητές να μιλούσαν για όλα όσα συμβαίνουν, αλλά αυτό που φοβούνται είναι ότι θα χάσουν τα συμβόλαιά τους, την αγάπη του κοινού, θα χάσουν εκατομμύρια δολάρια.
Αυτό δεν είναι, όμως, ο ορισμός της έλλειψης Ελευθερίας;
Φυσικά και είναι έλλειψη Ελευθερίας. Είναι πολύ περίεργο γιατί, όταν σκέφτεσαι την Αμερική, το πρώτο που σου έρχεται στο μυαλό είναι η Ελευθερία του λόγου. Αλλά, όταν απλώς θέλεις να πεις δημόσια τις θέσεις σου, μπορεί να χάσεις εκατομμύρια δολάρια, χάνεις την οικογένειά σου, τους φίλους σου, την καριέρα σου. Κάποτε μίλησα στο Κογκρέσο και έκανα μόνο μια ερώτηση στα μέλη του. Πώς γίνεται η μεγαλύτερη Δικτατορία του πλανήτη, η Κίνα, να ελέγχει απόλυτα Οργανισμούς, όπως το ΝΒΑ και να απολύει έναν Αμερικανό πολίτη; Κοιτούσαν ο ένας τον άλλον και μου είπαν πως δεν έχουν απάντηση σε αυτό. Για κάποιους, το να χάνεις χρήματα, είναι πιο ισχυρό και πιο σημαντικό από το να χάνεις την ελευθερία και τα ανθρώπινα σου δικαιώματα.
Ναι, αλλά κι εσύ έχασες πολλά εκατομμύρια.
Εδώ έχασα την οικογένειά μου. Το να χάσω την καριέρα μου ή να χάσω εκατομμύρια δολάρια δεν σημαίνει απολύτως τίποτα για μένα. Δεν ήταν εύκολη απόφαση. Αλλά ήταν κάτι πολύ σημαντικό. Πιστεύω αυτό που λείπει πραγματικά από τον πλανήτη είναι η ενσυναίσθηση. Όσο εμείς ζούμε μια άνετη ζωή, κάπου αλλού, υπάρχουν άνθρωποι που χάνουν τη ζωή και την ελευθερία τους. Πρέπει να μπούμε στη θέση τους. Ακόμα κι αν είναι στην άλλη άκρη του κόσμου. Αν το καταφέρουμε αυτό, ο κόσμος θα γίνει ένα καλύτερο και πιο δίκαιο μέρος.
Όταν αγωνιζόμαστε για τα «πιστεύω» μας, μπορεί να εμπνεύσουμε κάποιους, αλλά συμβαίνει και να χάνουμε φίλους. Αυτή η επιλογή σου να εναντιώνεσαι στους «μεγάλους» πρέπει να φέρνει και πολλή μοναξιά, έτσι δεν είναι;
Όταν αγωνίζεσαι για πράγματα που είναι μεγαλύτερα από σένα, είναι πολύ μοναχικός δρόμος. Έπαιξα μπάσκετ για 11 χρόνια και είχα δεκάδες συμπαίκτες, ήμουν μέλος πολλών ομάδων, είχα πολλούς προπονητές, φροντιστές, αλλά σήμερα, μου στέλνουν μηνύματα και μου λένε «σε αγαπάμε, σε υποστηρίζουμε, αλλά δεν μπορούμε να το πούμε δημόσια ούτε καν να βγάλουμε μια φωτογραφία μαζί». Γιατί ξέρουν ότι, αν το κάνουν, θα χάσουν τα παχυλά συμβόλαιά τους. Ναι, είναι ένας πολύ μοναχικός δρόμος.
Μεταξύ αυτών που είχατε έντονη κόντρα ήταν και ο Λεμπρόν Τζέημς. Έχεις μια τάση να δημιουργείς δυνατούς εχθρούς!
Αν θέλεις να αλλάξεις τα πράγματα, πρέπει να πας κόντρα στους «σκληρούς». Δεν θες να τα βάλεις μόνο με τους μικρούς. Πρέπει να τα βάλεις και με τους μεγάλους.
Αυτός είναι και ο λόγος που έχεις δηλώσει ανοικτά ότι σκοπεύεις να θέσεις υποψηφιότητα στις επόμενες εκλογές για το Κογκρέσο;
Στον ακτιβισμό μπορείς να ακουστείς δυνατά, αλλά δεν θα πετύχεις πάρα πολλά. Αν θέλεις να αλλάξεις πραγματικά τα πράγματα, πρέπει να είσαι και πολιτικός. Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμβαίνουν σε όλο τον κόσμο. Είναι πραγματικά λυπηρό. Δείτε την Μέση Ανατολή ή σε όποια χώρα υπάρχει Δικτατορία. Για να μπορέσεις να κάνεις κάτι, πρέπει να είσαι μέρος της Διοίκησης.
Με τους Ρεπουμπλικάνους ή με τους Δημοκράτες;
Δεν έχω αποφασίσει ακόμα. Ελπίζω ότι όταν έρθει η ώρα, το 2030 που θα βάλω υποψηφιότητα, οι άνθρωποι θα καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλο καλύτερα. Σήμερα έχεις δύο πλευρές, τους Ρεπουμπλικάνους και τους Δημοκράτες, όλη μέρα επιτίθενται μεταξύ τους. Στο Κογκρέσο, τη Γερουσία, ακόμα και στα ΜΜΕ, πάντα επιτίθενται ο ένας στον άλλο. Αυτό δημιουργεί μεγάλη ένταση στην χώρα. Βλέπεις ότι άνθρωποι πυροβολούνται και σκοτώνονται. Δεν λέω ότι είναι εμφύλιος πόλεμος, αλλά θα μπορούσε να γίνει. Ελπίζω όταν θα έρθει η ώρα να θέσω υποψηφιότητα, τα πράγματα θα έχουν ηρεμήσει κάπως. Ξαναλέω ότι το να είσαι ακτιβιστής είναι καταπληκτικό, αλλά, αν θέλεις να κάνει πραγματικές αλλαγές, πρέπει να είσαι στο «γραφείο». Αυτός είναι ο λόγος που θα ήθελα να θέσω υποψηφιότητα.
Ωστόσο, αυτή είναι μια περίοδος που και στις ΗΠΑ η κατάσταση είναι αρκετά τεταμένη. Πώς το ζεις εσύ από μέσα;
Όταν κοιτώ σήμερα την Αμερική, είναι σαν να βλέπω να ακολουθούν τα πρώτα βήματα που είχε ακολουθήσει η Τουρκία. Μια δημοκρατική χώρα, που άλλαξε ριζικά, όταν ανέλαβε ο Ερντογάν και μετατράπηκε σε Δικτατορία. Το ίδιο βλέπω να συμβαίνει σταδιακά και στην Αμερική. Όταν ανοίγω την τηλεόραση, βλέπω μία πλευρά να επιτίθεται στην άλλη. Δεν υπάρχει ειρήνη στην χώρα, υπάρχει ένταση και οι άνθρωποι είναι πάντα έτοιμοι να τσακωθούν για οτιδήποτε. Αυτό πληγώνει τη χώρα.
Γνωρίζεις ότι και στην Ελλάδα η κατάσταση είναι αρκετά περίεργη; Είμαστε στις τελευταίες θέσεις παγκοσμίως στην Ελευθερία του Τύπου.
Να είμαι ειλικρινής, η προσοχή μου είναι στη Μ. Ανατολή, σε όσα συμβαίνουν μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, τη Συρία, την Κίνα και την Τουρκία, δεν έχω φτάσει στην Ελλάδα ακόμα. Είναι η πρώτη φορά που το ακούω.
Παρ’ όλα αυτά, έχεις μια πολύ καλή σχέση με την Ελλάδα.
Θέλω να το εξηγήσω. Μεγάλωσα στην πόλη Βαν της Ανατολικής Τουρκίας. Μια ήσυχη περιοχή, όμως, με ανεκπαίδευτο κόσμο, που πείθεται εύκολα από όσα λένε οι πολιτικοί. Όσο ήμουν μικρός, άκουγα συνέχεια πόσο κακοί είναι οι Έλληνες και οτιδήποτε έχει να κάνει με τη χώρα. Έτσι λειτουργεί η προπαγάνδα. Δεν γεννιέσαι με το μίσος, μαθαίνεις να ζεις με αυτό. Ήρθα για πρώτη φορά στην Ελλάδα με την Εθνική μου ομάδα, να παίξουμε σε ένα τουρνουά μικρών ηλικιών και είδα μια διαφορετική πραγματικότητα. Όλοι μας χαιρετούσαν και μας αγκάλιαζαν. Άρχισα να αμφισβητώ όσα μας έλεγαν και να το ψάχνω μόνος μου. Είναι αλήθεια ότι δεν μπορούσα να πιστέψω ότι χιλιάδες παιδιά στην Τουρκία μεγαλώνουν με μίσος για την Ελλάδα, τον Χριστιανισμό και τη Δύση εξαιτίας των πολιτικών. Έχω δεχθεί τεράστια αγάπη εδώ.
Πώς νιώθεις όταν επισκέπτεσαι την Ελλάδα;
Κάθε φορά που έρχομαι στην Ελλάδα, με καλωσορίζουν πολύ θερμά και έχω μια πολύ καλή φιλοξενία. Όμως, μια άλλη πραγματικότητα είναι ότι οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, έχουν βαθιές ρίζες και στην Ελλάδα και είναι πολύ κακοί άνθρωποι. Γι’ αυτό κάθε φορά που έρχομαι, έχω ανθρώπους γύρω μου, να περπατούν κοντά μου. Οτιδήποτε μπορεί να συμβεί. Αλλά την ίδια στιγμή, αγαπώ την Ελλάδα τόσο πολύ, γιατί πραγματικά, είναι πολύ κοντά στην Τουρκία. Κάθε φορά που έρχομαι, δεν απέχω ούτε μία ώρα μακριά από την οικογένειά μου. Αισθάνομαι αυτή τη ζεστασιά, αυτή τη σύνδεση. Γι΄ αυτό η Ελλάδα είναι ένα σημαντικό μέρος για μένα, γιατί πραγματικά με κάνει να νιώθω σαν στο σπίτι μου.
Προφανώς, όταν ήσουν παιδί και ονειρευόσουν να παίξεις μπάσκετ, δεν είχες στο μυαλό σου να περπατάς και να ζεις μονίμως στον φόβο. Πώς είναι αυτό το συναίσθημα;
Κάποιες δικτατορίες το κάνουν. Αν είσαι στην Τουρκία και πεις ότι είσαι εναντίον τους, θα καταλήξεις στη φυλακή. Αλλά, αν ζεις στο εξωτερικό και μιλήσεις εναντίον τους, βάζουν το όνομά σου στην λίστα της Interpol, ως διεθνή εγκληματία. Σε κάποιες χώρες, αν ταξιδέψεις, έχουν κάνει συμφωνία με την Τουρκία και είναι υποχρεωμένοι να σε εκδώσουν. Έχω Αμερικανικό διαβατήριο, όμως, ακόμα και με αυτό, δεν μπορώ να ταξιδέψω παρά μόνο σε 29 χώρες σε όλο τον κόσμο. Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, θα είναι πολύ επικίνδυνο. Γι΄ αυτό δεν ταξιδεύω συχνά σε πολλές δύσκολες χώρες. Είναι άσχημα γιατί πολλές χώρες κάνουν χρήση αυτού του συστήματος.
Πώς καταφέρνεις και αντέχεις όλη αυτή την πίεση;
Αντιμετωπίζω συνέχεια κρίσεις. Έπειτα από λίγο, το σώμα σου δεν καταλαβαίνει τίποτα. Δεν το νιώθεις καν. Ακούς συνέχεια θλιβερές ιστορίες, για τον πόνο των αθώων ανθρώπων, για τους πολιτικούς κρατούμενους σε όλο τον κόσμο και προσπαθείς να τους βοηθήσεις, κάποιες φορές αποτυγχάνεις, κάποιες φορές τα καταφέρνεις. Δεν ξέρω πώς τα καταφέρνω. Το κίνητρο είναι ο μόνος τρόπος. Δεν υπάρχει τίποτα να σταματήσει το κίνητρό σου. Όταν βλέπεις ότι έκανες κάτι για μια οικογένεια, όταν απελευθερώνεις κάποιον από τη φυλακή και βλέπεις τα χαμόγελα στο πρόσωπό τους, αυτό είναι κάτι ανεκτίμητο.
Πλέον, αξιοποιείς το μπάσκετ ως εργαλείο για να φέρεις τη συμφιλίωση σε όλα τα παιδιά του κόσμου.
Πιστεύω πως τρία στοιχεία μπορούν να ενώσουν τους ανθρώπους. Ο αθλητισμός, το φαγητό και ο Πολιτισμός. Μπορεί να μισεί ο ένας τον άλλο, αλλά να αγαπάμε το ίδιο φαγητό, να ακούμε τον ίδιο καλλιτέχνη ή να υποστηρίζουμε την ίδια ομάδα και να αγαπάμε τον ίδιο αθλητή. Αυτό που κάνω, είναι να ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο και να οργανώνω μπασκετικά camps. Φέρνω κοντά μουσουλμάνους, χριστιανούς, εβραίους. Το 2022 οργάνωσα ένα camp και έβαλα να παίξουν παιδιά από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη. Όταν μπήκαν στο παρκέ, δεν κοιτούσαν ο ένας τον άλλον, δεν ήθελαν καν να δώσουν τα χέρια. Μετά από δύο εβδομάδες άρχισαν να γίνονται φίλοι, να ακολουθούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να ανταλλάσσουν τηλέφωνα. Αυτό μου δίδαξε ότι το μίσος δεν είναι κάτι με το οποίο γεννιέσαι, είναι κάτι που το μαθαίνεις στην πορεία της ζωής σου. Δυο χρόνια μετά, έκανα ένα αντίστοιχο camp με παιδιά από την Ελλάδα και την Τουρκία. Αυτό το καλοκαίρι θα οργανώσω άλλο ένα και θα φέρουμε πολλά παιδιά.
Κάπως έτσι έγινε και η γνωριμία σου με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, ο οποίος, μάλιστα, προλόγισε και το βιβλίο σου. Πώς γεννήθηκε αυτή η σχέση;
Έχουμε μια πολύ όμορφη φιλία και κάθε φορά που έρχομαι στην Ελλάδα, τον επισκέπτομαι. Ο λόγος του με ηρεμεί. Μάλιστα, μου υποσχέθηκε πως το επόμενο camp θα το οργανώσουμε μαζί και θα έρθει να παίξει κι αυτός! Θα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, γιατί αν και είναι προχωρημένης ηλικίας, δείχνει την αφοσίωση του στον αθλητισμό και στο να χτίζουμε γέφυρες μεταξύ των χωρών μας. Όταν έμαθα ότι προσφέρθηκε να γράψει τον πρόλογο για το βιβλίο, ένιωσα τεράστια τιμή. Σκέψου ότι όλοι όσοι ζήτησα να γράψουν κάτι, ηθοποιοί, τραγουδιστές, αθλητές, όλοι το αρνήθηκαν. Όταν μίλησα μαζί του δεν το σκέφτηκε καν και μου έγραψε πολύ συγκινητικά λόγια. Τον ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Χάρη σε αυτόν, το βιβλίο αποκτά και μια άλλη αξία. Σκέψου ότι κάποτε θα το πάρει ένα παιδί στα χέρια του και θα διαβάσει πως ένας Τούρκος μπασκετμπολίστας και ένας Αρχιεπίσκοπος έχτισαν μια όμορφη φιλία.
Υπάρχει μια επικήρυξη για το «κεφάλι» σου. Όμως, δεν είσαι εγκληματίας. Μιλάς απλώς για ανθρώπινα δικαιώματα. Πόσο εύκολο σου είναι να το εξηγήσεις αυτό σε μικρά παιδιά;
Δεν είμαι ο μόνος. Το καθεστώς Ερντογάν έχει επικηρύξει κάθε άνθρωπο που μιλάει εναντίον του. Αυτό ξεκάθαρα αποδεικνύει ότι είναι ένας δικτάτορας. Πέρα, όμως, από αυτό, κανένας δεν νομίζω ότι πιστεύει ότι είμαι ο «κακός». Ούτε οι συμπαίκτες μου, ούτε τα παιδιά. Όλοι καταλαβαίνουν ότι αυτό είναι το τίμημα του να αγωνίζεσαι ενάντια σε μια δικτατορία.
Νομοτελειακά, κάποια στιγμή ο Ερντογάν δεν θα ηγείται της Τουρκίας. Θα είναι αυτή η μέρα που θα επιστρέψεις στην χώρα; Υποθέτω ότι ένα καθεστώς δεν αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη.
Αυτή είναι μια καλή ερώτηση. Αν μελετήσεις την Ιστορία, κάθε Δικτάτορας δημιουργεί μια τέτοια κατάσταση που με το που φεύγει, ξεσπά εμφύλιος πόλεμος. Αυτό είναι κάτι που φοβάμαι πολύ για τη χώρα μου. Ότι ο Ερντογάν θα έχει δημιουργήσει τέτοιο κλίμα που, όταν φύγει, θα ξεκινήσει εμφύλιος πόλεμος. Αν θέλω να γυρίσω μια μέρα στην Τουρκία; Ναι. Όχι για να ζήσω, αλλά για να δω τη μαμά μου, την οικογένειά μου, τους φίλους μου. Εννοείται ότι θέλω να γυρίσω και να είμαι ασφαλής, αλλά δεν θα ζήσω εκεί. Να ξεκαθαρίσω κάτι. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με την Τουρκία. Αγαπώ τη χώρα μου πάρα πολύ. Δεν έχω πρόβλημα με τους ανθρώπους. Έχω πρόβλημα με το καθεστώς Ερντογάν. Θα πάρει κάποιον χρόνο μετά από αυτόν, δεν μπορώ να υπολογίσω πόσους μήνες ή χρόνια, αλλά θα υπάρξει αλλαγή. Ο Ερντογάν θέλει να ηγείται ενός συστήματος που θα κρατήσει για πάντα. Θέλει να γίνει ο Σουλτάνος του μουσουλμανικού κόσμου και, ακόμα και όταν πεθάνει, να αναλάβει ο γιος του. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, δεν πιστεύω ότι μπορεί να συμβεί αυτό, αλλά, αν θέλουμε να έχουμε μια ειρηνική Μέση Ανατολή, πρέπει οπωσδήποτε να ξεφορτωθούμε τον Ερντογάν.
Ας μιλήσουμε και λίγο για μπάσκετ. Στο ΝΒΑ έχεις συναντήσει τον δικό μας Γιάννη Αντετοκούνμπο. Οι ιστορίες σας μοιάζουν πολύ γιατί αμφότεροι, αν και από διαφορετικές αφετηρίες, έχετε περάσει πολλές δυσκολίες για να φτάσετε να γίνετε είδωλα για εκατομμύρια κόσμου. Πώς νιώθεις γι’ αυτόν;
Έχω παίξει αντίπαλος με τον Γιάννη και δεν είχε καθόλου πλάκα! Είναι ένα απίστευτο ταλέντο και αγαπώ όλα όσα κάνει στο παρκέ. Όταν είδα την ταινία για τη ζωή του κατάλαβα ότι είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένας αθλητής. Παρά τις απίστευτες δυσκολίες που πέρασε, δεν εγκατέλειψε ποτέ τα όνειρά του, την οικογένειά του και την αγάπη του για το μπάσκετ. Αυτά είναι στοιχεία που αγαπώ σε αυτόν. Είναι πάντα πεινασμένος, έχει κίνητρο, έχει κερδίσει τον σεβασμό όλων και αυτό τον κάνει ξεχωριστό. Τα παιδιά στην Ελλάδα είναι πολύ τυχερά να έχουν ένα πρότυπο όπως ο Γιάννης, όχι μόνο αγωνιστικά, αλλά κυρίως για τη ζωή του. Ελπίζω κάποτε να κάνουμε μαζί ένα camp.
Ποιος ήταν ο πιο δύσκολος αντίπαλος που έχεις αντιμετωπίσει ποτέ;
Έχω παίξει κόντρα σε πάρα πολλούς καταπληκτικούς παίκτες. Λεμπρόν Τζέημς, Κέβιν Ντουραντ, Στεφ Κάρι, το Γιάννη… όταν με ρωτούν ποιος ήταν ο καλύτερος, δεν το σκέφτομαι να πω ότι ήταν ο Κόμπι Μπράιαντ. Όχι μόνο το γιατί μπορούσε να σκοράρει όποτε ήθελε απέναντι στον οποιονδήποτε, αλλά κυρίως λόγω της νοοτροπίας του. Είχε τόσο απόλυτη αυτοσυγκέντρωση και κανένας δεν μπορούσε να του αποσπάσει την προσοχή από τον στόχο. Ακόμα και αν ήταν τραυματίας ή αισθανόταν άρρωστος ή κουρασμένος, έβγαινε πάντα έτοιμος να δώσει ό,τι έχει.
Είναι αλήθεια ότι τον αντιμετώπισες στο πρώτο παιχνίδι που έπαιξες ποτέ στο ΝΒΑ;
Έγινα draft το 2011 από τους Utah Jazz και δυο μήνες μετά βγήκε το πρόγραμμά μας. Το πρώτο μου παιχνίδι στο ΝΒΑ ήταν απέναντι στους Lakers και τον Κόμπι Μπράιαντ. Μου κόπηκε η ανάσα από την αγωνία. Μπήκα στο παιχνίδι από τον πάγκο, χάσαμε περίπου 30 πόντους, ο Κόμπι είχε βάλει περίπου 40. Αυτό ήταν το καλωσόρισμά μου στο NBA!
Είμαι κι εγώ υποστηρικτής των Utah Jazz. Τι νιώθεις γι’ αυτήν την ομάδα;
Ο λόγος που αγαπώ τους Utah Jazz είναι γιατί εκεί μπορείς να συγκεντρωθείς στο μπάσκετ. Σε κάθε άλλη πόλη που υπάρχουν ομάδες του ΝΒΑ, έχουμε night clubs, μπαρ, έντονη νυχτερινή ζωή. Η Γιούτα είναι μια πολύ συντηρητική Πολιτεία Μορμόνων. Όλα κλείνουν στις 20:00. Δεν υπάρχει νυχτερινή ζωή, δεν υπάρχει αλκοόλ, άρα μπορείς να επικεντρωθείς αποκλειστικά στο μπάσκετ. Ήμουν πολύ τυχερός που έγινα draft από αυτή την ομάδα, γιατί αφοσιώθηκα στο μπάσκετ. Είχα πολλούς άλλους συμπαίκτες που τους επέλεξαν οι Miami Heat, οι New York Knicks ή οι Los Angeles Lakers και έπαιξαν μπάσκετ μόνο 3-4 χρόνια. Αν είσαι νεαρός και είσαι παίκτης του ΝΒΑ, στην αρχή θέλεις να βγαίνεις έξω και να κάνεις πράγματα που δεν είναι και πολύ καλά για σένα. Το να με έχουν επιλέξει οι Jazz ήταν μια μεγάλη τύχη για μένα.
Γιατί, όμως, δεν μπορούν εδώ και χρόνια να μπουν στα play off;
Δεν ξέρω, ίσως είναι… κατάρα! Κατά καιρούς είχαν εκπληκτική ομάδα. Έχουν παίξει εκεί πολλοί σπουδαίοι παίκτες και super stars. Ο Ρούντι Γκομπέρ, ο Γκόρντον Χέιγουορντ… Δυστυχώς, όταν έρχεται η ώρα των play off, κάπου το χάνουν. Νομίζω ότι έχει να κάνει με την εμπειρία. Έχουν το ταλέντο, αλλά δεν έχουν την εμπειρία.
Ήδη συζητείται η προσέγγιση μεταξύ ΝΒΑ και Ευρώπης. Το βλέπεις, πράγματι να συμβαίνει;
Του χρόνου ή σε 2 χρόνια, θα αυξήσουν τις ομάδες στο ΝΒΑ από 30 σε 32. Θα προσθέσουν μια ομάδα από το Λας Βέγκας και μάλλον μια ομάδα από το Σιάτλ. Το ΝΒΑ έχει να κάνει μόνο με τα χρήματα. Γνωρίζουν πόσο τρελοί μπορούν να γίνουν οι οπαδοί στην Ευρώπη. Ναι, σίγουρα, μπορεί να συμβεί σε μερικά χρόνια.
Ποιες είναι οι σημαντικές διαφορές μεταξύ τους;
Αν συγκρίνεις το ευρωπαϊκό με το αμερικανικό μπάσκετ, το ευρωπαϊκό πηγαίνει σε πιο set καταστάσεις, περισσότερο παιχνίδι στο μισό γήπεδο. Αντίθετα, το αμερικανικό κινείται με μεγαλύτερες ταχύτητες, περισσότερους αιφνιδιασμούς, άλλες διαστάσεις στο γήπεδο… Βεβαίως, ξεκάθαρα στο ΝΒΑ όλα έχουν να κάνουν με το σόου. Όλοι θέλουν να βλέπουν καρφώματα, υπάρχει ο κανόνας των 3’’ στην άμυνα. Το ευρωπαϊκό μπάσκετ διαθέτει περισσότερη πειθαρχία. Το γήπεδο είναι πιο μαζεμένο. Ωστόσο, υπάρχει αυτή η λανθασμένη φήμη ότι δεν παίζεται άμυνα στο ΝΒΑ. Αυτό είναι ψέμα. Παίζουν πραγματικά πολύ σκληρές άμυνες.
Οπότε, πού συναντιούνται αυτοί οι δύο κόσμοι;
Αν θέλουν να συνδεθούν, θα πρέπει να βγάζουν περισσότερα χρήματα. Δεν μπορώ να πω αν πρέπει να γίνει, γιατί αν συμβεί αυτό, η Ευρωλίγκα πλέον δεν θα έχει λόγο ύπαρξης. Το ΝΒΑ θα την καπελώσει. Πρέπει να βρεθεί μια λύση. Ίσως αν προσθέσουν λίγες μόνο ομάδες να μπορεί να γίνει. Σήμερα υπάρχουν 32 ομάδες στο ΝΒΑ και άλλες 20 στην Ευρωλίγκα, αυτό δεν είναι εφικτό να συμπτυχθεί σε ένα πρωτάθλημα. Άρα το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να παίξουν μόνο μερικές επιλεγμένες ομάδες από την Ευρώπη.
Έχεις μιλήσει ανοικτά για το πόσο κοντά ήσουν κάποτε στο να υπογράψεις στον Παναθηναϊκό. Επίσης, δήλωσες ότι ακόμα και τώρα θα μπορούσες να παίξεις, αρκεί να μην είναι στον πάγκο του ο Εργκίν Αταμάν.
Ως προπονητής δεν είναι καθόλου κακός. Δεν θα πω ότι είναι σπουδαίος, αλλά είναι πράγματι ένας καλός προπονητής. Αλλά, ως άνθρωπος, είναι πάρα πολύ κακός. Έχω μιλήσει πολλές φορές στο παρελθόν γι’ αυτόν. Για εκείνον, όλα πρέπει να στρέφονται γύρω του. Όποια ομάδα και να προπονεί, έχει τόσο υπέρμετρο «εγώ», που βάζει το παιχνίδι σε δεύτερη μοίρα. Όταν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος, θα έρθει σε αντιπαράθεση με τους φιλάθλους, θα τα ρίξει όλα στους παίκτες και αυτοί θα πρέπει να δώσουν απαντήσεις. Στο ΝΒΑ, ο προπονητής δεν μιλάει, δεν τσακώνεται με τους φιλάθλους, παίζουν το παιχνίδι τους και αυτό είναι. Όποτε βλέπω αυτόν, κάνει χειρονομίες, μιλάει με τους φιλάθλους, τσακώνεται, αυτό δεν είναι ωραίο. Βάζει πολύ μεγάλη πίεση στην ομάδα, τους τρελαίνει, νιώθεις την ανάγκη να του απαντήσεις. Και, βεβαίως, είναι πολύ καλός φίλος με τον Ερντογάν. Αυτό για μένα τον κάνει τον χειρότερο άνθρωπο. Ακόμα κι αν είναι καλός προπονητής, όταν το θέμα είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεν είναι ένας καλός άνθρωπος.
Όταν υπάρχει μια κακή περίοδος, η πιο εύκολη λύση είναι να απολύσεις τον προπονητή. Δεν οφείλουν, ωστόσο, και οι παίκτες κάποιες στιγμές να αναλαμβάνουν το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί;
Δυστυχώς, ο προπονητής παίρνει πάντα το μεγαλύτερο βάρος. Στο ΝΒΑ, όταν η ομάδα χάνει, ο προπονητής πάντα απολύεται. Γιατί; Γιατί ο ιδιοκτήτης πρέπει να δείξει στους φιλάθλους ότι προσπαθεί να κάνει κάτι για να βελτιώσει την ομάδα. Ο προπονητής θα πάρει το ανάθεμα ό,τι κι αν γίνει. Αλλά, ναι έχεις δίκιο, ο προπονητής μπορεί να κάνει πολλά, αλλά είναι η δουλειά των παικτών να βγουν στο παρκέ και να ανταγωνιστούν και να κερδίσουν τα παιχνίδια. Ο προπονητής δεν θα σουτάρει για σένα. Θα σε προπονήσει, θα σε καθοδηγήσει, αλλά είναι η δουλειά των παικτών να φέρουν το αποτέλεσμα.
Αν είχες μια ευχή να αγωνιστείς μια τελευταία φορά με οποιαδήποτε φανέλα επιθυμούσες, ποια θα ήταν αυτή;
Πιστεύω ότι θα ήταν με τους Lakers. Μεγάλωσα ως θαυμαστής του Κόμπι Μπράιαντ. Θα ήθελα πραγματικά να παίξω με τη φανέλα τους. Θα ήταν τεράστια τιμή για μένα.
